Humanitext Reader

リウィウス · ローマ建国以来の歴史 §26.13.1-26.13.19

ウィビウス・ウィッリウスによる集団自決の呼びかけ

808 / 1770 箇所 · ラテン語

要旨

ウィビウス・ウィッリウスは、カプアの指導者たちに対して、ローマ人に降伏しても過酷な処罰と屈辱が待つだけであると警告し、名誉を守るために集団自決を行うよう呼びかける。

§26.13.1concursus ad curiam populi factus coegit Loesium senatum vocare;
民衆が議事堂に殺到したことで、ロエシウスは元老院を召集せざるを得なくなった。
et primoribus, qui iam diu publicis consiliis aberant, propalam minabantur, nisi venirent in senatum, circa domos eorum ituros se et in publicum omnis vi extracturos esse.
そして、長い間、公の会議に欠席していた首領たちに対して、もし彼らが元老院に来ないならば、自分たちが彼らの家のまわりを回り、全員を力ずくで公の場に連れ出すであろうと、彼らは公然と脅した。
is timor frequentem senatum magistratui praebuit.
この恐怖が、政務官に満員の元老院を提供した。
§26.13.2ibi cum ceteri de legatis mittendis ad imperatores Romanos agerent, Vibius Virrius, qui defectionis auctor ab Romanis fuerat, interrogatus sententiam negat eos, qui de legatis et de pace ac deditione loquantur, §26.13.3meminisse, nec quid facturi fuerint, si Romanos in potestate habuissent, nec quid ipsis patiendum sit.
そこにおいて、他の者たちがローマの将軍たちへ使節を派遣することについて議論していたとき、ローマ人からの離反の発起人であったウィビウス・ウィッリウスが意見を求められ、使節や平和、降伏について語る者たちは、覚えておらず、もしローマ人を支配下に置いていたなら自分たちが何をしたであろうかも、自分たちが何を耐え忍ばねばならないかも分かっていない、と主張した。
§26.13.4“quid? vos” inquit “ear deditionem fore censetis, qua quondam, ut adversus Samnites auxilium impetraremus, nos nostraque omnia Romanis dedidimus?
「何だって? あなたがたは」と彼は言った。 「これが、かつてサムニウム人に対する援助を得るために、我々自身と我々のすべてのものをローマ人に引き渡した、あの降伏になると考えているのか?
§26.13.5iam e memoria excessit, quo tempore et in qua fortuna a populo Romano defecerimus? iam, quem ad modum in defectione praesidium, quod poterat emitti, per cruciatum et ad contumeliam necarimus?
いつ、いかなる運命の中で我々がローマ人民から離反したかが、すでに記憶から消え去ったというのか? 離反の際に、送り出されることもできたはずの守備隊を、いかにして拷問にかけ、屈辱を与えて殺害したかが、すでに(忘れられたのか)?
§26.13.6quotiens in obsidentis quam inimice eruperimus, castra oppugnarimus, Hannibalem vocaverimus ad opprimendos eos? hoc, quod recentissimum est, ad oppugnandam Romam hinc eum miserimus?
包囲している者たちに対して、我々がいかに敵意に満ちて何度も突撃し、陣営を攻撃し、彼らを圧倒するためにハンニバルを呼び寄せたか? そして極めて最近のこととして、ローマを攻撃するために我々が彼をここから送り出したことを?
§26.13.7age contra, quae illi infeste in nos fecerint, repetite, ut ex eo, quid speretis, habeatis.
さあ、これとは反対に、彼らが我々に対して敵意を抱いて行ったことを思い起こしてみよ、それによって自分が何を望むべきかを知るために。
cum hostis alienigena in Italia esset, et Hannibal hostis, et cuncta bello arderent, omissis omnibus, omisso ipso Hannibale ambo consules et duo consulares exercitus ad Capuam oppugnandam miserunt.
異邦の敵がイタリアにおり、ハンニバルが敵であり、すべてが戦争で燃え上がっていたとき、すべてのことを差し置き、ハンニバル自身をも差し置いて、両執政官と二つの執政官軍をカプア攻撃のために送り込んだのだ。
§26.13.8alterum annum circumuallatos inclusosque nos fame macerant, et ipsi nobiscum ultima pericula et gravissimos labores perpessi, circa vallum ac fossas saepe trucidati ac prope ad extremum castris exuti.
丸二年もの間、包囲され閉じ込められた我々を彼らは飢えで苦しめており、彼ら自身も我々とともに極限の危険と極めて重い労苦を耐え忍び、土塁や堀の周りでしばしば殺戮され、もう少しで陣営を奪い取られるところまでいったのだ。
§26.13.9sed omitto haec: vetus atque usitata res est in oppugnanda hostium urbe labores ac pericula pati.
しかし、これらのことは省こう。 敵の都市を攻撃する際に労苦や危険に耐えることは、古くからのありふれたことである。
§26.13.10illud irae atque odii execrabilis inexpiabilisque indicium est: Hannibal ingentibus copiis peditum equitumque castra oppugnavit et ex parte cepit: tanto periculo nihil moti sunt ab obsidione;
以下のことこそが、呪わしくも贖いようのない怒りと憎しみの証拠である。 ハンニバルが歩兵と騎兵の膨大な軍勢で彼らの陣営を攻撃し、一部を占領した。 その大きな危険にも、彼らは包囲から少しも動揺しなかった。
profectus trans Vulturnum perussit Calenum agrum:
彼はウゥルトゥルヌス川を渡って出発し、カレスの領土を焼き払った。
§26.13.11nihil tanta sociorum clade avocati sunt;
同盟者のこれほど大きな打撃にも彼らは少しも呼び戻されなかった。
ad ipsam urbem Romam infesta signa ferri iussit: eam quoque tempestatem imminentem spreverunt;
彼はローマ市そのものへと敵対的な軍旗を進めるよう命じた。 彼らはその差し迫る嵐をも軽蔑した。
transgressus Anienem amnem tria milia passum ab urbe castra posuit, postremo ad moenia ipsa et ad portas accessit, Romam se adempturum eis, nisi omitterent Capuam, ostendit:
アニオ川を渡り、市から3マイルの場所に陣を敷き、ついに城壁そのものと門の近くまで接近し、もし彼らがカプアをやめなければ彼らからローマを奪い取るだろうということを示した。
§26.13.12non omiserunt.
しかし彼らはやめなかった。
feras bestias, caeco impetu ac rabie concitatas, si ad cubilia et catulos earum ire pergas, ad opem suis ferendam avertas: Romanos Roma circumsessa,
盲目的な衝動と狂気によって激された野生の獣でさえ、もしその巣穴や幼獣たちに向かって進むなら、自らの家族に助けをもたらすために進路をそらすであろう。 だが、ローマが包囲されていることも、妻たち、子供たち(その泣き声はここからほとんど聞こえるほどだった)、祭壇、かまど、神々の神殿、先祖の墓が汚され、蹂躙されたことも、ローマ人たちをカプアからそらすことはなかった。
§26.13.13coniuges, liberi, quorum ploratus hinc prope exaudiebantur, arae, foci, deum delubra, sepulcra maiorum temerata ac violata a Capua non averterunt: tanta aviditas supplicii expetendi, tanta sanguinis nostri hauriendi est sitis.
これほどまでに罰を求める渇望が強く、我々の血をすする渇きが激しいのだ。
nec iniuria forsitan;
そしておそらく、それは不当ではない。
nos quoque idem fecissemus, si data fortuna esset.
我々も、もし運が与えられていたなら、同じことをしたであろう。
itaque quoniam aliter dis immortalibus est visum, cum mortem ne recusare quidem debeam, cruciatus contumeliasque, quas parat hostis, dum liber, dum mei potens sum, effugere morte, praeterquam honesta, etiam leni possum.
したがって、不滅の神々には別なように思われた以上、私は死を拒むことさえすべきではないのだから、敵が準備している拷問や屈辱を、私が自由であり、自分自身の主人であるうちに、不名誉でないばかりか安らかな死によって、逃れることができるのだ。
§26.13.14non videbo Ap. Claudium et Q. Fulvium victoria insolenti subnixos, neque vinctus per urbem Romanam triumphi spectaculum trahar, ut deinde in carcere expirem aut ad palum deligatus lacerato virgis tergo cervicem securi Romanae subiciam;
私は、傲慢な勝利に支えられたアッピウス・クラウディウスやクィントゥス・フルウィウスを見ることはないだろうし、縛られてローマ市を凱旋式の見世物として引き回され、その後、牢獄で息を引き取るか、あるいは杭に縛り付けられ、鞭で背中を切り裂かれた上で、ローマの斧に首を差し出すこともないだろう。
nec dirui incendique patriam videbo,
また、祖国が破壊され放火されるのを見ることもないだろう。
§26.13.15nec rapi ad stuprum matre Campanas virginesque et ingenuos pueros.
また、カンパニアの母親たちや処女たち、そして自由人の少年たちが強姦のために拉致されるのを見ることもない。
§26.13.16Albam, unde ipsi oriundi erant, a fundamentis proruerunt, ne stirpis ne memoria originum suarum extaret: nedum eos Capuae parsuros credam, cui infestiores quam Carthagini sunt.
彼らは、自らの出自の地であるアルバを、血統も、自らの起源の記憶も残らないようにと、根底から破壊したのだ。 彼らがカプアを容赦するなどとどうして信じられようか。 彼らはカルタゴに対するよりも、カプアに対してより敵意を抱いているのだ。
§26.13.17itaque quibus vestrum ante fato cedere, quam haec tot tam acerba videant, in animo est, iis apud me hodie epulae instructae parataeque sunt.
それゆえ、あなたがたのうち、これら多くのあまりに過酷なことを見る前に、運命に身を委ねるつもりがある者たちのために、今日、私の家で宴会が設営され準備されている。
§26.13.18satiatis vino ciboque poculum idem, quod mihi datum fuerit circumferetur: ea potio corpus a cruciatu, animum a contumeliis, oculos, auris a videndis audiendisque omnibus acerbis indignisque, quae manent victos, vindicabit.
ワインと食事に満ち足りたとき、私に与えられるのと同じ杯が回されるだろう。 その飲み物は、肉体を拷問から、魂を屈辱から、そして目と耳を、敗者を待ち受けるすべての過酷で不当なことを見聞きすることから救い出すであろう。
parati erunt, qui magno rogo in propatulo aedium accenso corpora exanima iniciant.
中庭に大きな薪を積み上げて火をつけ、息絶えた体を投げ入れる者たちが準備されているであろう。
§26.13.19haec una via et honesta et libera ad mortem.
これこそが、死への唯一の、名誉ある、かつ自由な道である。
et ipsi virtutem mirabuntur hostes, et Hannibal fortis socios sciet ab se desertos ac proditos esse. ”
敵自身もその勇気を称賛するであろうし、ハンニバルも、勇敢な同盟者が自分によって見捨てられ、裏切られたことを知るであろう。

語釈・文法注

  1. 26.13.1Loesium senatum vocare — Loesium はカプアの当時の最高政務官(メディックス・トゥーティクス)であるセッピウス・ロエシウス(Seppius Loesius)を指す。対格 Loesium は不定詞 vocare の意味上の主語であり、全体で coegit(強制した)の目的語となる対格不定詞構文(AcI)を形成している。
  2. 26.13.3meminisse — 前節の negat に導かれる対格不定詞句。意味上の主語は eos(§26.13.2)。nec quid facturi fuerint... は間接疑問節であり、条件文(si... habuissent)の帰結節として潜在・仮定のニュアンスを持つ接続法過去完了が用いられている。
  3. 26.13.4ear deditionem — 写本によっては eam deditionem と修正される。指示形容詞 ea が名詞 deditionem を修飾しており、かつてのサムニウム戦争時の降伏(deditio)と現在の状況を対比している。
  4. 26.13.12Romanos Roma circumsessa — §26.13.12から§26.13.13にかけての長い主節の構造。feras bestias... avertas(野生の獣でさえ進路をそらすだろう)という仮定の対比の後に、Romanos を目的語(対格)とし、主語として名詞句(Roma circumsessa, coniuges, liberi..., arae, foci...)が並列され、最後に動詞 non averterunt(そらさなかった)で結ばれる。

この箇所を引用する

リウィウス, ローマ建国以来の歴史 §26.13.1-26.13.19. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0914.phi001.humanitext-lat2:26.13.1-26.13.19

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。