Humanitext Reader

リウィウス · ローマ建国以来の歴史 §26.10.1-26.10.10

フルウィウスのローマ入城と城壁前の攻防

805 / 1770 箇所 · ラテン語

要旨

前執政官フルウィウス・フラックスがローマに入って陣を敷く一方、ハンニバルは都に接近して偵察を行い、騎兵戦が発生する。都の中ではヌミディア脱走兵の移動から誤解が生じて混乱が起きるが、最終的に鎮められ、元高官たちに一時的な指揮権が与えられる。

§26.10.1in hoc tumultu Fulvius Flaccus porta Capena cum exercitu Romam ingressus media urbe per Carinas Esquilias contendit;
この混乱の最中、フルウィウス・フラックスは軍勢を率いてカペーナ門からローマに入り、カリナエとエスクィリアエを通って都のただ中を進んだ。
inde egressus inter Esquilinam Collinamque portam posuit castra.
そこから出て、エスクィリアエ門とコッリーナ門の間に陣を敷いた。
§26.10.2aediles plebis conmmeatum eo conportarunt.
平民按察官たちがそこに食糧を運び込んだ。
consules senatusque in castra venerunt.
執政官たちと元老院が陣へとやって来た。
ibi de summa re publica consultatum.
そこで国家の最高事態について協議された。
placuit consules circa portas Collinam Esquilinamque ponere castra, C. Calpurnium praetorem urbanum Capitolio atque arci praeesse et senatum frequentem in foro contineri, si quid in tam subitis rebus consulto opus esset.
コッリーナ門とエスクィリアエ門の周辺に執政官たちが陣を敷くこと、都市法務官ガイウス・カルプルニウスがカピトリウムと砦を指揮すること、そしてこのように不意の事態において協議の必要がある場合に備えて、元老院は多数が広場に留まることが決定された。
§26.10.3inter haec Hannibal ad Anienem fluvium tria milia passuum ab urbe castra admovit.
この間にハンニバルは、都から三マイルの場所にあるアニオ川へと陣を進めた。
ibi stativis positis ipse cum duobus milibus equitum ad portam Collinam usque ad Herculis templum est progressus atque, unde proxime poterat, moenia situmque urbis obequitans contemplabatur.
そこに本陣を置くと、自らは二千の騎兵を率いてコッリーナ門を通りヘルクレスの神殿のすぐ近くまで進み、最も近づける場所から都の城壁と立地を馬を駆りながら観察した。
§26.10.4id eum tam licenter atque otiose facere Flacco indignum visum est;
フラックスには、彼がこのように勝手気ままに、また悠々とそれを行うのが許しがたく思われた。
itaque immisit equites summoverique atque in castra redigi hostium equitatum iussit.
そのため、彼は騎兵を送り込み、敵の騎兵を追い払い、彼らの陣へと追い返すように命じた。
§26.10.5cum commissum proelium esset, consules transfugas Numidarum, qui tum in Aventino ad mille et ducenti erant, media urbe transire Esquilias iusserunt,
戦闘が開始されたとき、執政官たちは、当時アウェンティヌスに千二百人ほどいたヌミディア兵の脱走兵たちに、都のただ中を通ってエスクィリアエへ移動するよう命じた。
§26.10.6nullos aptiores inter convalles tectaque hortorum et sepulcra et cavas undique vias ad pugnandum futuros rati.
谷間や庭園の家々、墓地、そしていたるところにある窪んだ道のあいだで戦うには、彼らほど適した者はいないと考えたからである。
quos cum ex arce Capitolioque clivo Publicio in equis decurrentis quidam vidissent, captum Aventinum conclamaverunt.
何人かの人々が、砦やカピトリウムから、彼らがプブリキウスの坂を馬で駆け下りていくのを目撃したとき、「アウェンティヌスが占領された! 」と叫んだ。
§26.10.7ea res tantum tumultum ac fugam praebuit, ut, nisi castra Punica extra urbem fuissent, effusura se omnis pavida multitudo fuerit;
この出来事は、もしカルタゴの陣が都の外になかったならば、怯えた群衆全員が逃げ出していたであろうほどの大混乱と逃亡を引き起こした。
tunc in domos atque in tecta refugiebant vagosque in viis suos pro hostibus lapidibus telisque incessebant.
そのとき人々は家々や屋根の上へと逃げ込み、路地をうろつく味方を敵と勘違いして、石や投槍で攻撃した。
§26.10.8nec comprimi tumultus aperirique error poterat refertis itineribus agrestium turba pecorumque, quae repentinus pavor in urbem compulerat.
突然の恐怖によって都へと駆り立てられていた農民たちの群衆や家畜の群れによって道路が塞がれていたため、この混乱を鎮めることも、誤解を明らかにすることもできなかった。
§26.10.9equestre proelium secundum fuit, summotique hostes sunt.
騎兵戦は勝利に終わり、敵は退けられた。
et quia multis locis comprimendi tumultus erant, qui temere oriebantur, placuit omnes, qui dictatores, consules censoresve fuissent, cum imperio esse, donec recessisset a muris hostis.
そして、いたるところで無秩序に発生する混乱を鎮める必要があったため、独裁官、執政官、あるいは監察官の職にあったすべての者が、敵が城壁から退くまでは指揮権を持つことが決定された。
§26.10.10et diei quod reliquum fuit et nocte insequenti multi temere excitati tumultus sunt compressique.
その日の残りの時間も、またそれに続く夜も、無秩序に引き起こされた多くの混乱が鎮められた。

語釈・文法注

  1. 26.10.2consulto opus esset — 非人称の opus est + 奪格(〜が必要である)の構文であり、consulto は完了分詞中性単数奪格、あるいは名詞 consultum の奪格として「熟慮すること」「相談すること」を意味する。si quid は si aliquid の aliquid が接続詞 si の後で不変化代名詞 quid になったもので、「何か(相談する必要)があれば」を意味する。
  2. 26.10.4id eum tam licenter atque otiose facere Flacco indignum visum est — 非人称的に用いられた visum est(〜と思われた)の主語は、対格不定詞句 id eum... facere(彼がそれを…行うこと)である。indignum は補語であり、フラックスにとって(与格 Flacco)許しがたく思われたことを表す。hyperbaton によって代名詞主格/対格 eum と不定詞 facere の間に副詞句が挟まれている。
  3. 26.10.7effusura se omnis pavida multitudo fuerit — 結果節(ut 節)の中での過去の反実仮想の帰結(もし〜でなかったら、〜しただろうに)を表す。能動未来分詞 effusura と fuerit(esse の接続法完了)の組み合わせにより、歴史時制における結果の接続法節の中で「〜したであろう」という帰結を示している。
  4. 26.10.9qui dictatores, consules censoresve fuissent — 非人称動詞 placuit(〜と決定された)の主語となる対格不定詞句(omnes... cum imperio esse)の中の従属関係節。本来なら直説法過去完了(fuerant)となるべき箇所だが、決定内容を伝える間接話法的な文脈(suboblique)において、従属節の動詞が接続法過去完了 fuissent になっている。

この箇所を引用する

リウィウス, ローマ建国以来の歴史 §26.10.1-26.10.10. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0914.phi001.humanitext-lat2:26.10.1-26.10.10

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。