Humanitext Reader

リウィウス · ローマ建国以来の歴史 §25.39.1-25.39.18

マルキウスによるカルタゴ両陣営の急襲と壊滅

793 / 1770 箇所 · ラテン語

要旨

マルキウス率いるローマ軍は伏兵を用いてカルタゴの二つの陣営を立て続けに急襲・撃破し、多大な戦果を挙げた。この勝利によりマルキウスの名声は神格化され、その後ヒスパニアの戦況は一時的に膠着状態となった。

§25.39.1erant ultra proxuma castra sex milium interuallo distantes aliae copiae Poenorum.
最も近い陣営から6マイルの間隔を置いて、カルタゴ軍の別の部隊がいた。
valles cava intererat, condensa arboribus.
その間には、木々が鬱蒼と茂る、窪んだ谷が存在していた。
in huius silvae medio ferme spatio cohors Romana arte Punica abditur et equites.
この森のほぼ中央の場所に、ローマ軍の歩兵大隊と騎兵が、カルタゴ風の策略によって隠された。
§25.39.2ita medio itinere intercepto ceterae copiae silenti agmine ad proximos hostis, ductae, et, cum statio nulla pro portis neque in vallo custodiae essent, velut in sua castra nullo usquam obsistente penetravere.
このようにして途中の道が遮断された状態で、残りの軍勢は静かな隊列で最も近い敵へと率いられ、門の前に衛兵の配置もなく、塁壁の上にも守備兵がいなかったので、どこからも誰も抵抗することなく、あたかも自分たちの陣営に入るかのように侵入した。
§25.39.3inde signa canunt et tollitur clamor.
そこから喇叭が鳴り響き、叫び声が上がる。
pars semisomnos hostis caedunt, pars ignes casis stramento arido tectis iniciunt, pars portas occupant, ut fugam intercludant.
一部の者は半ば眠っている敵を斬り倒し、一部の者は乾燥した藁で屋根が葺かれた小屋に火を放ち、一部の者は逃げ道を遮断するために門を占拠する。
§25.39.4hostes simul ignis, clamor, caedes velut alienatos sensibus nec audire nec providere quicquam sinunt.
火災、叫び声、殺戮が同時に、あたかも感覚を失ったかのような敵に対して、何も聞くことも予期することも許さなかった。
§25.39.5incidunt inermes inter catervas armatorum.
無防備な者たちが武装した集団の中に突っ込んでいく。
alii ruunt ad portas, alii obsaeptis itineribus super vallum saliunt.
ある者たちは門へと突進し、他の者たちは逃げ道が塞がれているので塁壁を飛び越える。
§25.39.6et ut quisque evaserat, protinus ad castra altera fugiunt, ubi ab cohorte et equitibus ex occulto procurrentibus circumventi caesique ad unum omnes sunt;
(そして、それぞれが脱出するやいなや、直ちにもう一方の陣営に向かって逃げていくが、そこで、隠れ場所から飛び出してきた歩兵大隊と騎兵によって包囲され、一人残らず斬り殺された。
§25.39.7quamquam, etiamsi quis ex ea caede effugisset, adeo raptim a captis propioribus castris in altera transcursum castra ab Romanis est, ut praevenire nuntius cladis non posset.
もっとも、仮にその殺戮から誰かが逃げ延びていたとしても、ローマ人によって、占領された近い方の陣営からもう一方の陣営へ、非常に迅速に駆け抜けられたため、敗北の伝令が先回りすることはできなかったであろう。
§25.39.8ibi vero, quo longius ab hoste aberant, et quia sub lucem pabulatum lignatumque et praedatum quidam dilapsi fuerant, neglecta magis omnia ac soluta invenere, arma tantum in stationibus posita, milites inermes aut humi sedentes accubantesque aut obambulantes ante vallum portasque.
しかしそこでは、敵からより遠くに離れていたこと、また、夜明け頃に牧草刈りや薪拾い、そして略奪のために一部の者が散り散りに出かけていたために、すべてがより一層怠られ、弛緩しているのを見出した。 武器だけが番所に置かれ、兵士たちは武器を持たずに、地面に座ったり横たわったりしているか、あるいは塁壁や門の前を歩き回っているだけであった。
§25.39.9cum his tam securis solutisque Romani calentes adhuc ab recenti pugna ferocesque victoria proelium ineunt.
このように非常に油断し、弛緩していた者たちに対し、先ほどの戦闘からまだ熱気冷めやらず、勝利によって意気盛んなローマ人たちが戦闘に入る。
itaque nequaquam resisti in portis potuit.
そのため、門のところでは到底抵抗することができなかった。
intra portas concursu ex totis castris ad primum clamorem et tumultum facto atrox proelium oritur.
門の内側では、最初の叫び声と騒乱に対して陣営全体から駆け集まったことで、激しい戦闘が沸き起こる。
§25.39.10diuque tenuisset, ni cruenta scuta Romanorum visa indicium alterius cladis poenis atque inde pavorem iniecissent.
そして、もしローマ人の血塗られた盾が目撃され、もう一方の陣営の壊滅の証拠をカルタゴ人たちに示し、それによって恐怖を投げ入れなかったならば、戦闘は長く続いたであろう。
§25.39.11hic terror in fugam avertit omnis;
この恐怖がすべての人々を敗走へと向かわせた。
effusique, qua iter est, nisi quos caedes oppressit, exuuntur castris.
そして、殺戮によって倒された者たちを除いて、道があるところへと散り散りに逃げ出し、彼らは陣営から追い払われた。
ita nocte ac die bina castra hostium expugnata ductu L. Marcii.
このようにして、夜と昼の間に、ルキウス・マルキウスの指揮のもとで敵の二つの陣営が奪取された。
§25.39.12ad triginta septem milia hostium caesa auctor est Claudius, qui annales Acilianos ex Graeco in Latinum sermonem vertit, captos ad mille octingentos triginta, praedam ingentem partam;
およそ3万7千人の敵が殺され、捕虜はおよそ1830人、莫大な戦利品が獲得されたと、アキリウスの年代記をギリシア語からラテン語に翻訳したクラウディウスが伝えている。
§25.39.13in ea fuisse clipeum argenteum pondo centum triginta septem cum imagine Barcini Hasdrubalis.
その戦利品の中に、バルカ家のハスドルバルの肖像が刻まれた、重さ137ポンドの銀の盾があったと(彼は伝えている)。
§25.39.14Valerius Antias una castra Magonis capta tradit, septem milia caesa hostium; altero proelio eruptione pugnatum cum Hasdrubale, decem milia occisa, quattuor milia trecentos triginta captos.
ウァレリウス・アンティアスは、マゴの陣営一つだけが占領され、7千人の敵が殺されたと伝えており、もう一方の戦闘では、出撃によってハスドルバルと戦い、1万人が殺され、4330人が捕虜になったと伝えている。
§25.39.15Piso quinque milia hominum, cum Mago cedentis nostros effuse sequeretur, caesa ex insidiis scribit.
ピソは、マゴが退却する我々の兵を無秩序に追撃していたときに、伏兵によって5千人が殺されたと書いている。
§25.39.16apud omnis magnum nomen Marcii ducis est.
すべての人々の間で、指揮官マルキウスの名声は多大である。
et verae gloriae eius etiam miracula addunt: flammam ei contionanti fusam e capite sine ipsius sensu cum magno pavore circumstantium militum;
そして、彼の真実の栄光に、人々は奇跡をも付け加えている。 すなわち、彼が演説しているときに、彼自身は気づかないまま、周囲の兵士たちの大きな恐怖とともに、彼の頭から炎が放たれたということを。
§25.39.17monumentumque victoriae eius de Poenis usque ad incensum Capitolium fuisse in templo clipeum Marcium appellatum cum imagine Hasdrubalis. —
そして、カピトリウムが炎上するまで、彼のカルタゴ人に対する勝利の記念碑として、ハスドルバルの肖像が刻まれた「マルキウスの盾」と呼ばれる盾が神殿に存在していたということを。
§25.39.18quietae deinde aliquamdiu in Hispania res fuere utrisque post tantas in vicem acceptas inlatasque clades cunctantibus periculum summae rerum facere.
その後しばらくの間、ヒスパニアの情勢は穏やかであった。 互いにこれほど甚大な損害を被り、また与え合った後で、双方が国の運命をかけた危険を冒すことをためらったからである。

語釈・文法注

  1. 25.39.6ut quisque evaserat, protinus ad castra altera fugiunt — 単数の関係節主語(ut quisque evaserat)に対して、主節の動詞が複数(fugiunt)になる「意味上の一致(constructio ad sensum)」の例である。個々の脱出者が集団として逃亡する様子を動的に表現している。
  2. 25.39.7transcursum ... est — 自動詞 transcurro の完了受動中性形を用いた非人称受動構文であり、「ローマ人によって(迅速な)移動が行われた」ことを意味する。行為の主体である Romans を ab Romanis として奪格で示している。
  3. 25.39.8pabulatum lignatumque et praedatum — これらはすべて自動詞・他動詞の目的を示す目的分詞(スピーヌム、supine)の対格形であり、移動を表す動詞 dilapsi fuerant(散り散りに出かけていた)にかかり、それぞれの目的(牧草を刈るため、薪を拾うため、略奪するため)を表している。
  4. 25.39.10diuque tenuisset, ni ... iniecissent — tenuisset は intransitive(自動詞的)に「(戦闘が)持続したであろう」という意味で使われている。主節が接続法過去完了、条件節(ni ... iniecissent)も接続法過去完了の、過去の事実に反する条件文(反実仮想)である。
  5. 25.39.18utrischque ... cunctantibus — 名詞(代名詞)と分詞が奪格で結びついた「独立奪格(ablative absolute)」の構文であり、主節の quietae ... res fuere に対して「双方が〜することをためらっていたので」という付帯状況または原因を表している。

この箇所を引用する

リウィウス, ローマ建国以来の歴史 §25.39.1-25.39.18. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0914.phi001.humanitext-lat2:25.39.1-25.39.18

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。