Humanitext Reader

リウィウス · ローマ建国以来の歴史 §25.38.1-25.38.23

マルキウスの演説と敵営への夜襲計画

792 / 1770 箇所 · ラテン語

要旨

マルキウスは兵士たちに演説を行い、亡き両スキピオの遺志と昨日の勝利を想起させ、敵の油断を突いて夜襲を仕掛ける大胆な計画を提案する。兵士たちはこの新しい提案を熱狂的に受け入れ、出撃に向けて準備を整える。

§25.38.1ne tamen subita res et nocturnus terror et iam non suae fortunae consilium perturbaret, adloquendos adhortandosque sibi milites ratus contione advocata ita disseruit:
しかし、不意の出来事や夜の恐怖、そしてもはや彼らの境遇にそぐわない計画によって混乱が生じないようにと、兵士たちに対して自ら語りかけ、彼らを励ますべきであると考えたマルキウスは、兵会を招集して次のように論じた。
§25.38.2“vel mea erga imperatores nostros vivos mortuosque pietas, vel praesens omnium nostrum, milites, fortuna fidem cuivis facere potest mihi hoc imperium, ut amplum iudicio vestro, ita re ipsa grave ac sollicitum esse.
「兵士たちよ、生存中および死後の我々の将軍たちに対する私の敬虔の情、あるいは我々全員の現在の境遇は、この指揮権が、君たちの判断においては栄誉あるものである一方で、現実には重く不安に満ちたものであるということを、誰に対しても十分に確信させることができる。
quo enim tempore, §25.38.3nisi metus maerorem obstupefaceret, vix ita compos mei essem, ut aliqua solacia invenire aegro animo possem, cogor vestram omnium vicem, quod difficillimum in luctu est, unus consulere.
というのも、もし恐怖が悲しみを麻痺させていなければ、病める心に何らかの慰めを見出すことができるほどには自分を制御できていなかったであろう時に、私は、悲しみの中で最も困難なことであるが、ただ一人で君たち全員の身の上を気遣うことを強いられているからである。
§25.38.4et ne tum quidem, ubi, quonam modo has reliquias duorum exercituum patriae conservare possim, cogitandum est, avertere animum ab assiduo maerore licet.
そして、いかにしてこれら二つの軍隊の残党を祖国のために保全できるかを考えねばならない時にさえ、絶えざる悲しみから心をそらすことは許されない。
§25.38.5praesto est enim acerba memoria, et Scipiones me ambo dies noctesque curis insomniisque agitant et excitant saepe somno, neu se, neu invictos per octo annos in his
実に、苦い記憶が目の前にあり、両スキピオが昼も夜も心配事と不眠によって私を揺り動かし、しばしば私を眠りから呼び覚ます。
§25.38.6terris milites suos, commilitones vestros, neu rem publicam patiar inultam, et suam disciplinam suaque instituta sequi iubent et,
そして彼ら自身も、この地で8年間にわたり無敗であった彼らの兵士たち、すなわち君たちの戦友たちも、国家をも、報いを受けずに放置することを私が許さないようにと求め、彼らの規律と彼らの制度に従うようにと私に命じている。
§25.38.7ut imperiis vivorum nemo oboedientior me uno fuerit, ita post mortem suam, quod in quaque re facturos illos fuisse maxime censeam, id optimum ducere.
さらに、生存中の彼らの命令に、私一人ほど従順であった者がいなかったように、彼らの死後においては、彼らならそれぞれの状況において最も行いそうだと私が考えること、それを最善とみなすようにと私に命じている。
§25.38.8vos quoque velim, milites, non lamentis lacrimisque tamquam extinctos prosequi — vivunt vigentque fama rerum gestarum —, sed, quotienscumque occurret memoria illorum, velut si adhortantis signumque dantis videatis eos, ita proelia inire.
兵士たちよ、私は君たちにも、彼らをあたかも死に絶えた者たちであるかのように嘆きと涙で見送るのではなく――彼らはその偉業の誉れによって生き、また活力に満ちている――、彼らの記憶が浮かぶときはいつでも、あたかも彼らが励まし戦闘の合図を出しているのを君たちが見ているかのようにして、戦闘に入ることを願う。
§25.38.9nec alia profecto species hesterno die oblata oculis animisque vestris memorabile illud edidit proelium, quo documentum dedistis hostibus non cum Scipionibus extinctum esse nomen Romanum et, §25.38.10cuius populi vis atque virtus non obruta sit Cannensi clade, ex omni profecto saevitia fortunae emersuram esse.
... (rest of chunk)... カンナエの敗戦によってもその力と勇気が押しつぶされなかった民は、運命のいかなる過酷さからも必ず這い上がるであろうという確証を示したのである。
§25.38.11nunc quia tantum ausi estis sponte vestra, experiri libet, quantum audeatis duce vestro auctore.
今や、君たちが自発的にそれほどの大胆な行動をとったのであるから、君たちの指揮官の勧めのもとで、君たちがどれほど大胆になりうるかを試してみたい。
non enim hesterno die, cum signum receptui dedi sequentibus effuse vobis turbatum hostem, frangere audaciam vestram, sed differre in maiorem gloriam atque opportunitatem volui,
昨日、君たちが混乱した敵を激しく追撃しているときに私が退却の合図を出したのは、君たちの不敵さをくじくためではなく、より大きな栄光と機会へと延期することを望んだからである。
§25.38.12ut postmodo praeparati incautos, armati inermes atque etiam sopitos per occasionem adgredi possetis.
それは、後から準備を整えた状態で不意を突かれた敵を、武装した状態で無防備な敵を、そして眠り込んでいる敵をも、好機に乗じて攻撃できるようにするためである。
nec huius occasionis spem, milites, forte temere, sed ex re ipsa conceptam habeo.
兵士たちよ、私はこの好機への希望を、偶然や無謀からではなく、事態そのものから抱いているのである。
§25.38.13a vobis quoque profecto si quis quaerat, quonam modo pauci, multis, victi a victoribus castra tutati sitis, nihil aliud respondeatis, quam id ipsum timentis vos omnia et operibus firmata habuisse et ipsos paratos instructosque fuisse.
君たちにとっても同様に、もし誰かが、少数である君たちが、多数の、かつ勝者によって打ち破られた敗者である君たちが、いかにして陣営を守り抜いたのかと尋ねるならば、まさにそれを恐れていたからこそ、君たちはすべてを防御工事によって堅固に保ち、自分たち自身も準備を整え整列していた、ということ以外には何も答えないだろう。
§25.38.14et ita se res habet: ad id, quod ne timeatur fortuna facit, minime tuti sunt homines, quia, quod neglexeris, incautum atque apertum habeas.
そして実際その通りである。 運命が恐れを抱かせないように計らうその事柄に対して、人間は最も無防備である。 なぜなら、怠るような事柄は、不意を突かれ、無防備な状態のままにしておくからである。
§25.38.15nihil omnium nunc minus metuunt hostes quam ne obsessi modo ipsi atque oppugnati castra sua ultro oppugnemus.
敵は今、すべてのことの中で、つい先ほど包囲され攻撃された我々が、自ら進んで彼らの陣営を攻撃するのではないか、ということほど恐れていないものはない。
audeamus, quod credi non potest ausuros nos.
我々がそれを行うとは信じられないようなことを、あえてやろうではないか。
eo ipso, quod difficillimum videtur, facilius erit.
最も困難に思えるまさにその理由によって、それはより容易になるであろう。
§25.38.16tertia vigilia noctis silenti agmine ducam vos.
夜の第3交代時に、静かな隊列で私は君たちを率いる。
exploratum habeo non vigiliarum ordinem, non stationes iustas esse.
私は、夜警の秩序も、正規の衛兵配置もないということを確かめている。
§25.38.17clamor in portis auditus et primus impetus castra ceperit.
門のところで聞こえる叫び声と、最初の突撃が、陣営を奪取するだろう。
tum inter torpidos somno paventisque ad necopinatum tumultum et inermis in cubilibus suis oppresses illa caedes edatur, a qua vos hesterno die revocatos aegre ferebatis.
そのとき、眠りで感覚が麻痺し、予期せぬ騒乱に怯え、武器を持たずに寝床で不意を突かれた者たちの間で、昨日、君たちがそこから呼び戻されたことを不満に思っていたあの殺戮が行われよ。
§25.38.18scio audax videri consilium;
私はこの計画が不敵に見えることを知っている。
sed in rebus asperis et tenui spe fortissima quaeque consilia tutissima sunt, quia, si in occasionis momento, cuius praetervolat opportunitas, cunctatus paulum fueris, nequiquam mox omissam quaeras.
しかし、困難な状況とわずかな希望の中では、最も不敵な計画こそが最も安全なのである。 なぜなら、機会が飛び去ってしまうその決定的な瞬間において、もし少しでもためらうならば、すぐに失われた好機を無駄に求めることになるからである。
§25.38.19unus exercitus in propinquo est, duo haud procul absunt;
一つの軍隊が近くにおり、二つの軍隊がそう遠くないところにいる。
nunc adgredientibus spes aliqua est;
今攻撃を仕掛ける者たちには、何らかの希望がある。
et iam temptastis vestras atque illorum vires.
そして君たちはすでに自分たちと彼らの力を試したのである。
§25.38.20si diem proferimus et hesternae eruptionis fama contemni desierimus, periculum est, ne omnes duces, omnes copiae conveniant.
もし我々が日を延ばし、昨日の出撃の噂によって侮られることがなくなれば、すべての将軍、すべての軍勢が集結する危険がある。
tres deinde duces, tres exercitus sustinebimus hostium, quos Cn.
我々はその後、敵の3人の将軍、3つの軍隊に耐えられるだろうか。
Scipio incolumi exercitu non sustinuit?
グナエウス・スキピオが、軍隊が損なわれていなかったときでさえ耐えられなかった敵に?
§25.38.21ut dividendo copias periere duces nostri, ita separatim ac divisi opprimi possunt hostes.
我々の将軍たちが軍勢を分割することによって滅び去ったように、敵もまた、個別に、かつ分割された状態で粉砕されうる。
alia belli gerendi via nulla est.
戦う他の道は存在しない。
proinde nihil praeter noctis proximae opportunitatem expectemus.
それゆえ、来るべき夜の好機以外には、何も待たないようにしよう。
§25.38.22ite deis bene iuvantibus, corpora curate, ut integri vigentesque eodem animo in castra hostium inrumpatis, quo vestra tutati estis.
神々の幸先の良い助けのもとで行くがよい、体を整えなさい。 それは、万全で精力的な状態で、君たちが自分たちの陣営を守り抜いたのと同じ気概をもって、敵の陣営に突入できるようにするためである。
” laeti et audiere ab novo duce novum consilium,
」彼らは喜びをもって、新しい指揮官から新しい計画を聞いた。
§25.38.23et, quo audacius erat, magis placebat.
そして、それが大胆であればあるほど、より彼らの気に入った。
reliquum diei expediendis armis et curatione corporum consumptum et maior pars noctis quieti data est.
その日の残りの時間は、武器の準備と体の手入れに費やされ、夜の大部分は休息に充てられた。
quarta vigil movere.
第4交代時に、彼らは動き出した。

語釈・文法注

  1. §25.38.2fidem ... facere ... mihi hoc imperium ... esse — fidem facere(確信を与える)という表現が、後ろに対格不定詞節 hoc imperium ... esse(この指揮権が〜であるということ)を伴っている。mihi は不定詞の述語形容詞 grave ac sollicitum に係る与格、あるいは potest に係る与格とも解釈しうるが、ここでは前者(私にとって重く不安に満ちたもの)として解釈している。
  2. §25.38.3vestram omnium vicem — 名詞 vix(交代、番)の対格 vicem が、所有形容詞 vestram および属格 omnium とともに副詞的に用いられ、「〜の代わりに」あるいは「〜の利益(安危)のために」という意味を表している。ここでは「君たち全員の身の上(安危)を気遣う(consulere)」の意味で機能している。
  3. §25.38.7facturos illos fuisse — 間接話法(censeam の従属節)において、反実仮想(直説法完了 facturi fuerunt または接続法未完了 facturi essent「彼らなら〜しただろう」)の内容を表す対格不定詞。facturus(未来分詞)と fuisse(助動詞 esse の完了不定詞)の組み合わせにより、過去の反実仮想が表現されている。
  4. §25.38.10cuius populi vis atque virtus ... emersuram esse — cuius populi は先行詞 populus を関係節内に同化した構造。続く不定詞 emersuram esse(女性単数・未来能動)の主語は、先行する関係節の主語でもある女性名詞の組み合わせ vis atque virtus(一語として女性単数扱い、あるいは virtus に一致)であり、これ全体が主節の対格不定詞節の主語となっている。

この箇所を引用する

リウィウス, ローマ建国以来の歴史 §25.38.1-25.38.23. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0914.phi001.humanitext-lat2:25.38.1-25.38.23

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。