§25.38.1ne tamen subita res et nocturnus terror et iam non suae fortunae consilium perturbaret, adloquendos adhortandosque sibi milites ratus contione advocata ita disseruit:
그러나 갑작스러운 사태와 밤의 공포, 그리고 이제는 자신들의 처지에 어울리지 않는 계획으로 인해 혼란이 생기지 않도록, 병사들에게 몸소 전하고 격려해야 한다고 생각한 마르키우스는 군대 집회를 소집하여 다음과 같이 논했다.
§25.38.2“vel mea erga imperatores nostros vivos mortuosque pietas, vel praesens omnium nostrum, milites, fortuna fidem cuivis facere potest mihi hoc imperium, ut amplum iudicio vestro, ita re ipsa grave ac sollicitum esse.
"병사들이여, 생전과 사후의 우리 장군들에 대한 나의 경건함이나, 우리 모두가 처한 현재의 운명은, 이 지휘권이 너희의 판단에는 명예로운 것일지 모르나 실제로는 무겁고 불안으로 가득 차 있다는 것을 누구에게나 확신시켜 줄 수 있다.
quo enim tempore, §25.38.3nisi metus maerorem obstupefaceret, vix ita compos mei essem, ut aliqua solacia invenire aegro animo possem, cogor vestram omnium vicem, quod difficillimum in luctu est, unus consulere.
왜냐하면, 만약 두려움이 슬픔을 마비시키지 않았다면 내 아픈 마음에 어떠한 위안도 찾을 수 없을 정도로 나 자신을 통제하기 어려웠을 때에, 나는 슬픔 속에서 가장 어려운 일인 너희 모두의 안위를 홀로 돌보도록 강요받고 있기 때문이다.
§25.38.4et ne tum quidem, ubi, quonam modo has reliquias duorum exercituum patriae conservare possim, cogitandum est, avertere animum ab assiduo maerore licet.
그리고 이 두 군대의 잔당을 어떻게 조국에 보존할 수 있을지를 고민해야만 하는 그때조차도, 끊임없는 슬픔으로부터 마음을 돌리는 것은 허용되지 않는다.
§25.38.5praesto est enim acerba memoria, et Scipiones me ambo dies noctesque curis insomniisque agitant et excitant saepe somno, neu se, neu invictos per octo annos in his
실로 고통스러운 기억이 눈앞에 생생하며, 두 시피오가 밤낮으로 걱정과 불면으로 나를 흔들어 깨우고 종종 잠에서 일으켜 세운다.
§25.38.6terris milites suos, commilitones vestros, neu rem publicam patiar inultam, et suam disciplinam suaque instituta sequi iubent et,
그리고 그들 자신과, 이 땅에서 8년 동안 무적이었던 그들의 병사들, 즉 너희의 전우들과, 국가를 보복도 없이 방치해 두지 말라고 구하며, 그들의 규율과 그들의 제도를 따르라고 나에게 명령한다.
§25.38.7ut imperiis vivorum nemo oboedientior me uno fuerit, ita post mortem suam, quod in quaque re facturos illos fuisse maxime censeam, id optimum ducere.
또한, 살아 있는 이들의 명령에 나 한 사람만큼 더 순종적인 자가 없었던 것처럼, 그들의 사후에도 내가 매사에 그들이 가장 행했으리라 생각하는 바를 가장 선한 것으로 여기라고 명령하고 있다.
§25.38.8vos quoque velim, milites, non lamentis lacrimisque tamquam extinctos prosequi — vivunt vigentque fama rerum gestarum —, sed, quotienscumque occurret memoria illorum, velut si adhortantis signumque dantis videatis eos, ita proelia inire.
병사들이여, 나 역시 너희가 그들을 마치 죽어 없어진 자들인 양 탄식과 눈물로 떠나보내지 않기를 바라며――그들은 자신들의 업적의 명성으로 살아가고 있으며 활기에 차 있다――그보다 그들의 기억이 떠오를 때마다 마치 그들이 격려하고 신호를 보내는 것을 보는 것처럼 전투에 임하기를 바란다.
§25.38.9nec alia profecto species hesterno die oblata oculis animisque vestris memorabile illud edidit proelium, quo documentum dedistis hostibus non cum Scipionibus extinctum esse nomen Romanum et,
실로 어제 너희의 눈과 마음에 나타난 것과 다름없는 그 광경이 저 기념비적인 전투를 이끌어 냈으며, 그것으로 너희는 적들에게 로마의 이름이 시피오 형제들과 함께 멸망하지 않았음을 증명해 보였다.
§25.38.10cuius populi vis atque virtus non obruta sit Cannensi clade, ex omni profecto saevitia fortunae emersuram esse.
또한, 칸나에의 참사로도 그 힘과 용맹이 꺾이지 않은 민족은 반드시 운명의 모든 가혹함으로부터 다시 일어설 것이라는 확증을 보여주었다.
§25.38.11nunc quia tantum ausi estis sponte vestra, experiri libet, quantum audeatis duce vestro auctore.
이제 너희가 스스로 이토록 대담한 일을 감행했으니, 너희 지휘관의 권유 아래 너희가 얼마나 대담해질 수 있는지를 시험해 보고 싶다.
non enim hesterno die, cum signum receptui dedi sequentibus effuse vobis turbatum hostem, frangere audaciam vestram, sed differre in maiorem gloriam atque opportunitatem volui,
내가 어제 무질서하게 흩어져 혼란에 빠진 적을 추격하는 너희에게 퇴각 신호를 보낸 것은, 너희의 담대함을 꺾기 위함이 아니라 더 큰 영광과 기회를 위해 미루고자 했기 때문이다.
§25.38.12ut postmodo praeparati incautos, armati inermes atque etiam sopitos per occasionem adgredi possetis.
그것은 나중에 너희가 준비를 갖춘 상태에서 방심한 적을, 무장한 상태에서 무방비한 적을, 그리고 심지어 잠들어 있는 적을 기회에 따라 공격할 수 있게 하기 위함이었다.
nec huius occasionis spem, milites, forte temere, sed ex re ipsa conceptam habeo.
병사들이여, 나는 이 기회에 대한 희망을 우연이나 무모함에서가 아니라 사태의 실상 자체로부터 품고 있다.
§25.38.13a vobis quoque profecto si quis quaerat, quonam modo pauci, multis, victi a victoribus castra tutati sitis, nihil aliud respondeatis, quam id ipsum timentis vos omnia et operibus firmata habuisse et ipsos paratos instructosque fuisse.
만약 누군가 너희 에게도 소수인 너희가, 다수이면서 승자들에게 패배한 패자인 너희가 어떻게 진영을 지켜냈는지 묻는다면, 바로 그것을 두려워했기에 너희가 모든 것을 방어벽으로 튼튼히 보강하고 너희 자신도 준비를 갖추고 대열을 정비하고 있었다는 것 외에는 아무것도 대답하지 못할 것이다.
§25.38.14et ita se res habet: ad id, quod ne timeatur fortuna facit, minime tuti sunt homines, quia, quod neglexeris, incautum atque apertum habeas.
실로 그러하다. 운명이 두려워하지 않도록 만드는 일에 대해 인간은 가장 무방비하기 마련이니, 왜냐하면 소홀히 여기는 일은 방심하고 열려 있는 상태로 두게 되기 때문이다.
§25.38.15nihil omnium nunc minus metuunt hostes quam ne obsessi modo ipsi atque oppugnati castra sua ultro oppugnemus.
적들은 이제 방금 포위되어 공격받던 우리가 스스로 먼저 그들의 진영을 공격하리라는 것만큼 그 어떤 것도 덜 두려워하지 않고 있다.
audeamus, quod credi non potest ausuros nos.
우리가 하리라고 믿을 수 없는 일을 대담하게 감행하자.
eo ipso, quod difficillimum videtur, facilius erit.
가장 어렵게 보이는 바로 그 이유 때문에 그것은 더 쉬울 것이다.
§25.38.16tertia vigilia noctis silenti agmine ducam vos.
밤의 제3경에 조용한 행렬로 내가 너희를 이끌겠다.
exploratum habeo non vigiliarum ordinem, non stationes iustas esse.
그들에게 보초의 규율도, 정규 초소도 없음을 나는 정찰해 두었다.
§25.38.17clamor in portis auditus et primus impetus castra ceperit.
성문에서 들리는 함성과 첫 돌격이 진영을 점령할 것이다.
tum inter torpidos somno paventisque ad necopinatum tumultum et inermis in cubilibus suis oppresses illa caedes edatur, a qua vos hesterno die revocatos aegre ferebatis.
그때 잠으로 무감각해지고 예기치 못한 소란에 겁에 질려 침상에서 무방비 상태로 덮쳐진 자들 사이에서, 어제 너희가 소환되었을 때 아쉬워했던 그 살육을 자행하자.
§25.38.18scio audax videri consilium;
나도 이 계획이 대담해 보인다는 것을 안다.
sed in rebus asperis et tenui spe fortissima quaeque consilia tutissima sunt, quia, si in occasionis momento, cuius praetervolat opportunitas, cunctatus paulum fueris, nequiquam mox omissam quaeras.
하지만 곤경과 희박한 희망 속에서는 가장 대담한 계획이 늘 가장 안전한 법이다.
§25.38.19unus exercitus in propinquo est, duo haud procul absunt;
왜냐하면 기회의 순간, 그 호재가 날아가는 때에 조금이라도 지체한다면 머지않아 놓쳐버린 기회를 부질없이 구하게 될 것이기 때문이다.
nunc adgredientibus spes aliqua est;
한 군대가 가까이에 있고, 두 군대가 그리 멀지 않은 곳에 있다.
et iam temptastis vestras atque illorum vires.
지금 공격하는 자들에게는 어떤 희망이 있다.
§25.38.20si diem proferimus et hesternae eruptionis fama contemni desierimus, periculum est, ne omnes duces, omnes copiae conveniant.
그리고 너희는 이미 너희 자신과 그들의 힘을 시험해 보았다.
tres deinde duces, tres exercitus sustinebimus hostium, quos Cn. Scipio incolumi exercitu non sustinuit?
만약 우리가 날을 미루고 어제의 돌격 소문으로 인해 얕잡아 보이지 않게 된다면, 모든 지휘관과 모든 군대가 집결할 위험이 있다.
§25.38.21ut dividendo copias periere duces nostri, ita separatim ac divisi opprimi possunt hostes.
그렇다면 그 후에 우리는, 그나이우스 시피오가 군대가 온전했을 때조차 버텨내지 못했던 적의 세 지휘관과 세 군대를 버텨낼 수 있겠는가?
alia belli gerendi via nulla est.
우리 지휘관들이 병력을 분할함으로써 파멸했듯이, 적들 역시 개별적으로 분할되어 파괴될 수 있다.
proinde nihil praeter noctis proximae opportunitatem expectemus.
전쟁을 치르는 다른 길은 없다.
§25.38.22ite deis bene iuvantibus, corpora curate, ut integri vigentesque eodem animo in castra hostium inrumpatis, quo vestra tutati estis.
그러므로 다가오는 밤의 기회 외에는 아무것도 기다리지 말자.
” laeti et audiere ab novo duce novum consilium, §25.38.23et, quo audacius erat, magis placebat.
신들의 도우심 속에 나아가라, 몸을 보양하라.
reliquum diei expediendis armis et curatione corporum consumptum et maior pars noctis quieti data est. quarta vigil movere.
그리하여 너희가 온전하고 활기찬 상태로, 너희의 진영을 지켰던 것과 똑같은 기개로 적의 진영에 돌입할 수 있도록 하라.