Humanitext Reader

リウィウス · ローマ建国以来の歴史 §25.31.1-25.31.15

シラクサの陥落とアルキメデスの死

785 / 1770 箇所 · ラテン語

要旨

シラクサがローマ軍によって陥落し、アクラディナが略奪される。混乱の最中に学者アルキメデスが兵士によって殺害される一方、ティトゥス・オタキリウスがウティカから食糧を輸送したことで、両軍を脅かしていた飢饉が回避される。

§25.31.1suppresso impetu militum ut iis, qui in Achradina erant, transfugis spatium locusque fugae datus est,
兵士たちの突撃が抑制されたことによって、アクラディナにいた逃亡兵たちに逃亡の時間と場所が与えられた。
§25.31.2Syracusani tandem liberi metu portis Achradinae apertis oratores ad Marcellum mittunt nihil petentis aliud quam incolumitatem sibi liberisque suis.
シラクサ人たちは、ついに恐怖から解放され、アクラディナの門を開けて、自分たちと子供たちの身の安全以外には何も求めない使節をマルケッルスのもとへ送った。
§25.31.3Marcellus consilio advocato §25.31.4et adhibitis etiam Syracusanis qui per seditiones pulsi ab domo intra praesidia Romana fuerant, respondit non plura per annos quinquaginta benefacta Hieronis quam paucis his annis maleficia eorum, qui Syracusas tenuerint, erga populum Romanum esse.
マルケッルスは軍議を招集し、また内乱によって家から追放され、ローマの守備範囲内に身を置いていたシラクサ人たちをも同席させて、次のように答えた。 50年間にわたるヒエロンのローマ人民に対する恩恵も、このわずか数年間の、シラクサを占拠した者たちによる悪行には及ばない。
sed pleraque eorum quo debuerint reccidisse, foederumque ruptorum ipsos ab se graviores multo, quam populus Romanus voluerit, poenas exegisse.
しかし彼らの悪行の大部分は自業自得の結果となり、同盟を破ったことに対して、彼ら自身が、ローマ人民が望んだよりもはるかに重い罰を自らから引き出したのだ。
§25.31.5se quidem tertium annum circumsedere Syracusas, non ut populus Romanus servam eam civitatem haberet, sed ne transfugarum mercennariorumque duces captam et oppressam tenerent.
自分は実に3年目の間シラクサを包囲しているが、それはローマ人民がこの国家を奴隷とするためではなく、逃亡兵や傭兵の指導者たちが、この都市を占領し虐げたままにしないようにするためである。
§25.31.6quid potuerint Syracusani facere, exemplo vel eos esse Syracusanorum, qui intra praesidia Romana fuerint, vel Hispanum ducem Moericum, qui praesidium tradiderit, vel ipsorum Syracusanorum postremo serum quidera, sed forte consilium.
シラクサ人たちに何ができたかについては、ローマの守備範囲内にいたあのシラクサ人たち、あるいは砦を引き渡したヒスパニア人の指揮官モエリクス、あるいは、最後には遅きに失したとはいえ、強力であったシラクサ人たち自身の決定が証拠となる。
§25.31.7sibi omnium laborum periculorumque circa moenia Syracusana terra marique tam diu exhaustorum nequaquam tanti eum fructum esse, quod capere Syracusas potuisset.
自分にとって、シラクサの城壁の周囲で陸からも海からもこれほど長い間尽くされてきたすべての労苦と危険に対して、シラクサを占領することができたということだけでは、とうていそれに見合うだけの実りとは言えない。
§25.31.8inde quaestor cum praesidio Nasum ad accipiendam pecuniam regiam custodiendamque missus.
その後、財務官が王宮の財宝を受け取り警備するために、護衛を伴ってナソスへと派遣された。
Achradina diripienda militi data est custodibus divisis per domos eorum, qui intra praesidia Romana fuerant.
アクラディナは、ローマの守備範囲内にいた者たちの家々へと監視兵を分散して配置した上で、兵士たちに略奪のために引き渡された。
§25.31.9cum multa irae, multa avaritiae foeda exempla ederentur, Archimeden memoriae proditum est in tanto tumultu, quantum pavor captae urbis in discursu diripientium militum ciere poterat, intentum formis, quas in pulvere descripserat, ab ignaro milite, quis esset, interfectum;
怒りや貪欲の多くの醜い事例が引き起こされる中、アルキメデスは、占領された都市の恐怖と略奪する兵士たちの駆け回る騒音の中で引き起こされうる限りの大混乱にあっても、砂の上に描いた図形に集中していたため、彼が誰であるかを知らない兵士によって殺害されたと伝えられている。
§25.31.10aegre id Marcellum tulisse sepulturaeque curam habitam, et propinquis etiam inquisitis honori praesidioque nomen ac memoriam eius fuisse.
マルケッルスはこれをひどく悲しみ、埋葬の配慮がなされたこと、そして親族までもが捜し出されて、彼の名前と記憶が彼らにとって名誉と保護となったことが伝えられている。
§25.31.11hoc maxume modo Syracusae captae;
主にこのような方法でシラクサは陥落した。
in quibus praedae tantum fuit, quantum vix capta Carthagine tum fuisset, cum qua viribus aequis certabatur.
そこでの戦利品は、当時、互角の力で争っていたカルタゴが仮に占領されたとしても、ほとんどあり得なかったほどの量であった。
§25.31.12paucis ante diebus quam Syracusae caperentur, T. Otacilius cum quinqueremibus octoginta Uticam ab Lilybaeo transmisit et, §25.31.13cum ante lucem portum intrasset, onerarias frumento onustas cepit egressusque in terram depopulatus est aliquantum agri circa Uticam praedamque omnis generis retro ad navis egit.
シラクサが占領される数日前に、ティトゥス・オタキリウスは80隻の五段櫂船を率いてリリュバエウムからウティカへ渡り、夜明け前に港に入ると、穀物を満載した輸送船を拿捕し、陸に上がってウティカ周辺の耕作地をいくらか荒らし回り、あらゆる種類の戦利品を船へと引き揚げさせた。
§25.31.14Lilybaeum tertio die, quam inde profectus erat, cum centum triginta onerariis navibus frumento praedaque onustis rediit idque frumentum extemplo Syracusas misit;
出発してから3日目に、穀物と戦利品を満載した130隻の輸送船を伴ってリリュバエウムに帰還し、直ちにその穀物をシラクサに送った。
§25.31.15quod ni tam in tempore subvenisset, victoribus victisque pariter perniciosa fames instabat
もしこれがこれほど適時に到着していなかったなら、勝者にも敗者にも等しく、破滅的な飢饉が迫っていたところであった。

語釈・文法注

  1. 25.31.2nihil petentis aliud — petentis は petentes の古い対格複数形(-is)であり、先行する名詞 oratores(対格複数)を修飾する現在分詞である。単数属格形(-is)と混同しないよう注意が必要。
  2. 25.31.7nequaquam tanti eum fructum esse, quod capere Syracusas potuisset — tanti は「価値の属格」であり、非人称的な価値評価を示す。quod... potuisset(シラクサを占領できたということ)という事実を示す名詞節が、その価値評価の対象、あるいはそれを引き起こす前提条件となっている。
  3. 25.31.11vix capta Carthagine tum fuisset — 奪格絶対 capta Carthagine はここでは譲歩または仮定(「たとえカルタゴが占領されたとしても」)の意味を帯びており、主節の接続法過去完了 fuisset と相まって反実仮想条件を表している。
  4. 25.31.15quod ni tam in tempore subvenisset ... fames instabat — 条件節が接続法過去完了 subvenisset であるのに対し、帰結節は直説法未完了過去 instabat になっている。これは、もし支援がなければ破滅的な飢饉がまさに迫っていたという、差し迫った現実の危険性を鮮明に強調する表現である。

この箇所を引用する

リウィウス, ローマ建国以来の歴史 §25.31.1-25.31.15. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0914.phi001.humanitext-lat2:25.31.1-25.31.15

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。