Humanitext Reader

リウィウス · ローマ建国以来の歴史 §25.24.1-25.24.15

シラクサへの侵入とマルケッルスの涙

778 / 1770 箇所 · ラテン語

要旨

ローマ軍がシラクサの城壁とヘクサピュロンを占領し、エピポライへと侵入する。マルケッルスは眼下に広がるシラクサの美しさと歴史を思って涙し、都市の完全な破壊を避けるためにシラクサ人の使者を送って降伏を促す。

§25.24.1iam mille armatorum muri ceperant partem, cum ceterae admotae sunt copiae pluribusque scalis in murum evadebant signo ab Hexapylo dato,
すでに1000人の武装兵が城壁の一部を占拠していた。 そのとき、他の軍勢が運ばれ、ヘクサピュロンから合図が送られると、多くの梯子を使って城壁へと登っていった。
§25.24.2quo per ingentem solitudinem erat perventum, quia magna pars in turribus epulati aut sopiti vino erant aut semigraves potabant paucos tamen eorum inproviso oppresses in cubilibus interfecerunt.
そこへは、人影がまったくない中を到達した。 なぜなら、大部分の者が塔の中で宴会をしてワインで眠り込んでいたか、あるいは半ば酔っ払った状態でなおも飲んでいたからである。 しかし彼らは、寝床で不意を突かれた彼らのうちの少数を殺害した。
§25.24.3prope Hexapylon est portula;
ヘクサピュロンの近くには小さな門があった。
ea magna vi refringi coepta et e muro ex composito tuba datum signum erat et iam undique non furtim, sed vi aperte gerebatur res.
それが激しい力でこじ開けられ始め、事前に合意されていた通り、城壁からラッパで合図が送られた。 そして今や、四方八方で、隠密にではなく、公然と武力によって作戦が遂行された。
§25.24.4quippe ad Epipolas, frequentem custodiis locum, perventum erat, terrendique magis hostes erant quam fallendi, sicut territi sunt.
というのも、守備兵の多い場所であるエピポライに到達していたため、敵を欺くよりもむしろ恐怖に陥れるべき時であり、実際に彼らは恐怖に陥ったからである。
§25.24.5nam simulac tubarum est auditus cantus clamorque tenentium muros partemque urbis, omnia teneri custodes rati alii per murum fugere, alii salire de muro praecipitarique turba paventium.
ラッパの音と、城壁および市の一部を占拠している者たちの叫び声が聞こえるやいなや、守備兵たちはすべてが占領されたと考え、ある者は城壁に沿って逃げ、ある者は城壁から飛び降りて、怯える群衆の中で真っ逆さまに落ちていった。
§25.24.6magna pars tamen ignara tanti mali erat et gravatis omnibus vino somnoque et in vastae magnitudinis urbe partium sensu non satis pertinente in omnia.
しかし、大部分の者はそのような大惨事を知らなかった。 全員がワインと眠気で重くなっていたことと、非常に巨大な都市において、一部の出来事の感覚が全体に十分には伝わらなかったことの両方のためである。
§25.24.7sub lucem Hexapylo effracto Marcellus omnibus copiis urbem ingressus excitavit convertitque omnes ad arma capienda opemque, si quam possent, iam captae prope urbi ferendam.
夜明け近く、ヘクサピュロンがこじ開けられると、マルケッルスは全軍を率いて市に入り、すべての人々を奮起させ、武器を取って、すでにほぼ占領された市に、もし可能なら援助をもたらす方向へと向かわせた。
§25.24.8Epicydes ab Insula, quam ipsi Nason vocant, citato profectus agmine, haud dubius, quin paucos per neglegentiam custodum transgressos murum expulsurus foret,
エピキュデスは、自分たちがナーソスと呼ぶ島から、急行軍で出発した。 守備兵の怠慢によって壁を越えた少数の者を追い出せることを、いささかも疑っていなかったのである。
§25.24.9occurrentibus pavidis, tumultum augere eos dictitans et maiora ac terribiliora vero adferre, postquam conspexit omnia circa Epipolas armis conpleta, lacessito tantum hoste paucis missilibus retro in Achradinam agmen convertit,
彼は、出会う怯えた人々に対して、彼らが騒ぎを大きくしており、真実よりも大げさで恐ろしいことを報告しているのだと何度も言いながら進んだが、エピポライの周囲がすべて武装兵で満たされているのを目にすると、少数の投げ矢で敵を軽く挑発しただけで、部隊を後方のアクラディナへと引き返させた。
§25.24.10non tam vim multitudinemque hostium metuens, quam ne qua intestina fraus per occasionem oreretur clausasque inter tumultum Achradinae atque Insulae inveniret portas.
敵の武力や多さを恐れたというよりは、むしろ、この機に乗じて内部の裏切りが発生し、混乱の中でアクラディナと島の門が閉じられているのを発見することになるのを恐れたからである。
§25.24.11Marcellus ut moenia ingressus ex superioribus locis urbem omnium ferme illa tempestate pulcherrimam subiectam oculis vidit, inlacrimasse dicitur partim gaudio tantae perpetratae rei, partim vetusta gloria urbis.
マルケッルスは、城壁内に入り、高地から、当時においてほぼ最も美しい都市が眼下に広がっているのを見たとき、一方ではこれほどの偉業を成し遂げた喜びから、他方ではその都市の古くからの栄光を思って、涙を流したと言われている。
§25.24.12Atheniensium classes demersae et duo ingentes exercitus cum duobus clarissimis ducibus deleti occurrebant et tot bella cum Carthaginiensibus tanto cum discrimine gesta,
沈められたアテナイの艦隊や、二人の極めて著名な将軍とともに破滅した二つの巨大な軍隊が頭に浮かび、また、カルタゴ人との間で、これほどの危機を伴って戦われた数々の戦争も(頭に浮かんだ)。
§25.24.13tot tam opulenti tyranni regesque, praeter ceteros Hiero cum recentissimae memoriae rex, tum ante omnia, quae virtus ei fortunaque sua dederat, beneficiis in populum Romanum insignis.
これほど多くの、そしてこれほど富裕な僭主や王たち、とりわけ、最近の記憶に新しい王であるとともに、何よりも、彼自身の勇気と幸運が彼に与えたもの以上に、ローマ人民への多大な貢献によって際立っていたヒエロンのことが(頭に浮かんだ)。
§25.24.14ea cum universa occurrerent animo subiretque cogitatio, iam illa momento horae arsura omnia et ad cineres reditura, priusquam signa Achradinam admoveret, §25.24.15praemittit Syracusanos, qui intra praesidia Romana, ut ante dictum est, fuerant, ut adloquio leni inpellerent hostis ad dedendam urbem.
これらすべてが心に浮かび、さらに、彼がアクラディナに軍旗を進める前に、いまやそれらすべてが一瞬のうちに燃え上がり、灰に帰してしまうのではないかという考えがよぎったとき、彼は、前述のようにローマの陣営内に留まっていたシラクサ人たちを先に行かせ、穏やかな言葉で敵を説得し、都市を明け渡すよう促させた。

語釈・文法注

  1. 25.24.1cum ceterae admotae sunt copiae — cum inversum(逆転のcum)の構文。主節(未完了過去や過去完了、ここでは ceperant)が背景を述べ、cum 節が直説法完了(ここでは admotae sunt)を伴って突然発生した主要な事件を導入する。これにより劇的な展開が強調される。
  2. 25.24.2magna pars... epulati aut sopiti vino erant — 意味による一致(synesis または constructio ad sensum)。単数集合名詞である magna pars に対し、動詞および分詞が複数男性形(epulati, sopiti... erant)で一致している。これは構成員(複数の兵士たち)を念頭に置いた表現である。
  3. 25.24.6partium sensu non satis pertinente in omnia — 原因を示す独立奪格(ablative absolute)。ここでの partium は「都市の各部分・地区」を指し、omnia は「全体(すべて)」を指す。巨大な都市ゆえに、ある地区で起きた異変の感知(sensu)が他の地区すべてにまでは十分伝わらなかったことを意味する。
  4. 25.24.10ne qua intestina fraus — ne などの小辞の背後では、不定代名詞 aliquis, aliquae/aliqua, aliquid から接頭辞 ali- が脱落し、quis, qua/quae, quid となる。ここでは女性単数主格の形 qua が形容詞的に intestina fraus を修飾し、「何らかの内部の裏切り」を意味する。
  5. 25.24.12Atheniensium classes... occurrebant — 主語の並び(classes, exercitus, bella, tyranni regesque)が複数動詞 occurrebant(「心に浮かぶ、思い出される」)に係る。13節の tot tam opulenti tyranni regesque も文法的には occurrebant の主語として継続している。
  6. 25.24.14illa... arsura omnia et ad cineres reditura — 名詞 cogitatio(「考え」)に導かれる対格不定詞構文。主語対格は illa omnia であり、不定詞として未来能動分詞 arsura, reditura に助動詞 esse が省略された形で、名詞と同格的に節を形成している。

この箇所を引用する

リウィウス, ローマ建国以来の歴史 §25.24.1-25.24.15. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0914.phi001.humanitext-lat2:25.24.1-25.24.15

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。