§25.21.1circa Herdoneam Romanae legiones et praetor Fulvius erat.
ヘルドネアの周囲にローマの軍団と法務官フルウィウスがいた。
quo ubi allatum est hostis adventare, prope est factum, ut iniussu praetoris signis convulsis in aciem exirent.
そこへ敵が接近しているとの知らせが届いたとき、法務官の命令なしに軍旗を引き抜いて戦闘陣形へと出撃しかねないほどの状況であった。
nec res magis ulla tenuit quam spes haud dubia suo id arbitrio, ubi vellent, facturos.
彼らを思いとどまらせたのは、自分たちの望むときに自らの裁量でそれを行うであろうという確実な希望にほかならなかった。
§25.21.2nocte insequenti Hannibal, cum tumultuatum in castris et plerosque ferociter, signum ut daret, institisse duci ad arma vocantis sciret, haud dubius prosperae pugnae occasionem dari,
翌晩、ハンニバルは、敵の陣営内で騒動が起き、大部分の者が、武器をとれと呼びかけながら、信号を出すようにと激しく将軍に迫っていることを知った。
§25.21.3tria milia expeditorum militum in villis circa vepribusque et silvis disponit,
彼は、勝利が確実な戦いの機会が与えられていることを疑わず、軽装兵三千人を周囲の別荘や茂み、森の中に配置した。
§25.21.4qui signo dato simul omnes e latebris existerent, et Magonem ac duo ferme milia equitum, qua fugam inclinaturam credebat, omnia itinera insidere iubet.
彼らは合図が出されると同時に一斉に潜伏場所から現れることになっており、またマゴと約二千の騎兵には、敵の逃走が向かうと信じたすべての通路を占拠するように命じた。
his nocte praeparatis prima luce in aciem copias educit.
夜の間にこれらを準備し、夜明けとともに彼は軍勢を戦闘陣形へと導き出した。
§25.21.5nec Fulvius est cunctatus, non tam sua ulla spe quam militum impetu fortuito tractus.
フルウィウスも躊躇しなかったが、それは彼自身に何の希望があったからでもなく、兵士たちの偶然の勢いに引きずられたためであった。
itaque eadem teneritate, qua processum in aciem est, instruitur ipsa acies ad libidinem militum forte procurrentium consistentiumque, quo loco ipsorum tulisset animus, deinde per libidinem aut metum deserentium locum.
したがって、戦闘陣形へ進み出たときと同じいい加減さで、陣形そのものが、たまたま前進したり立ち止まったりする兵士たちの気まぐれに従って、彼らの心が向かわせた場所に、次いで気まぐれや恐怖によってその場所を放棄する兵士たちの気の向くままに整列された。
§25.21.6prima legio et sinistra ala in primo instructae, et in longitudinem porrecta acies.
第一軍団と左翼が最前列に配置され、戦闘陣形は横に長く伸ばされた。
§25.21.7clamantibus tribunis nihil introrsus roboris ac virium esse et, quacumque impetum fecissent hostis, perrupturos, nihil, quod salutare esset, non modo ad animum sed ne ad aures quidem admittebat.
軍事護民官たちが、内部には何の強さも力もなく、敵がどこに突撃を仕掛けても突破してくるだろうと叫んでいたが、彼は有益な事柄を何一つ、心に留めるどころか耳にさえ入れようとしなかった。
§25.21.8et Hannibal haudquaquam similis dux neque simili exercitu neque ita instructo aderat.
一方、ハンニバルは、彼とは全く異なる将軍として、全く異なる、そしてあのような整列の仕方をしていない軍勢を率いてそこに臨んでいた。
ergo ne clamorem quidem atque impetum primum eorum Romani sustinuere.
それゆえ、ローマ軍は彼らの最初の時の鬨の声と突撃にさえ持ちこたえられなかった。
§25.21.9dux, stultitia et temeritate Centenio par, animo haudquaquam comparandus, ubi rem inclinatam ac trepidantis suos videt, equo arrepto cum ducentis ferme equitibus effugit;
愚行と無謀さにおいてはケンテニウスに等しいが、勇気においては到底比較にならないその将軍は、形勢が傾き、自軍の兵たちが恐れおののいているのを見るや、馬を奪って約二百人の騎兵とともに逃亡した。
§25.21.10cetera a fronte pulsa, inde a tergo atque alis circumventa acies eo usque est caesa, ut ex duodeviginti milibus hominum duo milia haud amplius evaserint.
戦闘陣形の残りの部分は、前方から撃退され、次いで背後および両翼から包囲され、一万八千人のうち二千人より多くは逃れられないほどに殺戮された。
castris hostes potiti sunt.
敵は陣営を占領した。