Humanitext Reader

リウィウス · ローマ建国以来の歴史 §25.19.1-25.19.17

カプア近郊での戦いとセンテニウスの敗死

773 / 1770 箇所 · ラテン語

要旨

ハンニバルとローマ軍の戦闘が引き分けに終わった後、執政官たちは二手に分かれて撤退する。元百人隊長マルクス・センテニウスは元老院を説得して軍を率いるが、ルカニアでハンニバルに敗北し、彼自身も戦死して軍は壊滅する。

§25.19.1Hannibal ex agro Beneventano castra ad Capuam cum movisset, tertio post die quam venit copias in aciem eduxit haudquaquam dubius,
ハンニバルがベネウェントゥムの領地からカプアへと陣を移したとき、到着した三日後に軍勢を戦列へと引き出した。 彼は少しも疑っていなかった。
§25.19.2quod Campanis absente se paucos ante dies secunda fuisset pugna,! quin multo minus se suumque totiens victorem exercitum sustinere Romani possent.
自分が不在の数日前にカンパーニア人にとって戦いが有利であったのだから、ローマ人が自分自身と、度重なる勝利を収めてきたその軍勢を支えきれるはずがはるかにないということを。
§25.19.3ceterum postquam pugnari coeptum est, equitum maxime incursu, cum iaculis obrueretur, laborabat Romana acies, donec signum equitibus datum est, ut in hostem admitterent equos.
しかしながら、戦闘が始まると、主に騎兵の突撃によって、投槍に圧倒され、ローマの戦列は苦戦していたが、ついに騎兵たちに、敵に向かって馬を疾駆させよという合図が出された。
§25.19.4ita equestre proelium erat, cum procul visus Sempronianus exercitus, cui Cn. Cornelius quaestor praeerat, utrique parti parem metum praebuit, ne hostes novi adventarent.
こうして騎兵戦が行われていたとき、遠くにセンプロニウスの軍勢が見え(これを財務官のグナエウス・コルネリウスが率いていた)、これが双方に、新たな敵が接近しているのではないかという同様の恐怖を与えた。
§25.19.5velut ex composite utrimque signum receptui datum, reductique in castra prope aequo Marte discesserunt;
まるで事前に合意していたかのように、双方に退却の合図が出され、陣営へと退いて、ほぼ互角の戦いで退去した。
plures tamen ab Romanis primo incursu equitum ceciderunt.
しかし、ローマ人の側から、最初の騎兵の突撃によってより多くの者が戦死した。
§25.19.6inde consules, ut averterent a Capua Hannibalem, nocte, quae secuta est, diversi, Fulvius in agrum Cumanum, Claudius in Lucanos abit.
そこから執政官たちは、ハンニバルをカプアから遠ざけるために、あとに続いた夜に、二手に分かれて退去した。 フルウィウスはクマエの領地へ、クラウディウスはルカニア人たちの地へと向かった。
§25.19.7postero die cum vacua castra Romanorum esse nuntiatum Hannibali esset et duobus agminibus diversos abisse, incertus primo, utrum sequeretur, Appium institit sequi.
翌日、ローマ人の陣営が空になっていること、そして彼らが二つの部隊に分かれて別の方向へ去ったことがハンニバルに告げられると、最初はどちらを追うべきか迷ったが、アッピウスを追うことに決めた。
§25.19.8ille circumducto hoste, qua voluit, alio itinere ad Capuam redit.
彼は、自分の望むままに敵を引き回したあと、別の道を通ってカプアへと戻った。
§25.19.9Hannibali alia in his locis bene gerendae rei fortuna oblata est.
ハンニバルには、この地でもう一つの成果をあげる好機がもたらされた。
M. Centenius fuit cognomine Paenula, insignis inter primi pili centuriones et magnitudine corporis et animo.
マルクス・センテニウスという、ペヌラという家族名を持つ男がおり、彼は第一隊の百人隊長たちの中で、体格の大きさと勇気において際立っていた。
§25.19.10is perfunctus militia per P. Cornelium Sullam praetorem in senatum introductus petit a patribus, uti sibi quinque milia militum darentur: se peritum
兵役を終えた彼は、法務官プブリウス・コルネリウス・スッラを介して元老院に紹介され、父老たちに自分に五千人の兵士を与えてくれるよう求めた。
§25.19.11et hostis et regionum brevi operae pretium facturum et, quibus artibus ad id locorum nostri et duces et exercitus capti forent, iis adversus inventorem usurum.
自分は精通しており、敵にもこの地域にも詳しく、すぐに価値ある成果をあげるだろう、そして、どのような策略によってこれまで我が軍の将軍たちや軍勢が陥れられてきたか、その同じ策略を、それを考案した者に対して用いるつもりだ、と言った。
§25.19.12id non promissum magis stolide quam stolide creditum, tamquam eaedem militares et imperatoriae artes essent.
このことは、約束されたのが愚かであったのと同様に、信じられたのも愚かであった。 まるで、一兵卒としての軍としての技術と、将軍としての統率技術が同じものであるかのように。
§25.19.13data pro quinque octo milia militum, pars dimidia cives, pars socii.
五千人の代わりに八千人の兵士が与えられ、その半分は市民、半分は同盟邦であった。
et ipse aliquantum voluntariorum in itinere ex agris concivit ac prope duplicato exercitu in Lucanos pervenit, ubi Hannibal nequiquam secutus Claudium substiterat.
彼自身も途中で地方からかなりの数の志願兵を募り、軍勢をほぼ倍増させてルカニア人たちの地へと到着した。 そこではハンニバルが、クラウディウスを無駄に追跡したあと、とどまっていた。
§25.19.14haud dubia res erat, quippe inter Hannibalem ducem et centurionem, exercitusque alterum vincendo veteranum, alterum novum totum, magna ex parte etiam tumultuarium ac semermem.
勝負は疑いようもなかった。 なぜなら、一方は将軍ハンニバル、他方は百人隊長であり、軍勢も、一方は勝利を重ねたベテラン、他方はすべて新兵で、大部分はにわか仕立ての武装も不十分な者たちであったからである。
§25.19.15ut conspecta inter se agmina sunt et neutra pars detrectavit pugnam, extemplo instructae acies.
互いの部隊が見え、どちらの側も戦いを避けようとしなかったため、ただちに戦列が整えられた。
pugnatum tamen, ut in nulla pari re, diu: duas amplius horas constitit pugna spe concitante, donec dux stetit, Romanam aciem.
しかし、実力が不釣り合いな戦いにしては、戦闘は長く続いた。 希望がローマの戦列を奮い立たせている間、そして将軍が固定して(踏みとどまって)いる間は、二時間以上もローマの戦列は持ちこたえた。
§25.19.16postquam is non pro vetere fama solum, sed etiam metu futuri dedecoris, si sua temeritate contractae cladi superesset, obiectans se hostium telis cecidit, fusa extemplo est Romana acies.
彼が、かつての評判のためだけでなく、自分の軽率さによって招いた惨敗から生き残るという将来の不名誉への恐れからも、自らを敵の武器の前にさらして倒れると、ローマの戦列はただちに敗走した。
§25.19.17sed adeo ne fugae quidem iter patuit omnibus viis ab equite insessis, ut ex tanta multitudine vix mille evaserint, ceteri passim alii alia peste absumpti sint.
しかし、すべての道が騎兵に占拠されており、逃走の道さえもまったく開かれていなかったため、あれほどの多人数の中から、かろうじて千人ほどが逃れただけで、残りの者たちはあちこちで、それぞれ異なる悲惨な死によって命を落とした。

語釈・文法注

  1. §25.19.2haudquaquam dubius ... quin — dubius(または否定を伴う non dubius など)の後に quin 節が続くことで、「……ということを少しも疑わない」という確信を表す。ここでは形容詞 haudquaquam dubius が主語 Hannibal に係るものとして機能し、その内容が quin 節によって導かれている。
  2. §25.19.15spe concitante ... Romanam aciem — 独立奪格(Ablative Absolute)の中に、対格の目的語 Romanam aciem が組み込まれた構造。奪格の名詞 spe と現在分詞 concitante が独立奪格を形成し、その分詞の直接目的語として Romanam aciem(ローマの戦列を)が置かれている。さらにその間に donec dux stetit という従属節が挿入されているため、文構造が複雑になっている。
  3. §25.19.14quippe inter... — 動詞(erat または pugnatum est など)が省略された、因果関係を強調する quippe(何となれば……だからである)による名詞句の対比。指揮官の格差(inter Hannibalem ducem et centurionem)と、二つの軍勢の格差(alterum ... veteranum, alterum novum...)を並置することで、勝負が疑いようもない(haud dubia)理由を動詞なしで端的に示している。

この箇所を引用する

リウィウス, ローマ建国以来の歴史 §25.19.1-25.19.17. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0914.phi001.humanitext-lat2:25.19.1-25.19.17

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。