Humanitext Reader

リウィウス · ローマ建国以来の歴史 §25.18.1-25.18.15

クリスピヌスとバディウスの一騎打ち

772 / 1770 箇所 · ラテン語

要旨

執政官たちがカンパーニアで敗北を喫したのち、ローマ人のクリスピヌスとカンパーニア人のバディウスの間で一騎打ちの決闘が行われ、クリスピヌスが勝利してローマ軍の士気を高める。

§25.18.1consules agrum Campanum ingressi cum passim popularentur, eruptione oppidanorum et Magonis cum equitatu territi et trepidi ad signa milites palatos passim revocarunt et vixdum instructa acie fusi supra mille et quingentos milites amiserunt.
執政官たちはカンパーニアの領地に入り、あちこちで略奪を行っていたが、町の人々とマゴ率いる騎兵隊の出撃によって脅かされ、慌てふためきながらも、あちこちに散らばっていた兵士たちを軍旗のもとへ呼び戻した。 しかし、戦列がほとんど整わないうちに敗走させられ、千五百人以上の兵士を失った。
§25.18.2inde ingens ferocia superbae suopte ingenio genti crevit, multisque proeliis lacessebant Romanos;
そこから、生まれつき高慢なこの部族に多大な傲慢さが募り、多くの戦闘でローマ人を挑発するようになった。
sed intentiores ad cavendum consules una pugna fecerat incaute atque inconsulte inita.
しかし、不注意かつ軽率に始められた一回の戦闘が、執政官たちをより注意深く警戒させることとなった。
§25.18.3restituit tamen his animos et illis minuit audaciam parva una res;
だが、ある一つの小さな出来事が、ローマ人には勇気を取り戻させ、彼らからは大胆さを失わせた。
sed in bello nihil tam leve est, quod non magnae interdum rei momentum faciat.
戦争においては、時には重大な事柄の決定要因にならないほど些細なことなど存在しないのである。
§25.18.4T. Quinctio Crispino Badius Campanus hospes erat, perfamiliari hospitio iunctus.
ティトゥス・クィンクティウス・クリスピヌスには、カンパーニア人のバディウスという、きわめて親密な歓待の絆で結ばれた客友がいた。
creverat consuetudo, quod aeger Romae apud Crispinum Badius ante defectionem Campanam liberaliter comiterque curatus fuerat.
彼らの親交が深まったのは、カンパーニアの反乱の前に、ローマで病気になったバディウスが、クリスピヌスのもとで手厚く親切に看病されたからであった。
§25.18.5is tum Badius progressus ante stationes, quae pro porta stabant, vocari Crispinum iussit.
そのバディウスが、そのとき門の前に立っていた前哨部隊の前に進み出ると、クリスピヌスを呼び出すよう命じた。
quod ubi est Crispino nuntiatum, ratus conloquium amicum ac familiare quaeri, manente memoria etiam in discidio publicorum foederum privati iuris, paulum a ceteris processit.
このことがクリスピヌスに告げられると、彼は、公的な同盟が破綻したときでも私的な権利の記憶は残っているため、友好的で親密な対話が求められているのだと考え、他の人々から少し進み出た。
§25.18.6postquam in conspectum venere, “provoco te” inquit “ad pugnam, Crispine,” Badius;
互いの姿が見えるところまで来ると、バディウスは言った。 「クリスピヌス、お前を決闘に挑戦する。
“conscendamus equos summotisque allis, uter bello melior sit, decernamus. ”
馬に乗り、他の者たちを遠ざけて、どちらが戦いにおいて優れているか決着をつけようではないか。
§25.18.7ad ea Crispinus nec sibi nec illi ait hostes deesse, in quibus virtutem ostendant: se, etiamsi in acie occurrerit, declinaturum, ne hospitali caede dextram violet; §25.18.8conversusque abibat.
」これに対しクリスピヌスは、自分にも彼にも自らの勇気を示すべき敵が不足しているわけではない、自分はたとえ戦列で遭遇したとしても、歓待の友の殺害によって自らの右手を汚さないよう、身をかわすつもりだと言い、身を翻して去ろうとした。
enimvero ferocius tum Campanus increpare mollitiam ignaviamque et se digna probra in insontem iacere, hospitalem hostem appellans simulantemque parcere, cui sciat parem se non esse.
しかし実に、そのときカンパーニア人はより激しく彼の優柔不断さと臆病さを非難し、彼にふさわしい罵詈雑言を罪のない者に向けて浴びせかけた。 彼を「歓待を装う敵」と呼び、自分が敵わないと知っている相手に手加減するふりをしているのだと難じた。
§25.18.9si parum publicis foederibus ruptis dirempta simul et privata iura esse putet, Badium Campanum T. Quinctio Crispino Romano palam duobus exercitibus audientibus renuntiare hospitium.
もし、公的な同盟が破られたことによって私的な権利も同時に断ち切られたと考えるのが不十分だと言うなら、カンパーニア人のバディウスは、ローマ人のティトゥス・クィンクティウス・クリスピヌスに対し、二つの軍隊がはっきりと耳にしている前で、客友関係を破棄することを宣言すると言った。
§25.18.10nihil sibi cum eo consociatum, nihil foederatum hosti cum hoste, cuius patriam ac penates publicos privatosque oppugnatum venisset.
自分と彼との間にはいかなる結びつきも、同盟も存在しない、自分は、その相手の祖国や、公側の守護神を攻撃するためにやって来た敵と敵同士なのだから、と言った。
§25.18.11si vir esset, congrederetur.
もし男であるなら、立ち向かってくるべきだ、と。
diu cunctantem Crispinum perpulere turmales, ne inpune insultare Campanum pateretur;
長くためらっていたクリスピヌスを、騎兵の仲間たちが、カンパーニア人にいいように侮辱されたままにしておいてはならないと説得した。
§25.18.12itaque tantum moratus, dum imperatores consuleret, permitterentne sibi extra ordinem in provocantem hostem pugnare, permissu eorum arma cepit equumque conscendit et Badium nomine compellans ad pugnam evocavit.
そこで、将軍たちに、隊列を離れて挑発してくる敵と戦うことを許可してくれるかどうか相談する間だけ待って、彼らの許可を得ると、武器を執り、馬に跨り、バディウスの名を呼んで決闘へと呼び出した。
§25.18.13nulla mora a Campano facta est;
カンパーニア人の側にも遅れはなかった。
infestis equis concurrerunt.
彼らは馬を激突させた。
Crispinus supra scutum sinistrum umerum Badio hasta transfixit superque delapsum cum vulnere ex equo desiluit, ut pedes iacenter conficeret.
クリスピヌスは、盾の上からバディウスの左肩を槍で貫き、負傷して落馬した彼の上に、歩兵となって横たわる敵にとどめを刺そうと、馬から飛び降りた。
§25.18.14Badius, priusquam opprimeretur, parma atque equo relicto ad suos aufugit;
バディウスは、とどめを刺される前に、小盾と馬を残して味方のもとへ逃げ去った。
§25.18.15Crispinus equum armaque capta et cruentam cuspidem insignis spoliis ostentans cum magna laude et gratulatione militum ad consules est deductus laudatusque ibi magnifice et donis donatus.
クリスピヌスは、奪い取った馬と武器、そして血に染まった槍先を際立つ戦利品として誇らしげに示しながら、兵士たちの大きな賞賛と祝いの声に包まれて執政官たちのもとへと連れて行かれ、そこで大いに称えられ、褒美を授けられた。

語釈・文法注

  1. 25.18.2intentiores ad cavendum consules una pugna fecerat incaute atque inconsulte inita — 主語である una pugna(分詞句 incaute atque inconsulte inita によって修飾されている)が動詞 fecerat の後ろに置かれ、目的語である consules がその前に配置された倒置構造。intentiores は consules に対する述語形容詞であり、ad cavendum がそれを修飾している。
  2. 25.18.8simulantemque parcere, cui sciat parem se non esse — 間接話法における複雑な従属関係を示す。cui は関係代名詞で parcere の与格支配対象(バディウス)を指す。sciat は間接話法の従属節として接続法。se は対格不定詞句の主語でバディウス(発話者自身)を指し、その対格補語が parem である。つまり、「相手(バディウス)が自分に対等ではないと彼(クリスピヌス)が知っているその相手に対して、容赦するふりをしている」という非難を表現している。
  3. 25.18.13superque delapsum cum vulnere ex equo desiluit — super はここでは対格 delapsum を支配する前置詞として機能し、「落馬した者(バディウス)の上に」を意味する。cum vulnere は delapsum にかかり、「傷を負って(落馬した)」という相手の状態を示す(あるいは、desiluit にかかるとするとクリスピヌス自身が傷を負ったことになり文脈に合わない)。

この箇所を引用する

リウィウス, ローマ建国以来の歴史 §25.18.1-25.18.15. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0914.phi001.humanitext-lat2:25.18.1-25.18.15

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。