Humanitext Reader

リウィウス · ローマ建国以来の歴史 §25.1.1-25.1.12

外来信仰の浸透と法務官による禁令

755 / 1770 箇所 · ラテン語

要旨

戦争の長期化に伴いローマ市内に外来の迷信や儀式が浸透して社会問題となったため、元老院は都市法務官マルクス・アエミリウスに命じてこれらを禁止し、予言書などの提出を命じさせた。

§25.1.1dum haec in Africa atque in Hispania geruntur, Hannibal in agro Sallentino aestatem consumpsit spe per proditionem urbis Tarentinorum potiundae.
アフリカとヒスパニアでこれらのことが行われている間に、ハンニバルはサッレンティヌム地方で夏を過ごした。 それは、裏切りによってタレントゥム市を手に入れようという期待からであった。
ipsorum interim Sallentinorum ignobiles urbes ad eum defecerunt.
その間に、サッレンティニ人自身のいくつかの無名の都市が彼に寝返った。
§25.1.2eodem tempore in Brittiis ex duodecim populis, qui anno priore ad Poenos desciverant, Consentini et Tauriani in fidem populi Romani redierunt;
同じ時期に、前年にカルタゴ人に寝返っていた十二の民族のうち、ブルッティウム地方のコンセンティア人とタウリア人がローマ市民の信義へと復帰した。
§25.1.3et plures redissent, ni T. Pomponius Veientanus, praefectus socium, prosperis aliquot populationibus in agro Bruttio iusti ducis speciem nactus tumultuario exercitu coacto cum Hannone conflixisset.
そして、もし同盟部隊の隊長であるティトゥス・ポンポニウス・ウェイエンタヌスが、ブルッティウム地方でのいくつかの成功した略奪によって一人前の将軍という評判を得て、急造の軍隊を招集してハンノと衝突していなかったなら、さらに多くの者が復帰していただろう。
§25.1.4magna ibi vis hominum, sed inconditae turbae agrestium servorumque, caesa aut capta est.
そこでは、農民や奴隷からなる秩序のない群衆という、多くの人々が殺されるか捕らえられた。
minimum iacturae fuit, quod praefectus inter ceteros est captus, et tum temerariae pugnae auctor et ante publicanus omnibus malis artibus et rei publicae et societatibus infidus damnosusque.
最も軽い損失だったのは、隊長が他の人々に交じって捕らえられたことであった。 彼はその無謀な戦闘の首謀者であり、それ以前はあらゆる悪質な手段によって国家にとっても徴税組合にとっても不誠実で有害な徴税請負人であった。
§25.1.5Sempronius consul in Lucanis multa proelia parva, haud ullum dignum memoratu fecit et ignobilia oppida Lucanorum aliquot expugnavit.
執政官センプローニウスは、ルーカーニア地方で多くの小さな戦闘を行ったが、記憶に値するものは一つもなかった。 そして、ルーカーニア人のいくつかの無名の町を攻略した。
quo diutius trahebatur bellum §25.1.6et variabant secundae adversaeque res non fortunam magis quam animos hominum, tanta religio et ea magna ex parte externa civitatem incessit, ut aut homines aut dei repente alii viderentur facti.
戦争が長引くにつれて、また、順境と逆境が状況だけでなく人々の心をも変化させるにつれて、非常に強い宗教心、しかもその大部分が外国起源のものが国家に浸透し、その結果、人間、あるいは神々そのものが突然別のものになってしまったかのように見えるほどであった。
§25.1.7nec iam in secreto modo atque intra parietes abolebantur Romani ritus, sed in publico etiam ac foro Capitolioque mulierum turba erat nec sacrificantium nec precantium deos patrio more.
もはやローマの儀式が秘密裏に、また家々の壁の内側だけで廃れつつあっただけでなく、公の場や広場、さらにはカピトリウムにも女性の群衆が溢れており、彼女らは先祖伝来のやり方で神々に犠牲を捧げることも祈ることもしていなかった。
§25.1.8sacrificuli ac vates ceperant hominum mentes;
偽の祭司たちや占い師たちが人々の心を捉えていた。
quorum numerum auxit rustica plebs, ex incultis diutino bello infestisque agris egestate et metu in urbem conpulsa, et quaestus ex alieno errore facilis, quem velut concessae artis usu exercebant.
彼らの数を増やしたのは、長引く戦争によって荒廃し危険にさらされた農地から、貧困と恐怖のために都市へと駆り立てられていた農村の平民であり、また、彼らがあたかも公認された技術を実践するかのように行っていた、他人の迷信から得られる容易な儲けであった。
§25.1.9primo secretae bonorum indignationes exaudiebantur; deinde ad patres etiam ac publicam querimoniam excessit res.
最初は良識ある人々の密かな憤りの声が聞こえるだけであったが、やがて事態は元老院議員たちのもとへと達し、公の不満へと発展した。
§25.1.10incusati graviter ab senatu aediles triumvirique eapitales, quod non prohiberent, cum emovere eam multitudinem e foro ac disicere adparatus sacrorum conati essent, haud procul afuit, quin violarentur.
按察官たちと死刑執行官たちが、それを禁止していないとして元老院から厳しく非難されたが、彼らが広場からその群衆を排除し、儀式の用具を片付けようと試みたときには、危うく危害を加えられそうになるほどであった。
§25.1.11ubi potentius iam esse id malum apparuit, quam ut minores per magistratus sedaretur, M. Aemilio praetori urbano negotium ab senatu datum et, ut eis religionibus populum liberaret.
この害悪が、下位の政務官たちによって鎮められるには強力になりすぎていることが明らかになったとき、都市法務官マルクス・アエミリウスに元老院から任務が与えられた。 それは、民衆をそれらの迷信から解放するようにというものであった。
§25.1.12is et in contione senatus consultum recitavit et edixit, ut, quicunque libros vaticinios precationesve aut artem sacrificandi conscriptam haberet, eos libros omnis litterasque ad se ante kal. Apriles deferret, neu quis in publico sacrove loco novo aut externo ritu sacrificaret.
彼は民会において元老院決議を朗読し、予言書や祈祷書、あるいは書かれた犠牲の儀式書を所有している者は誰であれ、それらの本や書き物をすべて四月一日の前に自分のところに持参すること、また何人も公の場所や聖なる場所において、新奇な、あるいは外国の儀式で犠牲を捧げてはならないと告示した。

語釈・文法注

  1. 25.1.1spe ... potiundae — 「タレントゥム市を手に入れるという希望から」の意。`spe` は原因の奪格。`potiundae` は動名詞的形容詞(動形容詞)であり、女性単数属格で `urbis` に一致している。デポネント動詞である `potior` は通常奪格または属格を支配するが、ここでは他動詞的に扱われて動形容詞構文を形成している。
  2. 25.1.3praefectus socium — `socium` は `sociorum`(属格複数)の縮約形。「同盟部隊の隊長(ローマと同盟関係にある諸部隊の指揮官)」を指す。
  3. 25.1.6tanta religio — `ut ... viderentur`(その結果、〜に見えるほどであった)という結果節を伴う相関関係。前文の `quo diutius...`(〜が長引くにつれて、また〜が変化させるにつれて)の節に続き、戦争の長期化に比例してローマの人々の精神に迷信が蔓延したことを表す。
  4. 25.1.8quorum numerum auxit rustica plebs ... et quaestus ... facilis — 単数動詞 `auxit` に対し、`rustica plebs`(農村の平民)と `quaestus ... facilis`(容易な儲け)という二つの要素が主語として並列されている。動詞は文法的に近い方の主語(`plebs`)に一致して単数形をとっている。
  5. 25.1.10haud procul afuit, quin violarentur — 非人称の慣用表現 `haud procul abest quin + 接続法`(あやうく〜しそうになる、〜するまであと一歩のところである)の過去形。彼らが「危うく暴力(身体的危害)を加えられそうになった」ことを表す。

この箇所を引用する

リウィウス, ローマ建国以来の歴史 §25.1.1-25.1.12. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0914.phi001.humanitext-lat2:25.1.1-25.1.12

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。