§24.48.1eodem anno P. et Cn. Cornelii, cum in Hispania res prosperae essent multosque et veteres reciperent socios et novos adicerent, in Africam quoque spem extenderunt.
同年、プブリウスとグナエウスのコルネリウス兄弟は、ヒスパニアにおいて戦況が好調であり、多くの古い同盟者を取り戻し、新たな同盟者を加えていたので、アフリカにも希望を広げた。
§24.48.2Syphax erat rex Numidarum, subito Carthaginiensibus hostis factus:
シファクスはヌミディア人の王であり、突如カルタゴ人の敵となった。
§24.48.3ad eum centuriones tres legatos miserunt, qui cum eo amicitiam societatemque facerent et pollicerentur, si perseveraret urguere bello Carthaginienses, gratam eam rem fore senatui populoque Romano et adnisuros, ut in tempore et bene cumulatam gratiam referant.
彼のもとへ彼らは三人の百人隊長を使節として派遣した。 彼と友情と提携を結び、また、もし彼がカルタゴ人を戦争で追い詰め続けるならば、そのことは元老院とローマ市民にとって喜ばしいことであり、適時に、かつ十分に積み重ねられた感謝を返すよう彼らが努力するだろう、と約束させるためであった。
§24.48.4grata ea legatio barbaro fuit;
その使節は蛮族にとって喜ばしいものであった。
conlocutusque cum legatis de ratione belli gerundi, ut veterum militum verba audivit, quam multarum rerum ipse ignarus esset, ex conparatione tam ordinatae disciplinae animum advertit.
そして使節たちと戦争の遂行方法について対談し、熟練した兵士たちの言葉を聞いたとき、これほど秩序だった規律との比較から、自分自身がいかに多くのことを知らないままであるかに彼は気づいた。
§24.48.5tum primum, ut pro bonis ac fidelibus sociis facerent, oravit, ut duo legationem referrent ad imperatores suos, unus apud sese magister rei militaris resisteret.
その時初めて、善良かつ忠実な同盟者として振る舞うために、二人が自分たちの将軍たちのもとへ報告を持ち帰り、一人が自分のところに軍事の指導者として残るようにと、彼は懇願した。
rudem ad pedestria bella Numidarum gentem esse, equis tantum habilem; §24.48.6ita iam inde a principiis gentis maiores suos bella gessisse, ita se a pueris insuetos.
ヌミディアの民族は歩兵戦には不慣れであり、馬の扱いにのみ適している、そのように民族の起源からずっと彼らの先祖は戦争を行い、自分たちも子供の頃からそのように不慣れであった、と。
sed habere hostem pedestri fidentem Marte, cui si aequari robore virium velit, et sibi pedites comparandos esse.
しかし、歩兵の戦闘に依拠する敵を抱えており、もし力量においてその敵に匹敵することを望むならば、自分も歩兵を調達しなければならない、と。
§24.48.7et ad id multitudine hominum regnum abundare, sed armandi ornandique et instruendi eos artem ignorare. omnia, velut forte congregata turba, soluta ac temeraria esse.
そしてそのために、王国は人の数においては豊かであるが、彼らを武装させ、装備を整え、陣形を組ませる技術を知らない、すべては、あたかも偶然に集まった群衆のように、秩序がなく無計画である、と。
§24.48.8facturos se in praesentia quod vellet, legati respondent fide accepta, ut remitteret extemplo eum, si imperatores sui non comprobassent factum.
使節たちは、当面は彼が望むことを自分たちは行うだろうと答えた。 ただし、もし自分たちの将軍たちがこの決定を承認しなかった場合には、直ちにその者を送り返すという誓約を受け取った上でのことであった。
§24.48.9Q. Statorio nomen fuit, qui ad regem remansit.
王のもとに残った者の名はクィントゥス・スタトリウスであった。
cum duobus Romanis rex Numidas legatos in Hispaniam misit ad accipiendam fidem ab imperatoribus Romanis.
二人のローマ人とともに、王はヌミディア人の使節たちを、ローマの将軍たちから誓約を受け取るためにヒスパニアへ派遣した。
§24.48.10isdem mandavit, ut protinus Numidas, qui intra praesidia Carthaginiensium auxiliares essent, ad transitionem perlicerent.
彼は同じ者たちに、カルタゴの守備隊の中で補助兵となっているヌミディア人たちを、直ちに寝返るよう勧誘することを命じた。
§24.48.11et Statorius ex multa iuventute regi pedites conscripsit ordinatosque proxime morem Romanum instruendo et decurrendo signa sequi et servare ordines docuit et operi aliisque iustis militaribus ita adsuefecit, §24.48.12ut brevi rex non equiti magis fideret quam pediti conlatisque aequo campo signis iusto proelio Carthaginiensem hostem superaret.
そしてスタトリウスは、多くの若者の中から王のために歩兵を徴募し、彼らをローマの習慣にきわめて近く組織化して、陣形訓練や機動訓練によって、軍旗に従い、陣列を維持することを教え、また陣地構築作業やその他の正規の軍事任務に彼らをたいそう慣れさせたので、短期間のうちに、王は騎兵と同じくらい歩兵をも信頼するようになり、平原で軍旗を合わせて、正規の戦闘においてカルタゴの敵を打ち負かすほどになった。
§24.48.13Romanis quoque in Hispania legatorum regis adventus magno emolumento fuit;
ヒスパニアにおけるローマ人にとっても、王の使節たちの到来は大きな利益をもたらした。
namque ad famam eorum transitiones crebrae ab Numidis coeptae fieri.
なぜなら、彼らの噂を聞いて、ヌミディア人たちからの頻繁な寝返りが起こり始めたからである。
ita cum Syphace Romanis coepta amicitia est.
こうしてローマ人とシファクスとの間で友情が始まった。
quod ubi Carthaginienses acceperunt, extemplo ad Galam in parte altera Numidiae — Maesulii ea gene vocatur — regnantem legatos mittunt.
カルタゴ人がこれを知ると、直ちにヌミディアのもう一方の地域――その部族はマエスリと呼ばれる――を支配しているガラのもとへ使節を派遣した。