§24.16.1ea demum vox ita animos accendit, ut renovato clamore, velut alii repente facti, tanta vi se in hostem intulerint, ut sustineri ultra non possent.
その言葉こそが、彼らの心を大いに燃え立たせ、再び鬨の声を上げると、まるで突然別人にでもなったかのように、敵に対してこれほどの勢いで突進したため、もはや持ちこたえることができないほどであった。
§24.16.2primo antesignani Poenorum, dein signa perturbata, postremo tota inpulsa acies;
まずカルタゴ軍の前衛兵が、次いで軍旗が混乱し、ついに戦列全体が突き崩された。
inde haud dubie terga data, ruuntque fugientes in castra adeo pavidi trepidique, ut ne in portis quidem aut vallo quisquam restiterit;
そこから間違いなく敗走が始まり、逃げる者たちは、門のところでも土塁の上でも誰も踏みとどまらないほどに怯え慌てて陣営の中に逃げ込んだ。
ac prope continenti agmine Romani insecuti novum de integro proelium inclusi hostium vallo ediderunt.
ローマ兵はほぼ途切れることのない隊列で追撃し、敵の土塁に囲まれた中で新たに一から戦闘を繰り広げた。
§24.16.3ibi sicut pugna inpeditior in angustiis, ita caedes atrocior fuit.
そこでは、狭い場所で戦闘がより困難であったのと同様に、虐殺はより凄惨なものであった。
et adiuvere captivi, qui rapto inter tumultum ferro conglobati et ab tergo ceciderunt Poenos et fugam impedierunt.
また、混乱の中で武器を奪い取って集団となった捕虜たちが、背後からカルタゴ兵を切り倒し、その退路を塞いだことも手助けとなった。
§24.16.4itaque minus duo milia hominum ex tanto exercitu et ea maior pars equitum, cum ipso duce effugerunt;
こうして、これほどの大軍の中から、将軍自身とともに逃亡したのは二千人未満であり、しかもその大部分は騎兵であった。
alii omnes caesi aut capti; capta et signa duodequadraginta.
他の者はすべて討ち取られるか捕らえられ、三十八本の軍旗も奪われた。
ex victoribus duo milia ferme cecidere.
勝者の側からはおよそ二千人が倒れた。
§24.16.5praeda omnis praeterquam hominum captorum militi concessa est;
捕虜となった人間を除き、すべての戦利品が兵士に与えられた。
et pecus exceptum est, quod intra dies triginta domino cognovissent.
また、三十日以内に持ち主によって確認された家畜も除外された。
§24.16.6cum praeda onusti in castra redissent quattuor milia ferme volonum militum, quae pugnaverant segnius nec in castra inruperant simul, metu poenae collem haud procul castris ceperunt.
兵士たちが戦利品を満載して陣営に戻ったとき、比較的怠惰に戦い、同時に陣営に突入しなかった、およそ四千人の志願兵たちは、処罰を恐れて、陣営からそう遠くない丘を占拠した。
§24.16.7postero die per tribunos militum inde deducti contione militum advocata a Graccho superveniunt.
翌日、彼らは軍事護民官たちによってそこから連れ戻され、グラックスによって兵士の集会が召集されているところへ到着した。
§24.16.8ubi cum proconsul veteres milites primum, prout cuiusque virtus atque opera in ea pugna fuerat, §24.16.9militaribus donis donasset, tune, quod ad volones attineret, omnes ait malle laudatos a se dignos indignosque, quam quemquam eo die castigatum esse.
そこで、前執政官が、まず古参の兵士たちに対し、この戦闘における各自の勇気と働きに応じて、軍功の褒賞を授与すると、次いで、志願兵たちに関しては、自分としては、その日に誰かが処罰されることよりも、値する者も値せぬ者も含めて全員が自分から称賛されることを望むと言った。
quod bonum faustum felixque rei publicae ipsisque esset, omnes eos liberos esse iubere.
そして、これが国家にとっても彼ら自身にとっても良く、めでたく、幸いなこととなるようにと願って、彼ら全員が自由の身となることを命じた。
§24.16.10ad quam vocem cum clamor ingenti alacritate sublatus esset, ac nunc complexi inter se gratulantesque, nunc manus ad caelum tollentes bona omnia populo Romano Gracchoque ipsi precarentur,
この言葉に対して、非常に大きな熱狂を伴う歓声が沸き起こり、彼らはある時はお互いに抱き合って祝い合い、またある時は天に手を差し伸べて、ローマ人民とグラックス自身に対してあらゆる幸福を祈った。
§24.16.11tum Gracchus “priusquam omnes iure libertatis aequassem;
そのときグラックスは言った。
” inquit, “neminem nota strenui aut ignavi militis notasse volui;
「私が全員を自由の権利において平等にする前に、勇敢な兵士、あるいは怠惰な兵士という不名誉な印で、誰も非難することを私は望まなかった。
§24.16.12nunc exsoluta iam fide publica, ne discrimen omne virtutis ignaviaeque pereat, nomina eorum, qui detractatae pugnae memores secessionem paulo ante fecerunt, referri ad me iubebo citatosque singulos iure iurando adigam,
今や国家の約束は果たされたので、勇気と臆病さのすべての区別が消え去ってしまわないように、戦闘を回避したことを自覚して少し前に離脱を行った者たちの名前を私に報告するよう命じる。 そして、呼び出された者たちを一人ずつ誓約によって縛るであろう。
§24.16.13nisi cui morbus causa erit, non aliter quam stantes cibum potionemque, quoad stipendia facient, capturos esse.
すなわち、病気が理由である者を除き、兵役に服している間は、立ったままでしか食事や飲み物を摂らないということだ。
hanc? multam ita aequo animo feretis, si reputabitis nulla ignaviae nota leviore vos designari potuisse.
君たちは、これより軽い臆病の烙印で自分たちが示されうることはなかったと考えれば、この罰を穏やかな心で受け入れるだろう。
” §24.16.14signum deinde colligendi vasa dedit;
」その後、彼は撤収の合図を出し、兵士たちは戦利品を運び、また追いながら、おどけと冗談を交えて非常に楽しげにベネウェントゥムへと戻っていった。
militesque praedam portantes agentesque per lasciviam ac iocum ita ludibundi Beneventum rediere, §24.16.15ut ab epulis per celebrem festumque diem actis, non ex acie reverti viderentur.
まるで、にぎやかで祝祭的な日に催された宴会から戻ってくるかのようであり、戦場から戻ってくるようには見えなかった。
§24.16.16Beneventani omnes turba effusa cum obviam ad portas exissent, complecti milites, gratulari, vocare in hospitium.
ベネウェントゥムの全住民が群れをなして門のところへ出迎えると、兵士たちを抱きしめ、祝い、宿へと招いた。
§24.16.17adparata convivia omnibus in propatulo aedium fuerant; ad ea invitabant Gracchumque orabant, ut epulari permitteret militibus.
すべての人のために家の前庭に宴席が用意されており、彼らは彼らをその宴席に招き、グラックスに、兵士たちが宴会をすることを許してほしいと懇願した。
et Gracchus ita permisit, si in publico epularentur omnes ante suas quisque fores.
グラックスは、全員がそれぞれの家の前の公の場所で宴会をするという条件で許可した。
prolata omnia.
すべてのものが外に持ち出された。
§24.16.18pilleati aut lana alba velatis capitibus volones epulati sunt, alii accubantes, alii stantes, qui simul ministrabant vescebanturque.
志願兵たちは、フェルト帽をかぶるか、あるいは白い羊毛で頭を覆って宴会をした。 ある者は横たわり、ある者は立ったままで、給仕をしながら同時に食事を摂った。
§24.16.19digna res visa, ut simulacrum celebrati eius diei Gracchus, postquam Romam rediit, pingi iuberet in aede Libertatis, quam pater eius in Aventino ex multaticia pecunia faciendam curavit dedicavitque.
グラックスが、ローマに戻った後、その祝われた日の様子を自由の神殿に描かせることは、ふさわしいことと思われた。 その神殿は、彼の父がアウェンティヌスの丘に、罰金から得た資金で建設を手配し、献堂したものであった。