Humanitext Reader

リウィウス · ローマ建国以来の歴史 §24.15.1-24.15.8

ハンノとの戦闘とグラックスの兵への叱咤

720 / 1770 箇所 · ラテン語

要旨

グラックスのローマ軍とハンノのカルタゴ軍の戦闘が始まるが、ローマの奴隷兵たちが恩賞の「敵の首」の確保に気を取られて苦戦する。グラックスは首を捨てて戦うよう命じ、勝利のみが自由をもたらすと宣言して兵を鼓舞する。

§24.15.1postero die ubi signa coeperunt canere, primi omnium parati instructique ad praetorium conveniunt.
翌日、ラッパが鳴り響き始めると、彼らは誰よりも先に準備を整え、整列して本陣の前に集まった。
sole orto Gracchus in aciem copias educit;
日の出とともにグラックスは軍勢を戦列へと導き出した。
nec hostes moram dimicandi fecerunt.
敵もまた戦闘を遅らせることはしなかった。
§24.15.2decem septem milia peditum erant, maxima ex parte Bruttii ac Lucani, equites mille ducenti, inter quos pauci admodum Italici, ceteri Numidae fere omnes Maurique.
歩兵は一万七千で、その大部分はブルッティウム人とルカニア人であり、騎兵は千二百で、そのうちイタリア人はごくわずかで、残りはほぼすべてヌミディア人とマウリ人であった。
§24.15.3pugnatum est et acriter et diu;
戦闘は激しく、かつ長く行われた。
quattuor horis neutro inclinata est pugna.
四時間の間、戦いはどちらにも傾かなかった。
nec alia magis Romanum impediebat res quam capita hostium pretia libertatis facta;
ローマ兵の妨げとなったのは、敵の首が自由の代償とされたこと以上に大きなものはなかった。
§24.15.4nam ut quisque hostem inpigre occiderat, primum capite aegre inter turbam tumultumque abscidendo terebat tempus; deinde occupata dextra tenendo caput fortissimus quisque pugnator esse desierat, segnibus ac timidis tradita pugna erat.
というのも、誰であれ敏捷に敵を倒すと、まず群衆と混乱の中で苦労して首を切り落とすことに時間を浪費し、次いで、右手が首を掴むことで塞がってしまうため、最も勇敢な戦士たちが戦うのをやめてしまい、戦いは怠惰で臆病な者たちに委ねられたからである。
§24.15.5quod ubi tribuni militum Graccho nuntiaverunt, neminem stantem iam vulnerari hostem, carnificari iacentes, et in dextris militum pro gladiis humana capita esse, signum dari propere iussit, proicerent capita invaderentque hostem:
軍事護民官たちがこのことをグラックスに報告し、立っている敵はもはや誰も傷つけられず、倒れている者たちが虐殺されており、兵士たちの右手には剣の代わりに人間の首があることを伝えると、彼は直ちに首を投げ捨てて敵に襲いかかるよう合図を出すよう命じた。
§24.15.6claram satis et insignem virtutem esse nec dubiam libertatem futuram strenuis viris.
勇敢な人々にとって彼らの勇気は十分に明白で際立っており、自由は疑いのないものになるだろう(と言って)。
tum redintegrata pugna est, et eques etiam in hostes emissus.
そこで戦闘は再開され、騎兵もまた敵に対して投入された。
§24.15.7quibus cum inpigre Numidae occurrissent, nec segnior equitum quam peditum pugna esset, iterum in dubium adducta res.
これにヌミディア人が敏捷に立ち向かい、騎兵の戦闘も歩兵のそれと同様に激しかったため、戦況は再び勝敗不明となった。
cum utrimque duces, Romanus Bruttium Lucanumque totiens a maioribus suis victos subactosque, Poenus mancipia Romana et ex ergastulo militem verbis obtereret,
両軍の将軍たちが言葉で攻め立て、ローマの将軍はブルッティウム人とルカニア人を、彼らの先祖によって何度も打ち負かされ屈服させられた者たちとして罵り、カルタゴの将軍は彼らをローマの奴隷や奴隷労働収容所からの兵士として嘲った。
§24.15.8postremo pronuntiat Gracchus esse nihil, quod de libertate sperarent, nisi eo die fusi fugatique hostes essent.
ついにグラックスは、その日に敵を打ち破り敗走させない限り、自由について期待できるものは何もないと宣言した。

語釈・文法注

  1. §24.15.3capita hostium pretia libertatis facta — facta は capita(中性複数)に一致する完了分詞であり、capita hostium 全体を修飾して「敵の首が自由の代償とされたこと」という出来事自体を表す(いわゆる ab urbe condita 構文)。
  2. §24.15.5neminem stantem iam vulnerari hostem, carnificari iacentes — nuntiaverunt に導かれる間接話法の中の対格不定詞構文。vulnerari と carnificari は受動態現在不定詞。neminem stantem... hostem が前者の、iacentes が後者の意味上の主語(対格)である。
  3. §24.15.5proicerent capita invaderentque hostem — iussit に続く間接話法(または ut が省略された名詞節)の中で、直接話法の命令法が接続法未完了過去(proicerent, invaderent)で表現されている。
  4. §24.15.7iterum in dubium adducta res — 述語動詞 est が省略された形(adducta [est])であり、主節の動詞として「事態は再び不確実なもの(勝敗不明)になった」を表す。
  5. §24.15.8esse nihil, quod de libertate sperarent — sperarent は、先行詞 nihil にかかる関係節の中で、特性・制限を表す接続法(または間接話法内の従属節であるための接続法)として機能している。

この箇所を引用する

リウィウス, ローマ建国以来の歴史 §24.15.1-24.15.8. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0914.phi001.humanitext-lat2:24.15.1-24.15.8

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。