§23.5.1horum parentes cognatique aegre pervicerunt, ut legati ad consulem Romanum mitterentur.
これら(騎兵)の親や親族は、ローマの執政官のもとへ使節が派遣されるよう、なんとか説得して同意させた。
ii nondum Canusium profectum, sed Venusiae cum paucis ac semiermibus consulem invenerunt, quam poterat maxime miserabilem bonis sociis, superbis atque infidelibus, ut erant Campani, spernendum.
使節たちは、執政官がまだカヌシウムへは出発しておらず、ウェヌシアに少数の、しかも半ば非武装の兵たちとともに留まっているのを見出したが、その姿は、善良な同盟者にとってはできうる限り最も深く同情すべきものであったが、カンパニア人のように傲慢で不実な同盟者にとっては、軽蔑すべきものであった。
§23.5.2et auxit rerum suarum suique contemptum consul nimis detegendo cladem nudandoque.
そして執政官は、敗北を過度に暴露し、さらけ出すことによって、自身の状況および自身に対する軽蔑をさらに増大させた。
§23.5.3nam cum legati aegre ferre senatum populumque Campanum adversi quicquam evenisse Romanis nuntiassent pollicerenturque omnia, quae ad bellum opus essent,
なぜなら、使節たちが、カンパニアの元老院と民衆はローマ人に何か不都合なことが起きたことを遺憾に思っていると報告し、戦争に必要なあらゆるものを約束したとき、彼は言った。
§23.5.4“morem magis” inquit “loquendi cum sociis servastis, Campani, iubentes, quae opus essent ad bellum, imperare, quam conuenienter ad praesentem fortunae nostrae status locuti estis.
「カンパニア人よ、あなたがたは、戦争に必要なものを命じるようにと我々に求めることで、私たちの現在の運命の状況にふさわしく話したというよりは、むしろ同盟者と語らう際の形ばかりの習慣を守ったにすぎない。
quid enim nobis ad Cannas relictum est,
なぜなら、カンナエで我々に何が残されたというのか。
§23.5.5ut, quia aliquid habeamus, id, quod deest, expleri ab sociis velimus? pedites vobis imperemus, tamquam equites habeamus? pecuniam deesse dicamus, tamquam ea tantum desit?
我々が何かを所有しているからといって、欠けているものを同盟者によって補われることを望むほどに(何かが残されているというのか)。 我々が騎兵を所有しているかのように、あなたがたに歩兵を要求しろというのか。 あたかもお金だけが不足しているかのように、お金が不足していると言えというのか。
§23.5.6nihil ne quod suppleremus quidem, nobis reliquit fortuna.
補うべきものさえ、運命は我々に何も残さなかった。
legiones equitatus arma signa equi virique pecunia commeatus aut in acie aut binis postero die amissis castris perierunt.
軍団、騎兵、武器、軍旗、馬、兵士、資金、兵糧は、戦闘において、あるいは翌日二つの陣営が失われたことによって消滅した。
§23.5.7itaque non iuvetis nos in bello oportet, Campani, sed paene bellum pro nobis suscipiatis.
したがって、カンパニア人よ、あなたがたが戦争において我々を援助するのでは足りず、ほぼ我々に代わって戦争を引き受けねばならない。
§23.5.8veniat in mentem, ut trepidos quondam maiores vestros intra moenia compulsos nec Samnitem modo hostem sed etiam Sidicinum paventis, receptos in fidem ad Saticulam defenderimus coeptumque propter vos cum Samnitibus bellum per centum prope annos variante fortuna eventum tulerimus.
かつて、城壁の内に追い詰められ、敵であるサムニウム人だけでなくシディキニ人をも恐れて怯えていたあなたがたの先祖を、我々が保護のもとに受け入れ、サティクラで防衛したこと、そしてあなたがたのために開始されたサムニウム人との戦争を、100年近くにわたり、一喜一憂する運命の中でその結末まで耐え抜いたことを、心に思い出してほしい。
§23.5.9adicite ad haec, quod foedus aequum deditis, quod leges vestras, quod ad extremum, id quod ante Cannensem certe cladem maximum fuit, civitatem nostram magnae parti vestrum dedimus communicavimusque vobiscum.
これらに加えて、降伏したあなたがたに対等な条約を与えたこと、あなたがた独自の法律を認めたこと、そして最後に、カンナエの敗戦前においては確かに最大のものであったが、我が市民権をあなたがたの大部分に与え、あなたがたに分け与えたという事実を考慮に入れよ。
§23.5.10itaque communem vos hanc cladem, quae accepta est, credere, Campani, oportet, communem patriam tuendam arbitrari esse.
したがって、カンパニア人よ、あなたがたはこの被った惨劇を共通のものと信じ、祖国を共通のものとして守るべきだと考えるのが当然である。
§23.5.11non cum Samnite aut Etrusco res est, ut, quod a nobis ablatum sit, in Italia tamen imperium maneat;
これはサムニウム人やエトルリア人との戦いではない。 その場合なら、我々から支配権が奪われたとしても、それはイタリア内にとどまるであろうが。
Poenus hostis, ne Africae quidem indigena, ab ultimis terrarum oris, freto Oceani Herculisque columnis, expertem omnis iuris et condicionis et linguae prope humanae militem trahit.
敵はカルタゴ人であり、アフリカの原住民ですらなく、世界の最果ての地から、大洋の海峡とヘラクレスの柱を越えて、あらゆる法も契約も、また人間の言葉らしきものすら持たない兵士たちを引き連れているのだ。
§23.5.12hunc natura et moribus inmitem ferumque insuper dux ipse efferavit pontibus ac molibus ex humanorum corporum strue faciendis et, quod proloqui etiam piget, vesci corporibus humanis docendo.
生まれつき、また習慣によって冷酷で野蛮な彼らを、さらに指揮官(ハンニバル)自身が、人間の死体の山から橋や土堤を作らせることによって、また、口にするのも忌まわしいことだが、人間の肉を食べることを教えることによって、狂暴化させた。
§23.5.13his infandis pastos epulis, quas contingere etiam nefas sit, videre atque habere dominos et ex Africa et a Carthagine iura petere et Italiam Numidarum ac Maurorum pati provinciam esse, cui non, genito modo in Italia, detestabile sit?
触れることさえ大罪であるような、これらの忌まわしいご馳走で養われた者たちを、支配者として見、また戴くこと、そしてアフリカから、カルタゴから法を求めること、そしてイタリアがヌミディア人やムーア人の属州となるのを容認すること、これらが、単にイタリアに生まれた者であるなら、誰にとって忌まわしいことでないだろうか。
§23.5.14pulchrum erit, Campani, prolapsum clade Romanorum imperium vestra fide, vestris viribus retentum ac recuperatum esse.
カンパニア人よ、敗戦によって崩壊したローマの支配権が、あなたがたの忠誠とあなたがたの力によって維持され、回復されたとすることは、栄光あることとなろう。
§23.5.15triginta milia peditum, quattuor equitum arbitror ex Campania scribi posse;
カンパニアからは3万の歩兵と4千の騎兵が徴募できると私は思う。
iam pecuniae adfatim est frumentique.
今や資金も兵糧も十分に備わっている。
si parem fortunae vestrae fidem habetis, nec Hannibal se vicisse sentiet nec Romani victos esse.
もしあなたがたが自らの幸運にふさわしい忠誠心を示すなら、ハンニバルは自分が勝利したとは感じないだろうし、ローマ人も自分たちが敗北したとは感じないだろう。
”
」