§23.43.1ad ea Hannibal respondit, omnia simul facere Hirpinos Samnitesque, et indicare clades suas et petere praesidium et queri indefensos se neglectosque.
これに対してハンニバルは答えた。 ヒルピニ人やサムニウム人はすべてのことを同時に行っており、自らの損害を知らせ、援助を求め、自分たちが防衛されず放置されていると不平を言っている、と。
§23.43.2indicandum autem primum fuisse, dein petendum praesidium, postremo, ni inpetraretur, tum denique querendum frustra opem inploratam.
しかし、まず最初に知らせるべきであり、次に援助を求めるべきであり、最後に、もしそれが得られないならば、その時になって初めて、無駄に援助を求めたと不平を言うべきであったのだ、と。
§23.43.3exercitum sese non in agrum Hirpinum Samnitemve, ne et ipse oneri esset, sed in proxima loca sociorum populi Romani adducturum.
自分自身が重荷にならないように、軍勢をヒルピニやサムニウムの領土にではなく、ローマ人民の同盟者の隣接する地域へと率いるつもりである。
iis populandis et militem suum repleturum se et metu procul ab iis summoturum hostis.
それらの場所を略奪することによって、自分は自軍の兵士を満たし、敵を彼らから遠くへと恐怖によって退散させるつもりである、と。
§23.43.4quod ad bellum Romanum attineret si Trasumenni quam Trebiae, si Cannarum quam Trasumenni pugna nobilior esset, Cannarum quoque se memoriam obscuram maiore et clariore victoria facturum.
ローマとの戦争に関する限り、もしトレビアの戦いよりもトラシメヌス湖の戦いが、トラシメヌス湖の戦いよりもカンナエの戦いがより有名であるならば、カンナエの記憶さえも、より大きくより輝かしい勝利によって霞ませるつもりである、と。
§23.43.5cum hoc responso muneribusque amplis legatos dimisit;
この回答と寛大な贈り物とともに、彼は使節たちを去らせた。
ipse praesidio modico relicto in Tifatis profectus cetero exercitu ire Nolam pergit;
彼自身は、ティファタに少数の守備隊を残して出発し、残りの軍勢を率いてノラへと進み続けた。
§23.43.6eodem Hanno ex Bruttiis cum supplemento Carthagine advecto atque elephantis venit.
そこへ、ハンノがブルッティウム地方から、カルタゴから送られた増援部隊と象を伴ってやって来た。
castris haud procul positis longe alia omnia inquirenti conperta sunt, quam quae a legatis sociorum audierat.
陣営を近くに設けたが、調査をしてみると、同盟者の使節から聞いていたのとはまったく異なる状況が判明した。
§23.43.7nihil enim Marcellus ita egerat, ut aut fortunae aut temere hosti commissum dici posset: explorato cum firmisque praesidiis, tuto receptu praedatum ierat, omniaque velut adversus praesentem Hannibalem cauta provisaque fuerant.
というのも、マルケルスは、運任せであるとか、無謀にも敵のなすがままにされたと言われうるようなことは何一つ行っていなかったからである。 彼は偵察を行い、強力な護衛を伴い、安全な退路を確保して略奪に出かけており、すべてのことが、あたかもハンニバルがその場にいるかのように警戒され、予期されていた。
§23.43.8tum, ubi sensit hostem adventare, copias intra moenia tenuit;
その後、敵が近づいているのを察知すると、彼は軍勢を城壁の内に留めた。
per muros inambulare senatores Nolanos iussit et omnia circa explorare, quae apud hostes fierent.
そしてノラの元老院議員たちに、城壁の上を歩き回り、敵の陣営で何が起きているか周囲のあらゆることを偵察するように命じた。
§23.43.9ex his Hanno cum ad murum successisset, Herennium Bassum et Herium Pettium ad conloquium evocatos permissuque Marcelli egressos per interpretem adloquitur.
これら元老院議員のうち、ヘレンニウス・バッススとヘリウス・ペッティウスが会談に呼び出され、マルケルスの許可を得て出てくると、城壁に近づいていたハンノは通訳を介して彼らに語りかけた。
§23.43.10Hannibalis virtutem fortunamque extollit, populi Romani obterit senescentem cum viribus maiestatem.
彼はハンニバルの勇気と幸運を称え、ローマ人民の、力とともに衰えつつある威厳を貶めた。
§23.43.11quae si paria essent, ut quondam fuissent, tamen expertis, quam grave Romanum imperium sociis, quanta indulgentia Hannibalis etiam in captivos omnis Italici nominis fuisset, Punicam Romanae societatem atque amicitiam praeoptandam esse.
たとえそれらが、かつてそうであったように互角であったとしても、ローマの支配が同盟者に対していかに重苦しいものであったか、またイタリックの名を持つすべての捕虜に対するハンニバルの寛大さがいかに大きかったかを身をもって知っている者たちにとっては、ローマの同盟や友好よりも、カルタゴのそれを選ぶべきである、と。
§23.43.12si ambo consules cum suis exercitibus ad Nolam essent, tamen non magis pares Hannibali futuros, quam ad Cannas fuissent, nedum praetor unus cum paucis et novis militibus Nolam tutari possit.
たとえ二人の執政官がそれぞれの軍勢を率いてノラにいたとしても、カンナエでそうであった以上にハンニバルに対抗できるようにはならないだろう。 ましてや、一人の法務官が少数かつ新米の兵士たちでノラを守りきれるはずがない、と。
§23.43.13ipsorum quam Hannibalis magis interesse capta an tradita Nola poteretur: potiturum enim, ut Capua Nuceriaque potitus esset;
ノラが武力で奪われて占領されるか、それとも引き渡されて占領されるかは、ハンニバルよりもむしろ彼ら自身にとって重大な関心事である。 というのも、彼がカプアやヌケリアを占領したように、ノラをも占領するだろうからである。
sed quid inter Capuae ac Nuceriae fortunam interesset, ipsos prope in medio sitos Nolanos scire.
しかし、カプアとヌケリアの運命の間にどのような違いがあるかは、ほぼその中間に位置しているノラ人自身がよく知っているはずである、と。
§23.43.14nolle ominari, quae captae urbi casura forent, et potius spondere, si Marcellum cum praesidio ac Nolam tradidissent, neminem alium quam ipsos legem, qua in societatem amicitiamque Hannibalis venirent, dicturum.
奪われた都市に降りかかるであろう不吉な運命を予言することは望まない。 むしろ、もし彼らがマルケルスを守備隊ごと、そしてノラを引き渡すならば、彼らがハンニバルの同盟と友好に入るための条件を定めるのは、彼ら自身をおいて他には誰もいないであろうと約束する、と。