Humanitext Reader

リウィウス · ローマ建国以来の歴史 §23.35.1-23.35.19

グラックスによるハマエのカンプア軍急襲

691 / 1770 箇所 · ラテン語

要旨

カンプア人がクマエを騙し討ちしようと謀るが、クマエ人はローマの執政官グラックスに通報する。グラックスはハマエでの犠牲式の夜にカンプア軍の油断を突き、急襲して大勝利を収める。

§23.35.1in Italia cum post Cannensem pugnam, fractis partis alterius viribus, §23.35.2alterius mollitis animis, segnius bellum esset, Campani per se adorti sunt rem Cumanam suae dicionis facere, primo sollicitantes, ut ab Romanis deficerent;
イタリアにおいては、カンナエの戦いの後、一方の陣営の軍事力が挫かれ、他方の陣営の気力が緩んだことで、戦争がより緩慢になっていたが、カンプア人は、自らの手でクマエの国を支配下に置こうと試み始めた。 最初、ローマ人から離反するよう彼らを誘った。
ubi id parum processit, dolum ad capiendos eos comparant.
それがほとんど進展しないと見ると、彼らを捕らえるための罠を用意した。
§23.35.3Campanis omnibus statum sacrificium ad Hamas erat.
カンプア人全員にとって、ハマエにおいて定期的な犠牲式が執り行われることになっていた。
eo senatum Campanum venturum certiores Cumanos fecerunt petieruntque, ut et Cumanus eo senatus veniret ad consultandum communiter, ut eosdem uterque populus socios hostesque haberet;
そこにカンプアの元老院がやって来る予定であることを彼らはクマエ人に知らせ、クマエの元老院もそこに共同で協議するために来るように、そして両方の民が同じ同盟者と敵を持つように、と求めた。
§23.35.4praesidium ibi armatum se habituros, ne quid ab Romano Poenove periculi esset.
(カンプア側は)ローマ人やカルタゴ人からのいかなる危険もないように、そこに武装した守備隊を配置するつもりであると伝えた。
Cumani, quamquam suspecta fraus erat, nihil abnuere, ita tegi fallax consilium posse rati.
クマエ人は、その陰謀を疑ったものの、何も拒まなかった。 そのようにして自らの欺瞞的な意図を隠すことができると考えたからである。
§23.35.5interim Ti. Sempronius consul Romanus Sinuessae, quo ad conveniendum diem edixerat, exercitu lustrato transgressus Volturnum flumen circa Liternum posuit castra.
その間に、ローマの執政官ティベリウス・センプロニウスは、集合のために期日を指定していたシヌエッサにおいて、軍隊を清めた後、ウォルトゥルヌス川を渡り、リテルヌムのあたりに陣を敷いた。
§23.35.6ibi quia otiosa stativa erant, crebro decurrere milites cogebat, ut tirones — ea maxima pars volonum erant — adsuescerent signa sequi et in acie agnoscere ordines suos.
そこでは駐屯地での生活が暇であったため、彼は兵士たちに頻繁に行軍演習を行うよう強制した。 それは、新兵たち――その大部分は志願奴隷であった――が軍旗に従うことや、戦列において自分の所属を識別することに慣れるためであった。
§23.35.7inter quae maxima erat cura duci, itaque legatis tribunisque praeceperat, ne qua exprobratio cuiquam veteris fortunae discordiam inter ordines sereret; vetus miles tironi, liber voloni sese exaequari sineret;
こうしたことの中で、将軍の最大の関心事は(次のことであり)、そのため、副官や軍事トリブヌスたちに、誰に対してもかつての境遇を非難することが列の間に不和の種をまくことのないように、また古参の兵士は新兵に、自由人は志願奴隷に、自身が同等に扱われることを容認するように、と命じていた。
§23.35.8omnis satis honestos generososque ducerent, quibus arma sua signaque populus Romanus commisisset;
ローマ人民がその武器と軍旗を委ねたすべての人々は、十分に名誉あり、高貴な生まれであると見なすべきである。
quae fortuna coegisset ita fieri, eandem cogere tueri factum.
いかなる運命がそのように強制したにせよ、その同じ運命がなされたことを守るよう強制しているのだ、と。
§23.35.9ea non maiore cura praecepta ab ducibus sunt quam a militibus observata, brevique tanta concordia coaluerant omnium animi, ut prope in oblivionem veniret, qua ex condicione quisque esset miles factus.
これらの指示は、将軍たちによって命令されたのと劣らぬほどの細心の注意をもって、兵士たちによって遵守された。 そして短期間のうちに、全員の心が非常に大きな調和をもって結びついたため、各々がどのような境遇から兵士になったのかということは、ほとんど忘れ去られるほどであった。
§23.35.10haec agenti Graccho legati Cumani nuntiarunt, quae a Campanis legatio paucos ante dies venisset et quid iis ipsi respondissent:
グラックスがこれらのことを行っている最中、クマエの使節たちが報告した。 数日前にカンプア人からどのような使節がやって来たか、そしてそれに対して自分たち自身が何と答えたかを。
§23.35.11triduo post eum diem festum esse; non senatum solum omnem ibi futurum sed castra etiam et exercitum Campanum.
その日の3日後にその祭礼があること、そこには全元老院だけでなく、カンプアの陣営と軍隊も存在する予定であることを。
§23.35.12Gracchus iussis Cumanis omnia ex agris in urbem convehere et manere intra muros, ipse pridie, quam statum sacrificium Campanis esset, Cumas movet castra.
グラックスは、クマエ人に畑からすべてのものを市内に運び込み、城壁の内側にとどまるよう命じると、彼自身は、カンプア人の定期的な犠牲式が行われる前日に、クマエへと陣を移した。
§23.35.13Hamae inde tria milia passuum absunt.
ハマエはそこから3マイル離れている。
iam Campani eo frequentes ex composito convenerant, nec procul inde in occulto Marius Alfius medix tuticus — is summus magistratus erat Campanis — cum quattuordecim milibus armatorum habebat castra,
カンプア人はすでに、合意に従って大勢でそこに集まっていた。 そこから遠くない隠れた場所に、マリウス・アルフィウス(「メディクス・トゥティクス」――これはカンプア人における最高政務官であった)が、1万4000人の武装兵を率いて陣を構えていた。
§23.35.14sacrificio adparando et inter id instruendae fraudi aliquanto intentior quam muniendis castris aut ulli militari operi.
彼は、犠牲式の準備と、その最中に仕掛けるべき謀略に、陣地の補強やいかなる軍事作業に対するよりも、はるかに没頭していた。
§23.35.15nocturnum erat sacrum, ita ut ante mediam noctem conpleretur.
その儀式は夜間のものであり、真夜中前に完了するようになっていた。
§23.35.16huic Gracchus insidiandum tempori ratus, custodibus ad portas positis, ne quis enuntiare posset coepta, et ab decuma diei hora coactis militibus corpora curare somnoque operam dare,
グラックスはこの時間を待ち伏せの好機と考え、門に衛兵を配置して誰も自分の計画を漏らすことができないようにし、また昼の第10時から兵士たちを集めて食事を取らせ、睡眠を取るようにさせた。
§23.35.17ut primis tenebris convenire ad signum possent, vigilia ferme prima tolli iussit signa,
最初の暗闇に軍旗のもとに集まることができるように。 そして、ほぼ第1夜警時間の頃に、出発するよう命じた。
§23.35.18silentique profectus agmine cum ad Hamas media nocte pervenisset, castra Campana ut in pervigilio neglecta simul omnibus portis invadit;
そして静軍で行進し、真夜中にハマエに到着すると、徹夜祭の最中で無警戒になっていたカンプア人の陣営を、すべての門から同時に襲撃した。
alios somno stratos, alios perpetrato sacro inermis redeuntis obtruncat.
ある者は眠り込んで倒れているところを、ある者は儀式を終えて武器を持たずに戻ってくるところを、彼は斬り殺した。
§23.35.19hominum eo tumultu nocturno caesa plus duo milia cum ipso duce Mario Alfio, capta * et signa militaria quattuor et triginta.
その夜間の混乱において、指揮官マリウス・アルフィウス自身を含めて2000人以上の人間が殺害され、34の軍旗が奪取された。

語釈・文法注

  1. 23.35.4abnuere — 歴史的不定詞であり、ここでは未完了過去(abnuebant)と同等の意味で用いられ、主語は Cumani(クマエ人)である。
  2. 23.35.4fallax consilium — ここでの「欺瞞的な計画」とは、文脈上カンプア人の計略ではなく、クマエ人自身の「相手を油断させるために同意するふりをして、裏でローマ軍を呼ぶ」という対抗策としての隠密計画を指す。
  3. 23.35.7veteris fortunae — 動作名詞 exprobratio(非難)に係る目的格属格。かつて奴隷であったという「以前の境遇」を非難することを指す。
  4. 23.35.12iussis Cumanos — iubeo の受動完了分詞を用いた独立奪格(iussis Cumanis)の変則表現。iubeo の本来の統語規則(対格+不定詞)が残り、Cumanos が対格のまま不定詞の主語となっている。

この箇所を引用する

リウィウス, ローマ建国以来の歴史 §23.35.1-23.35.19. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0914.phi001.humanitext-lat2:23.35.1-23.35.19

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。