Humanitext Reader

リウィウス · ローマ建国以来の歴史 §23.3.1-23.3.14

パクウィウスによる民衆の統制と元老院の存続

659 / 1770 箇所 · ラテン語

要旨

パクウィウスは民衆を集め、不道徳な元老院議員を順次処刑して新たな議員を選出する手続きを提案するが、具体的な交代要員の選定において民衆が合意できず、結局は既存の元老院の維持を認めて解散するに至る。

§23.3.1tum vocato ad contionem populo “quod saepe” inquit “optastis, Campani, ut supplicii sumendi vobis ex improbo ac detestabili senatu potestas esset,
「その時、彼は民衆を集会に召集すると、こう言った。 『カンパニアの人々よ、不道徳で憎むべき元老院から諸君が処罰を下す権限を得ることを、諸君はしばしば望んできた。
§23.3.2eam non per tumultum expugnantes domos singulorum, quas praesidiis clientium servorumque tuentur, cum summo vestro periculo, sed tutam habetis ac liberam.
諸君はその権限を、クライエンスや奴隷の警備によって彼らが守っている個々の家々を、諸君にとっての多大な危険を冒して暴動によって急襲することによってではなく、安全かつ自由な形で手にしているのだ。
§23.3.3clausos omnis in curiam accipite, solos, inermis.
全員が議事堂に閉じ込められ、孤立し、武器を持たない状態の彼らを受け取るがよい。
nec quicquam raptim aut forte temere egeritis;
決して軽率に、あるいは行き当たりばったりに無計画に行動してはならない。
de singulorum capite vobis ius sententiae dicendae faciam, ut quas quisque meritus est poenas pendat.
個々の議員の生死について、私が諸君に判決を下す権利を与えよう。 それは各自が受けるに値する罰を受けるためである。
§23.3.4sed ante omnia ita vos irae indulgere oportet, ut potiorem ira salutem atque utilitatem vestram habeatis.
しかし、何よりもまず、諸君の安全と実益を怒りよりも重視するようなやり方で、怒りに身を任せることが必要である。
etenim hos, ut opinor, odistis senatores, non senatum omnino habere non voltis;
というのも、私の思うに、諸君はこれらの元老院議員たちを憎んでいるのであって、元老院というものをまったく持ちたくないわけではないのだから。
§23.3.5quippe aut rex, quod abominandum, aut, quod unum liberae civitatis consilium est, senatus habendus est.
なぜなら、忌むべきものである王か、あるいは、自由な国家の唯一の議会である元老院のいずれかを持たねばならないからである。
itaque duae res simul agendae vobis sunt, ut et veterem senatum tollatis et novum cooptetis.
したがって、諸君は二つのことを同時に行わねばならない。 古い元老院を廃止することと、新しい元老院を選出することである。
§23.3.6citari singulos senatores iubebo deque eorum capite vos consulam;
私は元老院議員を一人ずつ呼び出させ、彼らの生死について諸君に諮ろう。
quod de quoque censueritis, fiet.
諸君が個々の者について決定したことが実行される。
sed prius in eius locum virum fortem ac strenuum novum senatorem cooptabitis, quam de noxio supplicium sumatur.
しかし、罪人に処罰が下されるより前に、まずその代わりに勇敢で精力的な人物を新しい元老院議員として選出しなければならない。
§23.3.7inde consedit, et nominibus in urnam coniectis citari quod primum sorte nomen excidit ipsumque e curia produci iussit.
』」それから彼は着席し、名札が壺に投げ入れられると、最初にくじで落ちてきた名前を呼び出させ、その者自身を議事堂から連れ出させた。
§23.3.8ubi auditum est nomen, malum et inprobum pro se quisque clamare et supplicio dignum.
その名前が聞こえると、誰もが口々に、その者は邪悪で不道徳であり、処罰に値すると叫んだ。
§23.3.9tum Pacuvius “Video, quae de hoc sententia sit;
そこでパクウィウスは言った。 「この者に対する意見は分かった。
date igitur pro malo atque inprobo bonum senatorem et iustum. ”
ならば、その不道徳で邪悪な者の代わりに、善良で公正な元老院議員を挙げよ。
§23.3.10primo silentium erat inopia potioris subiciundi;
」最初は、代わりに推薦すべきより優れた人物の不足から、沈黙が支配した。
deinde, cum aliquis omissa verecundia quempiam nominasset, multo maior extemplo clamor oriebatur,
その後、ある者が恥じらいを捨てて誰かの名前を挙げると、たちまちはるかに大きな怒号が沸き起こった。
§23.3.11cum alii negarent nosse, alii nunc probra nunc humilitatem sordidamque inopiam et pudendae artis aut quaestus genus obicerent.
ある人々はその者を知らないと言い、他の人々はある時にはその恥ずべき行いを、またある時にはその出自の卑しさや卑しい貧困、さらには恥ずべき職業や稼ぎの種類を非難したからである。
§23.3.12hoc multo magis in secundo ac tertio citato senatore est factum, ut ipsius paenitere homines appareret, quem autem in eius substituerent locum,
このことは、二人目、三人目の元老院議員が呼び出された際にはるかに激しくなり、人々は呼び出された本人に対して嫌悪を示しているものの、その代わりに誰を据えるべきかについては、適任者が欠けていることが明らかになった。
§23.3.13deesse, quia nec eosdem nominari attinebat, nihil aliud quam ad audienda probra nominatos, et multo humiliores obscurioresque ceteri erant eis, qui primi memoriae occurrerant.
なぜなら、非難を聞かせるためだけに名前を挙げられたような、同じ者たちを再び指名することは無意味であり、その他の者たちは最初に記憶に浮かんだ者たちに比べてはるかに卑しく、無名な者ばかりだったからである。
§23.3.14ita dilabi homines, notissimum quodque malum maxume tolerabile dicentes esse iubentesque senatum ex custodia dimitti.
こうして人々は散り散りになり、最もよく知られた悪こそが最も耐えやすいものであると言い、元老院を監禁から解放するよう要求した。

語釈・文法注

  1. §23.3.1ut supplicii sumendi vobis ex improbo ac detestabili senatu potestas esset — 接続詞 ut に導かれる名詞節であり、先行する動詞 optastis(諸君が望んだ)の内容、あるいは名詞 potestas(権能)の具体的内容を説明する。supplicii sumendi は動形容詞(ジェルンディウム的形容詞)の構文で、potestas に係る属格である。
  2. §23.3.4potiorem ira salutem atque utilitatem vestram habeatis — 比較級形容詞 potiorem に対し、ira は比較の奪格(「怒りよりも」)として機能している。ut は文頭の ita(このように)と呼応して結果節を導き、非人称動詞 oportet の主語となる対格不定詞句 vos ... indulgere の後に続いている。
  3. §23.3.10inopia potioris subiciundi — subiciundi は subiciendi の古風な綴りで、ジェルンディウム(動名詞)の属格である。比較級 potioris は「より好ましい人物、より適した候補」という形容詞の名詞的用法であり、全体で「代わりに入れるべき、より優れた人物の不足」という意味を表す。
  4. §23.3.12ut ipsius paenitere homines appareret, quem autem in eius substituerent locum — 非人称動詞 paenitere の構文であり、後悔する主体が対格(homines、人々)、後悔の対象が属格(ipsius、その者自身)で表されている。続く quem ... substituerent ... deesse は、非人称の appareret(明らかになった)の主語となる、間接疑問節を伴う対格不定詞句である。

この箇所を引用する

リウィウス, ローマ建国以来の歴史 §23.3.1-23.3.14. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0914.phi001.humanitext-lat2:23.3.1-23.3.14

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。