§23.19.1ceterum mitescente iam hieme educto ex hibernis milite Casilinum redit,
しかしながら、すでに冬が和らぎつつある中、冬営地から兵を連れ出した上で、ハンニバルはカシリヌムに戻った。
§23.19.2ubi, quamquam ab oppugnatione cessatum erat, obsidio tamen continua oppidanos praesidiumque ad ultimum inopiae adduxerat.
そこでは、攻撃こそ休止されていたものの、継続的な包囲が、町の人々と守備隊を窮乏の極みへと追いやっていた。
§23.19.3castris Romanis Ti. Sempronius praeerat dictatore auspiciorum repetendorum causa profecto Romam.
ローマ軍の陣営は、鳥占をやり直すためにローマへ出発した独裁官に代わって、ティベリウス·センプローニウスが指揮していた。
§23.19.4Marcellum et ipsum cupientem ferre auxilium obsessis et Volturnus amnis inflatus aquis et preces Nolanorum Acerranorumque tenebant Campanos timentium, si praesidium Romanum abscessisset.
包囲されている者たちに彼自身も援助を差し伸べたいと望んでいたマルケッルスを引き留めていたのは、水量が増したウォルトゥルヌス川と、もしローマの守備隊が退去したならばカプア人を恐れることになるノーラ人およびアケッラ人の懇願であった。
§23.19.5Gracchus adsidens tantum Casilino, quia praedictum erat dictatoris, ne quid absente eo rei gereret, nihil movebat, quamquam, quae facile omnem patientiam vincerent, nuntiabantur a Casilino: nam
グラックスは、独裁官の不在中にはいかなる行動も起こさないようにという独裁官の指示があったために、ただカシリヌムの近くに駐屯しているだけで、何も動かなかった。 もっとも、容易にあらゆる忍耐を超えてしまうような出来事が、カシリヌムから報告されていたのであるが。
§23.19.6et praecipitasse se quosdam non tolerantes famem constabat, et stare inermes in muris nuda corpora ad missilium telorum ictus praebentes.
というのも、飢えに耐えかねた一部の人々が身を投げたこと、また彼らが武器を持たずに城壁に立ち、投げられる武器の打撃に対して裸の肉体をさらしていることは、明らかであったからである。
§23.19.7ea aegre patiens Gracchus, cum neque pugnam conserere dictatoris iniussu auderet — pugnandum autem esse, si palam frumentum inportaret, videbat — neque clam inportandi spes esset, §23.19.8farre ex agris circa undique convecto cum conplura dolia conplesset, nuntium ad magistratum Casilinum misit, ut exciperent dolia, quae amnis deferret.
これを心苦しく思っていたグラックスは、独裁官の命令なしに戦いを交える勇気がなく(しかし、公然と穀物を運び込もうとすれば、戦わねばならないことは分かっていたのであるが)、また密かに運び込む希望もなかったので、周囲の耕地からいたるところで小麦を集めていくつもの大桶を満たしたとき、カシリヌムの政務官のもとへ使者を送り、川が流してよこす大桶を回収するようにと伝えた。
§23.19.9insequenti nocte intentis omnibus in flumen ac spem ab nuntio Romano factam dolia medio missa amni defluxerunt;
翌晩、すべての者が川と、ローマの使者によって与えられた希望に注意を注ぐ中、川の真ん中に放たれた大桶が流れ下っていった。
§23.19.10aequaliterque inter omnes frumentum divisum.
そして、穀物は全員に平等に分配された。
id postero quoque die ac tertio factum est;
このことは翌日にも、またその次の日にも行われた。
nocte et mittebantur et perveniebant;
夜間に送り出され、また到着した。
eo custodias hostium fallebant.
それによって、彼らは敵の警戒の目を逃れていた。
§23.19.11imbribus deinde continuis citatior solito amnis transverse vertice dolia impulit ad ripam, quam hostes servabant.
その後、雨が降り続いたため、通常よりも流れが速くなった川が、渦によって大桶を横向きに、敵が見張っていた岸へと押し流した。
ibi haerentia inter obnata ripis salicta conspiciuntur, nuntiatumque Hannibali est, et deinde intentiore custodia cautum, ne quid falleret Volturno ad urbem missum.
そこで、岸に生い茂る柳の木の間に大桶が引っかかっているのが見つかり、ハンニバルに報告された。 そしてその後、ウォルトゥルヌス川を都市へ流されるものが何も見逃されないように、より厳重な警戒によって用心された。
§23.19.12nuces tamen fusae ab Romanis castris, cum medio amni ad Casilinum defluerent, cratibus excipiebantur.
しかしながら、ローマ軍の陣営から流された胡桃は、川の真ん中を流れてカシリヌムへと下っていく際、網によって受け止められていた。
§23.19.13postremo ad id ventum inopiae est, ut lora detractasque scutis pelles, ubi fervida mollissent aqua, mandere conarentur nec muribus aliove animali abstinerent et omne herbarum radicumque genus aggeribus infimis muri eruerent.
ついに、窮乏がそこまでに達したため、彼らは革紐や盾から剥ぎ取った皮を熱い水で柔らかくした上で噛み砕こうとし、ネズミや他の動物も控えることなく、城壁の土塁の最下部からあらゆる種類の草や根を掘り返すほどであった。
§23.19.14et cum hostes obarassent, quidquid herbidi terreni extra murum erat, raporum semen iniecerunt, ut Hannibal “Eone usque, dum ea nascuntur, ad Casilinum sessurus sum?” exclamaret;
そして、敵が城壁の外のあらゆる草の生い茂る土地を耕し尽くしたとき、彼らは蕪の種をまいた。 その結果、ハンニバルは「それらが育つまでずっと、私はカシリヌムに居座り続けるつもりか」と叫ぶほどであった。
§23.19.15et qui nullam antea pactionem auribus admiserat, tum demum agi secum est passus de redemptione liberorum capitum.
そして、以前はいかなる条件にも耳を貸さなかった彼が、そのときになってようやく、自由な身分の者たちの身代金について交渉を行うことを受け入れた。
§23.19.16septunces auri in singulos pretium convenit.
一人当たり金7オンスという価格で合意がなされた。
fide accepta tradiderunt sese.
誓約を受け入れた上で、彼らは自らを引き渡した。
donec omne aurum persolutum est, in vinculis habiti; tum emissi summa cum fide.
すべての金が支払われるまで、彼らは拘束されていたが、その後、きわめて誠実に解放された。
§23.19.17id verius est quam ab equite in abeuntis inmisso interfectos.
このことは、去りゆく人々に対して騎兵が差し向けられて殺害されたとする説よりも、より真実に近い。
Praenestini maxima pars fuere.
守備隊の大部分はプラエネステの住民であった。
ex quingentis septuaginta, qui in praesidio fuerunt, minus dimidium ferrum famesque absumpsit;
守備隊にいた570名のうち、半分に満たない者を剣と飢えが奪い去った。
ceteri incolumes Praeneste cum praetore suo M. Anicio — scriba is antea fuerat — redierunt.
残りの人々は、彼らのプラエトルであるマルクス·アニキウス(彼は以前は書記であった)とともに、無事にプラエネステへと帰還した。
§23.19.18statua eius indicio fuit Praeneste in foro statuta, loricata, amicta toga, velato capite, cum titulo lamnae aeneae inscripto, M. Anicium pro militibus, qui Casilini in praesidio fuerint, votum solvisse.
彼の像がその証拠となったが、それはプラエネステの広場に立てられ、鎧を着け、トガをまとい、頭を覆った姿をしており、銅板に「マルクス·アニキウスが、カシリヌムの守備隊にいた兵士たちのために、誓願を果たした」という銘文が刻まれていた。
idem titulus tribus signis in aede Fortunae positis fuit subiectus.
同じ銘文が、フォルトゥーナ神殿に置かれた3つの像の下にも置かれていた。