Humanitext Reader

リウィウス · ローマ建国以来の歴史 §23.15.1-23.15.15

ヌケリアの陥落とマルケッルスによるバンティウスの懐柔

671 / 1770 箇所 · ラテン語

要旨

ハンニバルはネアポリス攻略を諦めてヌケリアを陥落させたが、ノラではローマの法務官マルケッルスが、裏切りを企てる若き騎士ルキウス・バンティウスを処罰する代わりに、親切な態度と寛大な贈り物によって味方に引き入れることに成功する。

§23.15.1sub adventum praetoris Romani Poenus agro Nolano excessit et ad mare proxime Neapolim descendit, cupidus maritimi oppidi potiundi, quo cursus navibus tutus ex Africa esset.
ローマの法務官の到着が近づくと、カルタゴ人はノラの領土から退去し、ネアポリスに極めて近い海辺へと下った。 これは、アフリカからの船の航路が安全なものとなるような、海沿いの町を手に入れることを望んでのことであった。
§23.15.2ceterum postquam Neapolim a praefecto Romano teneri accepit — M. Iunius Silanus erat, ab ipsis Neapolitanis accitus —, Neapoli quoque sicut Nola omissa petit Nuceriam.
しかしながら、ネアポリスがローマの守備隊長――それはネアポリス人自身によって招かれたマルクス・ユニウス・シラヌスであった――によって保持されていることを知ると、彼はノラと同様にネアポリスをも諦め、ヌケリアへと向かった。
§23.15.3eam cum aliquamdiu circumsedisset, saepe vi saepe sollicitandis nequiquam nunc plebe nunc principibus, fame demum in deditionem accepit, pactus, ut inermes cum singulis abirent vestimentis.
彼はそこをしばらくの間包囲し、ある時は武力により、ある時は平民を、ある時は有力者を抱き込もうと何度も試みたものの無駄に終わったが、ついに飢えによって降伏へと追い込み、彼らが武器を持たず、各自一枚ずつの衣服だけを身にまとって退去するという条件で合意した。
§23.15.4deinde, ut qui a principio mitis omnibus Italicis praeter Romanos videri vellet, praemia atque honores, qui remanserint ac militare secum voluissent, proposuit.
その後、最初からローマ人を除くすべてのイタリア人に対して寛大であると見られたがっていた者として、彼は、その地にとどまって自分とともに軍務に就くことを望む者たちに対し、褒賞と名誉を提示した。
§23.15.5nec ea spe quemquam tenuit: dilapsi omnes, quo quemque hospitia aut fortuitus animi impetus tulit, per Campaniae urbes, maxime Nolam Neapolimque.
しかし、その期待で誰一人として引き留めることはできなかった。 全員が、各自の親交関係やその場の気まぐれな思いつきの向かうところに従って、カンパニアの諸都市、特にノラやネアポリスへと散り散りになって去っていった。
§23.15.6cum ferme triginta senatores, ac forte primus quisque, Capuam petissent, exclusi inde, quod portas Hannibali clausissent, Cumas se contulerunt.
およそ三十人の元老院議員――それも偶然にも最も有力な者たちばかりであったが――がカプアに向かったものの、かつてハンニバルに対して門を閉ざしたという理由でそこから締め出されたため、クマエへと向かった。
Nuceriae praeda militi data est, urbs direpta atque incensa.
ヌケリアの戦利品は兵士たちに与えられ、都市は略奪されて火を放たれた。
§23.15.7Nolam Marcellus non sui magis fiducia praesidii quam voluntate principum habebat;
マルケッルスがノラを保持できていたのは、自らの守備隊への信頼よりも、有力者たちの好意によるものであった。
plebs timebatur, et ante omnis L. Bantius, quem conscientia temptatae defectionis ac metus a praetore Romano nunc ad proditionem patriae, nunc, si ad id fortuna defuisset, ad transfugiendum stimulabat.
平民たちは警戒されており、何よりもルキウス・バンティウスが恐れられていた。 彼は、かつて離反を企てたという自責の念と、ローマの法務官に対する恐怖から、ある時は祖国の裏切りへと、またある時は、そのための機会に恵まれなければ敵への亡命へと駆り立てられていたのである。
§23.15.8erat iuvenis acer et sociorum ea tempestate prope nobilissimus eques.
彼は血気盛んな若者であり、当時、同盟国の中でもほとんど最も高名な騎士であった。
seminecem eum ad Cannas in acervo caesorum corporum inventum curatumque benigne etiam cum donis Hannibal domum remiserat.
カンナエの戦いにおいて、彼が討ち死にした死体の山の中で虫の息で発見され、手厚く治療された際、ハンニバルは彼に贈り物まで持たせて故郷へと帰らせていたのである。
§23.15.9ob eius gratiam meriti rem Nolanam in ius dicionemque dare voluerat Poeno, anxiumque eum et sollicitum cura novandi res praetor cernebat.
その恩義に対する感謝から、彼はノラの国をカルタゴ人の支配と権力の下に委ねることを望んでおり、法務官は彼が政変を企てる配慮によって不安と焦燥に駆られているのを見抜いていた。
§23.15.10ceterum cum aut poena cohibendus esset aut beneficio conciliandus, sibi adsumpsisse quam hosti ademisse fortem ac strenuum maluit socium, accitumque ad se benigne appellat:
しかし、彼は処罰によって抑えつけるべきか、それとも恩恵によって懐柔すべきかのどちらかであったが、法務官は、勇敢で精力的な同盟者を敵から奪い取るよりも、自分の味方に引き入れることを望み、彼を自分の元に呼び寄せて親切に語りかけた。
§23.15.11multos eum invidos inter popularis habere inde existimatu facile esse, quod nemo civis Nolanus sibi indicaverit, quam multa eius egregia facinora militaria essent;
「あなたが同胞たちの間に多くの妬む者を持っていることは、次のことから容易に判断できます。 すなわち、ノラの市民は誰一人として、あなたの軍事的な功績がどれほど素晴らしいものであるかを私に告げようとはしなかったからです。
§23.15.12sed qui in Romanis militaverit castris, non posse obscuram eius virtutem esse.
しかし、ローマの陣営で軍務に就いた者の優れた勇気が覆い隠されたままでいることは不可能です。
multos sibi, qui cum eo stipendia fecerint, referre, qui vir esset ille, quaeque et quotiens pericula pro salute ac dignitate populi Romani adisset,
あなたとともに従軍した多くの人々が、あなたがどのような人物であり、ローマ民衆の安全と尊厳のためにどれほど大きな、そして何度もの危険に立ち向かったかを私に語ってくれています。
§23.15.13utique Cannensi proelio non prius pugna abstiterit, quam prope exsanguis ruina superincidentium virorum, equorum armorumque sit oppressus.
とりわけカンナエの戦いにおいては、血を流し尽くして瀕死となり、上から崩れ落ちてきた人々や馬、武具の下敷きになるまで、戦いをやめなかった、と。
§23.15.14“itaque macte virtute esto,” inquit “apud me tibi omnis honos atque omne praemium erit, et quo frequentior mecum fueris, §23.15.15senties eam rem tibi dignitati atque emolumento esse,” laetoque iuveni promissis equum eximium dono dat, bigatosque quingentos quaestorem numerare iubet;
それゆえ、あなたの勇気に幸あれ」と彼は言った。 「私の元において、あなたにはあらゆる名誉とあらゆる褒賞が与えられるであろう。 そして、あなたがより頻繁に私のもとを訪れれば訪れるほど、そのことがあなたにとって名誉であり利益であることを実感するであろう。 」そして、その約束に喜ぶ若者に対して、優れた馬を贈り物として与え、財務官には二頭立て馬車が刻まれた銀貨五百枚を支払うように命じた。
lictoribus imperat, ut eum se adire, quotiens velit, patiantur.
さらに、護衛兵たちには、彼が望む時にはいつでも自分の元へ通すようにと命じた。

語釈・文法注

  1. §23.15.1maritimi oppidi potiundi — 形容詞 cupidus(属格支配)の補語として、他動詞 potior(本来は属格または奪格支配)の動形容詞(gerundive)構文が用いられている。リウィウスに典型的な古い綴り(-undi)の例。
  2. §23.15.3saepe vi saepe sollicitandis nequiquam nunc plebe nunc principibus — 手段の奪格 vi に対し、同じく手段を表す動形容詞構文 sollicitandis... plebe... principibus が並列されている。単数(plebe)と複数(principibus)の両方に係るため、動形容詞は複数(sollicitandis)になっている。
  3. §23.15.4ut qui ... videri vellet — ut qui +接続法(vellet)は、「〜するような人物であったため」「〜という意図を持っていたので」という、主語の性質や主観的な意図・動機を強調する関係節(接合接続法)。
  4. §23.15.10sibi adsumpsisse quam hosti ademisse ... maluit — maluit(malo の直説法完了)の補語として完了不定詞 adsumpsisse と ademisse が用いられている。これは、行為がすでに完了した事実として提示されているか、あるいは単に事実の決定を強調する用法。
  5. §23.15.11existimatu facile — existimatu は他動詞 existimo の仰々格(supine)の奪格形であり、形容詞 facile(「判断するに容易な」)を修飾する制限の奪格として機能している。
  6. §23.15.15tibi dignitati atque emolumento esse — tibi(利害の与格)と dignitati atque emolumento(目的の与格)が組み合わさった二重与格(double dative)構文であり、esse(「〜の役に立つ、〜をもたらす」)の補語として機能している。

この箇所を引用する

リウィウス, ローマ建国以来の歴史 §23.15.1-23.15.15. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0914.phi001.humanitext-lat2:23.15.1-23.15.15

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。