Humanitext Reader

リウィウス · ローマ建国以来の歴史 §23.12.1-23.12.17

金の指輪の提示と増援を巡るハンノの反論

668 / 1770 箇所 · ラテン語

要旨

マゴはカルタゴ元老院でハンニバルの大勝を報告し、指輪を提示して増援を要求する。バルカ派のヒミルコが講和反対派のハンノを嘲笑するが、ハンノは勝利の裏にある実態を鋭く問い質して警告する。

§23.12.1ad fidem deinde tam laetarum rerum effundi in vestibulo curiae iussit anulos aureos, qui tantus acervus fuit, ut metientibus supra tris modios explesse sint quidam auctores;
次に、これほど喜ばしい報告の信憑性を高めるために、彼は元老院議事堂の玄関に金の指輪をぶちまけるよう命じた。 その山は非常に大きく、測定する者たちにとって三モディウスを超えて満たしたと伝える著述家たちもいる。
§23.12.2fama tenuit, quae propior vero est, haud plus fuisse modio, adiecit deinde verbis, quo maioris cladis indicium esset, neminem nisi equites, atque eorum ipsorum primores, id gerere insigne.
より真実に近い一般的な説では、一モディウス以下であったとされている。 彼はさらに、その惨劇がいかに大きいかの証拠となるように、騎士たち、しかもその中でも最有力者たちでなければ、この徽章を身につけることはないという言葉を付け加えた。
§23.12.3summa fuit orationis, quo propius spem belli perficiendi sit, eo magis omni ope iuvandum Hannibalem esse;
演説の要旨は、戦争を完遂するという希望に近づけば近づくほど、ますますあらゆる手段を尽くしてハンニバルを援助すべきであるということであった。
procul enim ab domo militiam esse, in media hostium terra;
というのも、軍事行動は故郷から遠く離れ、敵地のただ中にあるからである。
§23.12.4magnam vim frumenti, pecuniae absumi, et tot acies ut hostium exercitus delesse ita victoris etiam copias parte aliqua minuisse:
多量の穀物と資金が消費されており、これほど多くの戦闘は、敵の軍隊を壊滅させた一方で、勝者の軍勢をもある程度減少させた。
§23.12.5mittendum igitur supplementum esse, mittendam in stipendium pecuniam frumentumque tam bene meritis de nomine Punico militibus.
したがって増援を送るべきであり、カルタゴの名に対してそれほど大きな功績を立てた兵士たちの給与のために、資金と穀物を送るべきであるという。
§23.12.6secundum haec dicta Magonis laetis omnibus Himilco, vir factionis Barcinae, locum Hannonis increpandi esse ratus, “quid est, Hanno?” inquit “etiam nunc paenitet belli suscepti adversus Romanos? iube dedi Hannibalem; §23.12.7veta in tam prosperis rebus grates deis immortalibus agi; audiamus Romanum senatorem in Carthaginiensium curia.
マゴのこれらの言葉の後に、皆が喜んでいる中で、バルカ派の男であるヒミルコは、ハンノを非難する好機であると考え、「どうした、ハンノ?
」と言った。 「今でもなお、ローマ人に対して引き起こされた戦争を後悔しているのか? ハンニバルを引き渡すよう命じるがよい。 これほど繁栄している状況において、不朽の神々に感謝が捧げられることを禁止するがよい。 カルタゴ人の議事堂の中で、ローマの元老院議員の言うことを聞こうではないか。
§23.12.8tum Hanno: “tacuissem hodie, patres conscripti, ne quid in communi omnium gaudio, minus laetum quod esset vobis, loquerer;
」するとハンノは言った。 「元老院議員諸父よ、皆が共通の喜びを感じている中で、あなたがたにとって喜びを損なうようなことを話さないために、私は今日、沈黙を守っていたであろう。
§23.12.9nunc interroganti senatori, paeniteatne adhuc suscepti adversus Romanos belli, si reticeam, aut superbus aut obnoxius videar, quorum alterum est hominis alienae libertatis obliti, alterum suae.
しかし今、ローマ人に対する戦争の開始を今なお後悔しているのかと問いかける議員に対し、もし私が黙っているなら、傲慢か、あるいは卑屈に見えるだろう。 前者は他人の自由を忘れた人間の特徴であり、後者は自分自身の自由を忘れた人間の特徴である。
§23.12.10respondeo” inquit “Himilconi, non desisse paenitere me belli neque desiturum ante invictum vestrum imperatorem incusare, quam finitum aliqua tolerabili condicione bellum videro;
私はヒミルコに答える。 私は戦争を後悔することをやめておらず、戦争が何か許容できる条件で終結したのを見るまでは、あなたがたの無敵の将軍を非難することをやめないだろう。
nec mihi pacis antiquae desiderium ulla alia res quam pax nova finiet.
私にとって、かつての平和への切望を、新しい平和以外のいかなるものも終わらせることはない。
§23.12.11itaque ista quae modo Mago iactavit, Himilconi ceterisque Hannibalis satellitibus iam laeta sint: mihi possunt laeta esse, quia res bello bene gestae, si volumus fortuna uti, pacem nobis aequiorem dabunt;
したがって、マゴが先ほど誇らしげに語ったそれらのことは、ヒミルコや、ハンニバルの他の取り巻きたちにとっては、今は喜ばしいことであろう。 私にとっても、それらは喜ばしいことであり得る。 なぜなら、戦争における好ましい戦果は、もし私たちがこの幸運を利用する意思があるならば、私たちにより有利な平和をもたらすであろうから。
§23.12.12nam si praetermittimus hoc tempus, quo magis dare quam accipere possumus videri pacem, vereor, ne haec quoque laetitia luxuriet nobis ac vana evadat.
というのも、もし私たちが、平和を受け入れる側というよりはむしろ与える側であるように見えることができるこの機会を逃すなら、私は、この喜びさえもが私たちを思い上がらせ、無駄なものになってしまうのではないかと恐れるからだ。
§23.12.13quae tamen nunc quoque qualis est? occidi exercitus hostium mittite milites mihi.
しかしながら、この喜びも、現在でさえどのようなものなのか。 『私は敵の軍隊を殲滅した、私に兵士を送ってくれ』。
quid aliud rogares, si esses victus?
もしお前が敗北していたなら、これ以外に何を要求するというのか。
§23.12.14hostium cepi bina castra, praedae videlicet plena et commeatuum, — frumentum et pecuniam date.
『敵の二つの陣営を奪取した』――言うまでもなく、略奪品や兵糧で満ちているはずだが――『穀物と金をくれ』。
§23.12.15quid aliud, si spoliatus, si exutus castris esses, peteres? et ne omnia ipse mirer, — mihi quoque enim, quoniam respondi Himilconi, interrogare ius fasque est — velim seu Himilco seu Mago respondeat, cum ad internecionem Romani imperii pugnatum ad Cannas sit constetque in defectione totam Italiam esse, primum,
もしお前が陣営を奪われ、陣営を剥ぎ取られていたなら、これ以外に何を求めるというのか。 そして、私一人が不思議がっているのではないとするために――というのも、ヒミルコに答えた以上、私にも質問する権利と道義があるのだから――ヒミルコかマゴのどちらかが答えてほしいものである。 カンニにおいてローマ帝国の根絶を目指して戦われ、イタリア全体が離反状態にあることが明白である今、まず第一に、ラティウム名の民のうち、誰か一つでも我々の側に離反しただろうか。
§23.12.16ecquis Latini nominis populus defecerit ad nos, deinde, ecquis homo ex quinque et triginta tribubus ad Hannibalem transfugerit?”
次に、三十五のトリブスの中から、誰か一人でもハンニバルのもとに脱走しただろうか。
§23.12.17cum utrumque Mago negasset, “Hostium quidem ergo” inquit “adhuc nimis multum superest.
」マゴがそのどちらも否定すると、彼は言った。 「それならば、敵は未だにあまりにも多く残っているということだ。
sed multitudo ea quid animorum quidve spei habeat, scire velim.
しかし、その大群がどのような気概、あるいはどのような希望を抱いているのか、私は知りたいものである。

語釈・文法注

  1. 23.12.1metientibus — 判断・観点の与格(dativus iudicantis)。「測定する人々にとって」または「(もし)測定してみるならば」という意味。接続法の代用として条件を暗示することもある。
  2. 23.12.2quo maioris cladis indicium esset — 比較級(maioris)を伴う目的節を導く接続詞 `quo`(= ut eo)に接続法 `esset` が続く構文。「惨劇がより大きいことの証拠となるように」を意味する。
  3. 23.12.8tacuissem — 過去の非現実を表す接続法過去完了。条件節(「もし尋ねられていなければ」等)が省略されており、帰結節のみが示されている。
  4. 23.12.9paeniteatne — 非人称動詞 `paenitet`(後悔する人を対格、対象を属格で取る)を用いた間接疑問節。ここでは後悔する人(対格 `me`)は省略され、対象(`suscepti... belli`)が属格になっている。
  5. 23.12.15velim — 接続法現在による控えめな意志・希望の表現(「〜したいものだ」)。直後に、接続詞なしで接続法現在 `respondeat` が続く補足節を伴っている。

この箇所を引用する

リウィウス, ローマ建国以来の歴史 §23.12.1-23.12.17. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0914.phi001.humanitext-lat2:23.12.1-23.12.17

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。