§23.12.1ad fidem deinde tam laetarum rerum effundi in vestibulo curiae iussit anulos aureos, qui tantus acervus fuit, ut metientibus supra tris modios explesse sint quidam auctores;
이어서 이처럼 기쁜 소식의 신빙성을 더하기 위해, 그는 원로원 의사당 현관에 황금 반지들을 쏟아부으라고 명령했다. 그 더미가 어찌나 컸던지, 그것을 측정하는 사람들에게 세 모디우스를 초과하여 채웠다고 전하는 저술가들도 있다.
§23.12.2fama tenuit, quae propior vero est, haud plus fuisse modio, adiecit deinde verbis, quo maioris cladis indicium esset, neminem nisi equites, atque eorum ipsorum primores, id gerere insigne.
사실에 더 가까운 일반적인 소문으로는 한 모디우스를 넘지 않았다고 한다. 그는 또한, 그 참상이 얼마나 큰지의 증거가 되도록, 기사들, 그것도 그들 중에서도 가장 유력한 자들이 아니고서는 이 표식을 몸에 지니지 않는다는 말을 덧붙였다.
§23.12.3summa fuit orationis, quo propius spem belli perficiendi sit, eo magis omni ope iuvandum Hannibalem esse;
연설의 요지는 전쟁을 완수할 희망에 가까워질수록 더욱더 모든 힘을 다해 한니발을 지원해야 한다는 것이었다.
procul enim ab domo militiam esse, in media hostium terra;
왜냐하면 군사 행동은 고향에서 멀리 떨어진 적지의 한가운데에 있기 때문이었다.
§23.12.4magnam vim frumenti, pecuniae absumi, et tot acies ut hostium exercitus delesse ita victoris etiam copias parte aliqua minuisse:
많은 양의 곡물과 자금이 소비되고 있으며, 수많은 전투들이 적의 군대를 괴멸시킨 것처럼 승리자의 군대 또한 어느 정도 감소시켰다는 것이었다.
§23.12.5mittendum igitur supplementum esse, mittendam in stipendium pecuniam frumentumque tam bene meritis de nomine Punico militibus.
그러므로 증원군을 보내야 하며, 카르타고의 이름에 그토록 큰 공헌을 세운 병사들의 급료를 위해 자금과 곡물을 보내야 한다는 것이었다.
§23.12.6secundum haec dicta Magonis laetis omnibus Himilco, vir factionis Barcinae, locum Hannonis increpandi esse ratus, “quid est, Hanno?” inquit “etiam nunc paenitet belli suscepti adversus Romanos? iube dedi Hannibalem;
마고의 이 말들이 끝난 뒤 모두가 기뻐할 때, 바르카 파의 사람인 히밀코는 한노를 비난할 기회라고 생각하여 "어찌 된 일인가, 한노?" 하고 말했다. "지금도 로마인들을 상대로 시작된 전쟁을 후회하는가? 한니발을 인도하라고 명령해 보아라.
§23.12.7veta in tam prosperis rebus grates deis immortalibus agi;
이토록 번영하는 상황에서 불멸의 신들에게 감사가 바쳐지는 것을 금지해 보아라.
audiamus Romanum senatorem in Carthaginiensium curia. ”
카르타고인들의 의사당 안에서 '로마의 원로원 의원'의 말을 들어보자꾸나." 그러자 한노가 말했다.
§23.12.8tum Hanno: “tacuissem hodie, patres conscripti, ne quid in communi omnium gaudio, minus laetum quod esset vobis, loquerer;
"원로원 의원 제부여, 모든 이들의 공통된 기쁨 속에서 그대들에게 덜 기쁜 일을 말하지 않기 위해 나는 오늘 침묵을 지켰을 것이다.
§23.12.9nunc interroganti senatori, paeniteatne adhuc suscepti adversus Romanos belli, si reticeam, aut superbus aut obnoxius videar, quorum alterum est hominis alienae libertatis obliti, alterum suae.
그러나 이제, 로마인들을 상대로 시작된 전쟁을 아직도 후회하느냐고 묻는 의원에게 내가 침묵한다면, 거만하거나 비굴해 보일 것이다. 전자는 타인의 자유를 잊은 사람의 특징이며, 후자는 자신의 자유를 잊은 사람의 특징이다.
§23.12.10respondeo” inquit “Himilconi, non desisse paenitere me belli neque desiturum ante invictum vestrum imperatorem incusare, quam finitum aliqua tolerabili condicione bellum videro;
나는 히밀코에게 답한다." 그는 말했다. "나는 전쟁을 후회하기를 멈추지 않았으며, 전쟁이 어떤 용인할 만한 조건으로 종결된 것을 보기 전까지는 그대들의 '무적의' 장군을 비난하기를 멈추지 않을 것이다.
nec mihi pacis antiquae desiderium ulla alia res quam pax nova finiet.
나에게 이전의 평화에 대한 갈망을 새로운 평화 외에 그 어떤 것도 끝내지 못할 것이다.
§23.12.11itaque ista quae modo Mago iactavit, Himilconi ceterisque Hannibalis satellitibus iam laeta sint: mihi possunt laeta esse, quia res bello bene gestae, si volumus fortuna uti, pacem nobis aequiorem dabunt;
그러므로 마고가 방금 뽐내며 말한 그것들은 히밀코와 한니발의 다른 추종자들에게는 지금 기쁜 일일 것이다. 나에게도 그것들은 기쁜 일일 수 있다. 왜냐하면 전쟁에서의 좋은 성과들은, 우리가 이 운을 이용하고자 한다면, 우리에게 더 유리한 평화를 가져다줄 것이기 때문이다.
§23.12.12nam si praetermittimus hoc tempus, quo magis dare quam accipere possumus videri pacem, vereor, ne haec quoque laetitia luxuriet nobis ac vana evadat.
왜냐하면 우리가 평화를 받기보다는 주는 편으로 보일 수 있는 이 시기를 놓친다면, 나는 이 기쁨마저도 우리를 자만하게 만들고 허망하게 사라져 버릴까 두렵기 때문이다.
§23.12.13quae tamen nunc quoque qualis est? occidi exercitus hostium mittite milites mihi. quid aliud rogares, si esses victus?
그러나 심지어 지금도 그것은 어떤 성격의 것인가? '내가 적의 군대를 전멸시켰으니 나에게 병사들을 보내라.' 만일 네가 패배했다면 이외에 무엇을 요구하겠는가?
§23.12.14hostium cepi bina castra, praedae videlicet plena et commeatuum, — frumentum et pecuniam date. §23.12.15quid aliud, si spoliatus, si exutus castris esses, peteres? et ne omnia ipse mirer, — mihi quoque enim, quoniam respondi Himilconi, interrogare ius fasque est — velim seu Himilco seu Mago respondeat, cum ad internecionem Romani imperii pugnatum ad Cannas sit constetque in defectione totam Italiam esse, primum, §23.12.16ecquis Latini nominis populus defecerit ad nos, deinde, ecquis homo ex quinque et triginta tribubus ad Hannibalem transfugerit?” §23.12.17cum utrumque Mago negasset, “Hostium quidem ergo” inquit “adhuc nimis multum superest.
'적의 두 진영을 함락했다'――말할 것도 없이 노획물과 보급품으로 가득 차 있을 터인데――'곡물과 돈을 달라.' 만일 네가 약탈당하고 진영을 빼앗겼다면 이외에 무엇을 요구하겠는가? 그리고 나 혼자만 이상하게 여기는 것이 아니도록 하기 위해――나 역시 히밀코에게 답한 이상, 질문할 권리와 도리가 있으므로――히밀코나 마고 중 한 사람이 답해 주기를 바란다. 칸나에에서 로마 제국의 파멸을 목표로 전투가 벌어졌고 온 이탈리아가 반란 상태에 있음이 분명한 지금, 첫째로, 라티움 이름의 민족 중에서 우리 편으로 투항한 이가 하나라도 있는가? 둘째로, 서른다섯 개의 트리부스 중에서 단 한 사람이라도 한니발에게 탈영한 자가 있는가?" 마고가 두 가지 모두를 부정하자, 그는 말했다. "그렇다면 확실히 적은 아직도 너무나 많이 남아 있는 셈이다.
sed multitudo ea quid animorum quidve spei habeat, scire velim. ”
하지만 그 무리가 어떤 투지나 희망을 품고 있는지 나는 알고 싶을 뿐이다."