Humanitext Reader

リウィウス · ローマ建国以来の歴史 §22.61.1-22.61.15

元老院による捕虜身代金の拒絶と同盟諸都市の動揺

656 / 1770 箇所 · ラテン語

要旨

元老院は金額の大きさや国家の先例から捕虜の買い戻しを拒否し、これによって多くの同盟国の離反を招く。しかしローマは不屈の精神を示し、敗戦の執政官を温かく迎え入れた。

§22.61.1postquam Manlius dixit, quamquam patrum quoque plerosque captivi cognatione attingebant, praeter exemplum civitatis minime in captivos iam inde antiquitus indulgentis, pecuniae quoque summa homines movit,
マンリウスが演説を終えた後、元老院議員の多くもまた捕虜たちと血縁関係で繋がっていたものの、古来より捕虜に対して極めて寛容でないという国家の先例に加えて、金額の大きさも人々を動かした。
§22.61.2quia nec aerarium exhauriri, magna iam summa erogata in servos ad militiam emendos armandosque, nec Hannibalem maxime huiusce rei, ut fama erat, egentem locupletari volebant.
なぜなら彼らは、軍務に就かせるための奴隷を購入し武装させるためにすでに巨額の資金が支出されていたので、国庫が枯渇することも、噂によればこの点(金銭)を最も必要としているハンニバルが豊かになることも望まなかったからである。
§22.61.3cum triste responsum, non redimi captivos, redditum esset, novusque super veterem luctus tot iactura civium adiectus esset, cum magnis fletibus questibusque legatos ad portam prosecuti sunt.
捕虜を買い戻さないという非情な回答が下され、これほど多くの市民の喪失という新たな悲しみが古い悲しみに付け加えられたとき、彼らは大きな涙と嘆きとともに、使節たちを門まで見送った。
§22.61.4unus ex iis domum abiit, quod fallaci reditu in castra iure iurando se exsolvisset.
彼らのうち一人は、陣営に偽って戻ったことで誓いから解放されたとして、自宅へ去った。
quod ubi innotuit relatumque ad senatum est, omnes censuerunt conprehendendum et custodibus publice datis deducendum ad Hannibalem esse.
このことが知れ渡り元老院に報告されると、全員が、彼を逮捕し、公に監視をつけてハンニバルのもとへ連れ戻すべきだと決議した。
est et alia de captivis fama:
捕虜に関してはもう一つの噂もある。
§22.61.5decem primo venisse;
最初に10人が来た。
de eis cum dubitatum in senatu esset, admitterentur in urbem necne, ita admissos esse, ne tamen iis senatus daretur;
彼らを市内に受け入れるべきか否か元老院で議論されたとき、受け入れは認められたものの、彼らに元老院の謁見は与えられないという条件であった。
§22.61.6morantibus deinde longius omnium spe alios tris insuper legatos venisse, L. Scribonium et C. Calpurnium et L. Manlium;
その後、彼らが皆の予想を超えて長く留まっている間に、さらに別の3人の使節、ルキウス・スクリボニウス、ガイウス・カルプルニウス、ルキウス・マンリウスがやって来た。
§22.61.7tum demum ab cognato Scribonii tribuno plebis de redimendis captivis relatum esse, nec censuisse redimendos senatum;
その時初めて、スクリボニウスの親族である護民官によって捕虜の買い戻しについて(元老院に)議案が提出されたが、元老院は買い戻すべきではないと決議した。
et novos legatos tris ad Hannibalem revertisse, decem veteres remansisse,
そして新しい3人の使節はハンニバルのもとへ戻り、古い10人は留まった。
§22.61.8quod per causam recognoscendi nomina captivorum ad Hannibalem ex itinere regressi religione sese exsolvissent;
彼らは捕虜の名前を確認するという口実で道中からハンニバルのもとに引き返し、これによって誓いの義務から逃れたと考えていたからである。
de iis dedendis magna contentione actum in senatu esse, victosque paucis sententiis, qui dedendos censuerint;
彼らを(ハンニバルに)引き渡すべきか否かについて元老院で激しい議論が行われ、引き渡すべきだとする意見が、わずかな票差で敗れた。
§22.61.9ceterum proxumis censoribus adeo omnibus notis ignominiisque confectos esse, ut quidam eorum mortem sibi ipsi extemplo consciverint, ceteri non foro solum omni deinde vita sed prope luce ac publico caruerint.
しかし、次のケンソル(監察官)たちによって、彼らは全員あらゆる非難と不名誉を科されて打ちのめされ、彼らのうちある者は直ちに自ら命を絶ち、他の者たちもその後の生涯、広場だけでなく、光や公共の場すらほとんど避けて暮らした。
§22.61.10mirari magis adeo discrepare inter auctores quam, quid veri sit, discernere queas.
著者の間での食い違いがこれほど甚だしいことには驚かされるばかりで、何が真実であるかを見極めることは困難である。
quanto autem maior ea clades superioribus cladibus fuerit, vel ea res indicio est, quod fides sociorum, quae ad eam diem firma steterat, tum labare coepit, nulla profecto alia de re, quam quod desperaverant de imperio.
しかし、この大惨事がいかにそれ以前の大惨事よりも大きかったかは、その日まで強固に保たれていた同盟国たちの忠誠が、この時揺らぎ始めたという事実そのものが証明している。 これはまさしく、彼らがローマの支配に絶望したこと以外に原因はなかった。
§22.61.11defecere autem ad Poenos hi populi: Campani, Atellani, Calatini, Hirpini, Apulorum pars, Samnites praeter Pentros,
カルタゴ側に離反した人々は次の通りである。
§22.61.12Bruttii omnes, Lucani, praeter hos Uzentini et Graecorum omnis ferme ora, Tarentini, Metapontini, Crotonienses Locrique, et Cisalpini omnes Galli.
カンパニア人、アテッラ人、カラティア人、ヒルピニ人、プーリア人の一部、ペントリ人を除くサムニウム人、ブルッティ人の全員、ルカニア人、これらに加えてウゼンティ人、およびギリシア人のほぼすべての沿岸部、すなわちタレントゥム人、メタポントゥム人、クロトン人、ロクリ人、そしてアルプス以南のすべてのガリア人である。
§22.61.13nec tamen eae clades defectionesque sociorum moverunt, ut pacis usquam mentio apud Romanos fieret, neque ante consulis Romam adventum nec postquam is rediit renovavitque memoriam acceptae cladis;
しかし、これらの大惨事や同盟国の離反も、ローマ人の間で和平の言及がどこかで行われるよう動かすことはなかった。 執政官がローマに到着する前も、彼が戻って被った惨劇の記憶を新たにした後もそうであった。
§22.61.14quo in tempore ipso adeo magno animo civitas fuit, ut consuli ex tanta clade, cuius ipse causa maxima fuisset, redeunti et obviam itum frequenter ab omnibus ordinibus sit et gratiae actae, quod de re publica non desperasset;
そのまさにその時期に、国家は非常に大いなる精神を保っていたため、自らがその最大の原因であったあの大惨事から帰還する執政官に対し、すべての階級の人々がこぞって出迎えに行き、彼が国家について絶望しなかったことに対して感謝が捧げられたほどであった。
§22.61.15qui si Carthaginiensium ductor fuisset, nihil recusandum supplicii foret.
もし彼がカルタゴ人の将軍であったなら、いかなる処罰も免れなかったであろう。

語釈・文法注

  1. 22.61.5decem primo venisse — 直前の `est et alia de captivis fama`(捕虜に関するもう一つの噂がある)から続く、間接話法(対格不定詞句)の開始を示す。`venisse` および続く `admissos esse` などの不定詞は、この `fama` の内容を説明している。
  2. 22.61.10mirari magis adeo discrepare inter auctores quam, quid veri sit, discernere queas — `queas` は潜在を表す接続法現在(二人称単数、一般称)。`mirari` は異態動詞 `miror` の現在不定詞で、`queas` に係る。構造は `queas mirari magis [discrepare...] quam discernere [quid veri sit]` であり、「何が真実かを見極められることよりも、著者間の食い違いに驚かされる(驚かざるを得ない)」となる。
  3. 22.61.14obviam itum frequenter ab omnibus ordinibus sit — 自動詞 `eo` の非人称受動態 `itum sit`(完了接続法受動態、結果の `ut` 節内)が使われており、行為者 `ab omnibus ordinibus` が示されている。`consuli... redeunti`(与格)は、`obviam`(〜に立ち向かって、〜を出迎えに)という副詞の修飾先である。

この箇所を引用する

リウィウス, ローマ建国以来の歴史 §22.61.1-22.61.15. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0914.phi001.humanitext-lat2:22.61.1-22.61.15

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。