§22.54.1eo tempore, quo haec Canusii agebantur Venusiam ad consulem ad quattuor milia et quingenti pedites equitesque, qui sparsi fuga per agros fuerant pervenere.
この時、カヌシウムでこれらのことが行われていたが、ウェヌシアにいる執政官のもとへ、敗走して野に散らばっていた約4500人の歩兵と騎兵が到着した。
§22.54.2eos omnes Venusini per familias benigne accipiendos curandosque cum divisissent, in singulos equites togas et tunicas et quadrigatos nummos quinos vicenos et pediti denos et arma, quibus deerant, dederunt,
ウェヌシアの人々は、彼ら全員を世話してもらうために家庭ごとに親切に割り振った。 そして、騎兵一人ひとりにトガとチュニカ、そしてクァドリガトゥス銀貨25枚を、歩兵にはそれぞれ10枚を、そして武器を欠いている者には武器を与えた。
§22.54.3ceteraque publice ac privatim hospitaliter facta certatumque, ne a muliere Canusina populus Uenusinus officiis vinceretur.
その他の点でも公私にわたり温かくもてなされ、カヌシウムのあの女性に親切な施しにおいてウェヌシアの民が負けることのないよう競い合われた。
§22.54.4sed gravius onus Busae multitudo faciebat.
しかし、人数の多さがブサにとってより重い負担となっていった。
et iam ad decem milia hominum erant;
そして彼らは既に一万人ほどに達していた。
Appiusque et Scipio, §22.54.5postquam incolumem esse alterum consulem acceperunt, nuntium extemplo mittunt, quantae secum peditum equitumque copiae essent, sciscitatumque simul utrum Venusiam adduci exercitum an manere iuberet Canusi.
アッピウスとスキピオは、もう一人の執政官が無事であるという知らせを受け取ると、直ちに伝令を送り、自分たちのもとにどれほどの歩兵と騎兵の軍勢がいるかを伝え、同時に、軍勢をウェヌシアに移動させるべきか、それともカヌシウムに留まらせるべきか、彼の命令を尋ねさせた。
§22.54.6Varro ipse Canusium copias traduxit.
ウァロ自身が軍勢をカヌシウムへ移動させた。
et iam aliqua species consularis exercitus erat, moenibusque se certe, etsi non armis, ab hoste videbantur defensuri.
こうして今や、執政官の軍隊としてのいくらかの体裁が整い、武器によってではなくとも、少なくとも城壁によって、自分たちを敵から守ることができるように思われた。
§22.54.7Romam ne has quidem reliquias superesse civium sociorumque, sed occidione occisum cum ducibus exercitum deletasque omnes copias allatum fuerat.
ローマへは、市民や同盟者のこのような生き残りさえ残っておらず、将軍たちとともに軍は徹底的に殲滅され、すべての軍勢が消滅したという知らせが届いていた。
§22.54.8numquam salva urbe tantum pavoris tumultusque intra moenia Romana fuit.
都市が存続している間、これほどの恐怖と混乱がローマの城壁内に生じたことはなかった。
itaque succumbam oneri neque adgrediar narrare, quae edissertando minora vero faciam.
それゆえ、私はその重荷に屈服し、詳細に語ることによって事実を過小にしてしまうような記述を試みはしない。
consule exercituque ad Trasumennum priore anno amisso, §22.54.9non vulnus super vulnus, sed multiplex clades, cum duobus consulibus duo consulares exercitus amissi nuntiabantur, nec ulla iam castra Romana nec ducem nec militem esse; §22.54.10Hannibalis Apuliam, Samnium ac iam prope totam Italiam factam.
前年にトラシメヌス湖畔で執政官と軍隊が失われた上に、傷の上に傷が重ねられただけでなく、何倍もの惨劇が報告された。 すなわち、二人の執政官とともに二つの執政官軍が失われ、もはやローマの陣営も、将軍も、兵士も存在せず、アプリア、サムニウム、そして今やイタリアのほぼ全土がハンニバルのものになったというのである。
nulla profecto alia gens tanta mole cladis non obruta esset.
実に、他のいかなる民族であっても、これほど巨大な災厄の重みに押し潰されずにはいられなかったであろう。
§22.54.11compares cladem ad Aegates insulas Carthaginiensium proelio navali acceptam, qua fracti Sicilia ac Sardinia cessere et vectigalis ac stipendiarios fieri se passi sunt, aut pugnam adversam in Africa, cui postea hic ipse Hannibal succubuit: nulla ex parte conparandae sunt, nisi quod minore animo latae sunt.
カルタゴ人がアエガテス諸島での海戦で被った惨敗(彼らはこれによって挫折し、シチリアとサルディニアを放棄して、貢納国および服属国となることを甘受した)、あるいは後にこのハンニバル自身が屈服することとなったアフリカでの敗戦と比較してみるがよい。 それらはいかなる点においても比較になるものではない。 ただ、カルタゴの敗戦はより不甲斐ない精神で耐えられたという点を除いては。