Humanitext Reader

リウィウス · ローマ建国以来の歴史 §22.49.1-22.49.18

パウルス執政官の戦死とローマ軍の壊滅

643 / 1770 箇所 · ラテン語

要旨

カンナエの戦いにおけるアエミリウス・パウルス執政官の悲劇的な最期とレントゥルスとの対話、もう一人の執政官ウァロの逃亡、そしてローマ軍の壊滅的な死傷者数の内訳が記述されている。

§22.49.1parte altera pugnae Paulus, quamquam primo statim proelio funda graviter ictus fuerat,
戦闘のもう一方の側では、パウルス執政官が戦闘開始早々に投石器で重傷を負っていたにもかかわらず、それでも、密集した兵を率いてしばしばハンニバルに立ち向かい、いくつかの場所で戦闘を立て直した。
§22.49.2tamen et occurrit saepe cum confertis Hannibali et aliquot locis proelium restituit, protegentibus eum equitibus Romanis, omissis postremo equis, quia consulem ad regendum equum vires deficiebant.
ローマの騎兵たちが彼を守護していたが、最後には馬を放棄した。 というのも、執政官には馬を操るための体力が残っていなかったからである。
§22.49.3tum nuntianti cuidam, iussisse consulem ad pedes descendere equites, dixisse Hannibalem ferunt “quam mallem, vinctos mihi traderet. ” equitum pedestre proelium,
そのとき、ある者が、執政官が騎兵たちに下馬を命じたと報告したところ、ハンニバルは「縛り上げて引き渡してくれた方が、どれほど良かったか」と言ったと伝えられている。
§22.49.4quale iam haud dubia hostium victoria, fuit, cum victi mori in vestigio mallent quam fugere, victores morantibus victoriam irati trucidarent, quos pellere non poterant.
その後、騎兵たちの徒歩による戦闘が始まったが、それは、敵の勝利がすでに疑いないものとなったときの戦闘がそうであるようなものであった。 敗者たちは逃亡するよりもその場で死ぬことを望み、勝者たちは勝利を引き延ばす彼らに怒り、撃退することのできない者たちを虐殺した。
§22.49.5pepulerunt tamen iam paucos superantis et labore ac vulneribus fessos.
それでも、彼らは生き残っていた、労苦と傷に疲れ果てたわずかな人々をついに撃退した。
inde dissipati omnes sunt, equosque ad fugam qui poterant repetebant.
そこから全員が散り散りになり、可能な者は逃走のために馬を連れ戻した。
§22.49.6Cn. Lentulus tribunus militum cum praetervehens equo sedentem in saxo cruore oppletum consulem vidisset,
軍事担当副官のグナエウス・レントゥルスは、馬で通りかかったとき、執政官が血まみれになって石の上に座っているのを見て、「ルキウス・アエミリウス」と彼は言った。
§22.49.7“L. Aemili,” inquit “quem unum insontem culpae cladis hodiernae dei respicere debent, cape hunc equum, dum et tibi virium aliquid superest et comes ego te tollere possum ac protegere.
「今日の惨劇の罪において唯一無罪であり、神々が顧みるべきお方よ。 この馬をお受け取りください。 あなたにまだ幾分かの体力が残っており、私が同行してあなたを乗せ、お守りすることができるうちに。
§22.49.8ne funestam hanc pugnam morte consulis feceris;
執政官の死によって、この不吉な戦闘をさらに悲劇的なものにしないでください。
etiam sine hoc lacrimarum satis luctusque est.
これなしでも、涙と嘆きはすでに十分すぎるほどあります。
” ad ea consul:
」これに対して執政官は次のように応えた。
§22.49.9“tu quidem, Cn. Corneli, macte virtute esto;
「グナエウス・コルネリウスよ、汝の徳に幸あれ。
sed cave frustra miserando exiguum tempus e manibus hostium evadendi absumas.
しかし、無駄に同情することで、敵の手から逃れるためのわずかな時間を浪費しないよう気をつけよ。
§22.49.10abi, nuntia publice patribus, urbem Romanam muniant ac, priusquam victor hostis advenit, praesidiis firment;
去り、元老院議員たちに公に報告せよ。 ローマの街を防御し、勝利した敵が到着する前に、守備隊で固めるようにと。
priuatim Q. Fabio, L. Aemilium praeceptorum eius memorem et vixisse adhuc et mori.
また、クィントゥス・ファビウスには私的に伝えよ。 ルキウス・アエミリウスは、彼の教えを胸に刻んだままこれまで生き、そして死んでいくと。
§22.49.11me in hac strage militum meorum patere expirare, ne aut reus iterum e consulatue sim aut accusator collegae existam, ut alieno crilatu sim aut accusator collegae existam, ut alieno crimine innocentiam meam protegam.
わが兵士たちのこの大虐殺の中で、私が息を引き取るのを許してほしい。 私が執政官職の後に再び被告となることも、あるいは同僚を告発する者として現れ、他人の罪によって自分の無罪を守るようなこともないように。
§22.49.12haec eos agentis prius turba fugientium civium, deinde hostes oppressere;
」彼らがこれらのことを話し合っている間に、まず逃走する市民たちの群衆が、次いで敵が彼らを襲った。
consulem ignorantes, quis esset, obruere telis, Lentulum inter tumultum abripuit equus.
彼らは執政官が誰であるかを知らずに投射兵器で彼を圧倒し、レントゥルスは混乱の中で馬によって連れ去られた。
tum undique effuse fugiunt.
その後、至る所で人々は四散して逃亡した。
§22.49.13septem milia hominum in minora castra decem in maiora, duo ferme in vicum ipsum Cannas;
7000人が小陣営に、1万人が大陣営に、およそ2000人がカンナエの村そのものへと逃げ込んだ。
— perfugerunt, qui extemplo a Carthalone atque equitibus nullo munimento tegente vicum circumventi sunt.
村には彼らを保護する防御壁がなかったため、彼らは即座にカルタロと騎兵たちによって包囲された。
§22.49.14consul alter, seu forte seu consilio nulli fugientium insertus agmini, cum quinquaginta fere equitibus Uenusiam perfugit.
もう一人の執政官は、偶然かあるいは意図してか、逃走するいかなる隊列にも加わらず、約50騎の騎兵とともにウェヌシアへと逃れた。
§22.49.15quadraginta quinque milia quingenti pedites, duo milia septingenti equites et tantadem prope civium sociorumque pars caesi dicuntur; in his ambo consulum quaestores,
4万5500人の歩兵と、2700人の騎兵、そして市民と同盟兵のほぼ同数の割合が殺害されたと言われている。
§22.49.16L. Atilius et L. Furius Bibaculus, et undetriginta tribuni militum, consulares quidam praetoriique et aedilicii — inter eos Cn. Servilium Geminum et M. Minucium numerant, qui magister equitum priore anno, aliquot annis ante consul fuerat —
この中には両執政官の財務官たち、すなわちルキウス・アティリウスとルキウス・フリウス・ビバクルス、および29人の軍事担当副官、さらに元執政官、元法務官、元按察官たち――その中には前年に騎兵長官、数年前に執政官を務めたグナエウス・セルウィリウス・ゲミヌスとマルクス・ミヌキウスが含まれる―― さらに80名の元老院議員、または彼らを元老院に登録すべき資格を与える官職を務めた者たちが含まれていた。
§22.49.17, octoginta praeterea aut senatores aut qui eos magistratus gessissent, unde in senatum legi deberent, cum sua voluntate milites in legionibus facti essent.
彼らは自らの意志で軍団の一般兵となっていたのである。
§22.49.18capta eo proelio tria milia peditum et equites mille et quingenti dicuntur.
この戦闘で、3000人の歩兵と1500人の騎兵が捕らえられたと言われている。

語釈・文法注

  1. §22.49.3quam mallem — 接続法未完了過去 mallem は、過去の実現しなかった事柄に対する強い願望(「〜であればどれほど良かったか」)を表している。
  2. §22.49.7insontem culpae — 形容詞 insons は罪がないことの対象を示す属格(ここでは culpae)を伴い、「〜の罪のない」という意味になる。
  3. §22.49.11patere expirare — patere は異態動詞 patior(許す)の命令法現在二人称単数形。不定詞 expirare を伴い「私が息絶えるのを許してくれ」という命令・懇願を表す。
  4. §22.49.17unde in senatum legi deberent — 関係副詞 unde は「その(官職)から」を意味し、前述の magistrates(公職)を指す。deberent は、そうした公職を経験したことで「元老院に選出される資格を有していた」という当然の規定を接続法で表している。

この箇所を引用する

リウィウス, ローマ建国以来の歴史 §22.49.1-22.49.18. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0914.phi001.humanitext-lat2:22.49.1-22.49.18

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。