§22.47.1clamore sublato procursum ab auxiliis et pugna levibus primum armis commissa;
鬨の声が上げられ、まず補助兵たちによって突撃が行われ、軽武装の兵による戦闘が交えられた。
deinde equitum Gallorum Hispanorumque laevum cornu cum dextro Romano concurrit, minime equestris more pugnae;
次いでガリア人とヒスパニア人の騎兵の左翼が、ローマの右翼と衝突したが、これはまったく通常の騎兵戦のやり方ではなかった。
frontibus enim adversis concurrendum erat,
というのも、正面から向き合って衝突せざるを得なかったからである。
§22.47.2quia nullo circa ad evagandum relicto spatio hinc amnis, hinc peditum acies claudebant.
周囲には展開するためのスペースが全く残されておらず、こちら側からは川が、あちら側からは歩兵の戦列が彼らを塞いでいたためである。
§22.47.3in derectum utrimque nitentes stantibus ac confertis postremo turba equis vir virum amplexus detrahebat equo.
双方がまっすぐ押し合い、ついに密集状態のなかで馬たちが立ち往生して動けなくなると、兵士は兵士と組み合って馬から引きずり下ろした。
pedestre magna iam ex parte certamen factum erat;
戦いはすでに大部分が歩兵戦のようになっていた。
acrius tamen quam diutius pugnatum est, pulsique Romani equites terga vertunt.
しかし、戦闘は長く続いたというよりは激しく戦われ、敗れたローマの騎兵たちは敗走した。
§22.47.4sub equestris finem certaminis coorta est peditum pugna, primo et viribus et animis par, dum constabant ordines Gallis Hispanisque;
騎兵戦の終わり頃に歩兵の戦闘が始まったが、ガリア人とヒスパニア人の隊列が維持されている間は、最初は力においても闘志においても互角であった。
§22.47.5tandem Romani, diu ac saepe conisi, obliqua fronte acieque densa inpulere hostium cuneum nimis tenuem eoque parum validum, a cetera prominentem acie.
ついにローマ人は、長く何度も努力を重ね、斜めの前線と密集した戦列をもって、敵の、あまりに薄くそれゆえに強度の不十分な楔形陣形を押し戻した。 それは他の戦列から突出していた陣形であった。
§22.47.6inpulsis deinde ac trepide referentibus pedem institere, ac tenore uno per praeceps pavore fugientium agmen in mediam primum aciem inlati postremo nullo resistente ad subsidia Afrorum pervenerunt,
次いで彼らは、押し戻されて慌てて後退する敵を追撃し、恐怖から真っ逆さまに逃走する者たちの列をそのまま一気に突き抜けて、まずは中央の戦列へと突入し、最後には誰も抵抗する者がいないなかで、アフリカ人の予備兵のところにまで達した。
§22.47.7qui utrimque reductis alis constiterant, media, qua Galli Hispanique steterant, aliquantum prominente acie.
アフリカ人たちは両翼を後方に引いて控えており、ガリア人とヒスパニア人が立っていた中央の戦列は幾分前方に突出していた。
§22.47.8qui cuneus ut pulsus aequavit frontem primum, dein cedendo etiam sinum in medio dedit, Afri circa iam cornua fecerant, irruentibusque incaute in medium Romanis circumdedere alas, mox cornua extendendo clausere et ab tergo hostis.
この楔形陣形が押し戻されて、まず前線が平らになり、次いでさらに後退することで中央に窪みを作ると、アフリカ人たちはすでにその周囲に両翼を形成しており、不用意に中央へと突入してきたローマ人に対してその両翼を包み込むように伸ばし、やがてその翼を延長して敵の背後をも塞いだ。
§22.47.9hinc Romani defuncti nequiquam proelio uno omissis Gallis Hispanisque, quorum terga ceciderant, adversus Afros integram pugnam ineunt,
ここにおいてローマ人は、一つの戦闘を無駄に終えた形となり、その背後をすでに斬りつけていたガリア人とヒスパニア人を放置して、アフリカ人を相手に新たな戦闘に入る。
§22.47.10non tantum eo iniquam, quod inclusi adversus circumfusos, sed etiam quod fessi cum recentibus ac vegetis pugnabant.
それは、包囲された状態で周囲を取り囲む敵に立ち向かうという点において不利であるばかりでなく、疲弊した状態で、余力のある活力に満ちた者たちと戦わねばならなかったという点においても不利な戦闘であった。