Humanitext Reader

リウィウス · ローマ建国以来の歴史 §22.42.1-22.42.12

パウルスの慎重さとハンニバルの罠の露見

636 / 1770 箇所 · ラテン語

要旨

カルタゴ軍の不審な撤退を受け、ワロが功を焦って兵士たちとともに出発しようとするが、パウルスは慎重を期して偵察を送り罠の存在を疑う。最終的に、不吉な占いと逃亡奴隷による待ち伏せの報告によって、ローマ軍はハンニバルの策略による破滅を間一髪で回避する。

§22.42.1ubi inluxit, subductae primo stationes, deinde propius adeuntibus insolitum silentium admirationem fecit.
夜が明けると、まず哨兵たちが引き揚げられていたことが明らかになり、次いで、より近くに進み寄る者たちに、異常な静寂が驚きを与えた。
§22.42.2tum satis comperta solitudine in castris concursus fit ad praetoria consulum nuntiantium fugam hostium adeo trepidam, ut tabernaculis stantibus castra reliquerint, quoque fuga obscurior esset, crebros etiam relictos ignis.
そのとき、陣営内が完全にもぬけの殻であることが確かめられると、兵士たちが執政官たちの本営へと殺到し、敵の逃走は非常に慌ただしいもので、テントが張られたまま陣営が放棄されており、また逃走をより気づかれにくくするために、数多くの火も残されていると報告した。
§22.42.3clamor inde ortus, ut signa proferri iuberent ducerentque ad persequendos hostis ac protinus castra diripienda.
そこから叫び声が沸き起こり、軍旗を進めるよう命じ、敵を追撃し直ちに陣営を略奪するために兵を率いるよう求めた。
et consul alter velut unus turbae militaris erat;
そして、二人の執政官のうちの一方は、まるで兵士の群衆の一人のようであった。
§22.42.4Paulus etiam atque etiam dicere providendum praecavendumque esse;
パウルスは、用心し警戒すべきだと繰り返し主張した。
postremo, cum aliter neque seditionem neque ducem seditionis sustinere posset, Marium Statilium praefectum cum turma Lucana exploratum mittit.
最後には、他の方法では暴動も、その暴動の首謀者も抑えることができなくなったため、彼はルカーニア騎兵隊を伴ったマリオゥス・スタティリウス隊長を偵察のために派遣した。
§22.42.5qui ubi adequitavit portis subsistere extra munimenta ceteris iussis ipse cum duobus equitibus vallum intravit, speculatusque omnia cum cura renuntiat insidias profecto esse:
彼は門へと馬を走らせると、他の者たちには防壁の外で待機するよう命じた上で、自身は二人の騎兵を伴って土塁の内に入った。 そしてすべてを注意深く観察し、これは間違いなく罠であると報告した。
§22.42.6ignes in parte castrorum, quae vergat in hostem, relictos; tabernacula aperta et omnia cara in promptu relicta; argentum quibusdam locis temere per vias velut obiectum ad praedam vidisse.
敵の側を向いている陣営の部分に、火が残されていること、テントは開け放たれ、あらゆる貴重品が目につくところに放置されていること、いくつかの場所では、まるで略奪の餌として投げ出されたかのように、銀器が道路に乱雑に置かれているのを自身が目撃したこと、を伝えた。
§22.42.7quae ad deterrendos a cupiditate animos nuntiata erant, ea accenderunt, et clamore orto a militibus, ni signum detur, sine ducibus ituros, haudquaquam dux defuit: nam extemplo Varro signum dedit proficiscendi.
欲望から人々の心を思いとどまらせるために報告されたはずのこれらの事柄が、かえって彼らを燃え上がらせた。 そして、もし出発の合図が与えられないなら、将軍たちなしでも行くという叫びが兵士たちから沸き起こると、先導者を欠くことは決してなかった。 なぜなら、ワロがただちに出発の合図を与えたからである。
§22.42.8Paulus, cum ei sua sponte cunctanti pulli quoque auspicio non addixissent, nuntiari iam efferenti porta signa collegae iussit.
パウルスは、自身も自発的に躊躇していたところ、聖なる鶏もまた鳥占いにおいて出発を承認しなかったため、まさに門から軍旗を運び出そうとしていた同僚に、そのことを告げるよう命じた。
§22.42.9quodquamquam Varro aegre est passus, Flamini tamen recens casus Claudique consulis primo Punico bello memorata navalis clades religionem animo incussit.
ワロはこのことに憤慨したものの、フラミニウスの最近の惨劇や、第一次ポエニ戦争における執政官クラウディウスの語り継がれる海戦での大敗が、彼の心に不吉な恐れを植え付けた。
§22.42.10di prope ipsi eo die magis distulere quam prohibuere inminentem pestem Romanis: nam forte ita evenit, ut, cum referri signa in castra iubenti consuli milites non parerent,
神々自身が、この日ローマ人に差し迫った破滅を、防いだというよりはむしろ引き延ばしたかのようであった。 というのも、たまたま次のようなことが起こったからである。
§22.42.11servi duo, Formiani unus, alter Sidicini equitis, qui Servilio atque Atilio consulibus inter pabulatores excepti a Numidis fuerant, profugerent eo die ad dominos;
軍旗を陣営に持ち戻すよう命じる執政官に兵士たちが従わなかったとき、二人の奴隷(一人はフォルミア出身の、もう一人はシディキニ人の騎兵の奴隷)が、執政官セルウィリウスとアティリウスの年に糧食調達者たちの中からヌミディア兵によって捕らえられていたのだが、この日、主人たちのもとへ逃げ帰ってきた。
deductique ad consules nuntiant omnem exercitum Hannibalis trans proximos montes sedere in insidiis.
そして執政官たちのもとへ連れて行かれ、ハンニバルの全軍が近くの山の向こう側で待ち伏せしていると報告したのである。
§22.42.12horum opportunus adventus consules imperii potentes fecit, cum ambitio alterius suam primum apud eos prava indulgentia maiestatem solvisset.
彼らの都合の良い到着によって執政官たちは再び指揮権を掌握することができた。 一方の執政官の人気取りが、誤った寛容さによって、兵士たちの前で自らの威厳をあらかじめ台無しにしてしまっていた後であったが。

語釈・文法注

  1. 22.42.1propius adeuntibus — 現在分詞 `adeuntibus` は `adeons` の与格複数形。ここでは「利害関係の与格(または参照の与格)」として機能し、`silentium admirationem fecit`(静寂が驚きを生じさせた)に係る。「より近くに近づいた人々にとって」という意味になる。
  2. 22.42.2nuntiantium — 属格複数の現在分詞。直前の `consulum`(執政官たちの)ではなく、本営に殺到した兵士たち(文脈上省略されている `militum` など)を修飾する。もしこれを `consulum` に係らせると、執政官たち自身が敵の逃走を報告していることになり、文脈(パウルスが極めて慎重であること)と矛盾する。
  3. 22.42.2quoque — 副詞「〜もまた」の `quoque` ではなく、目的節を導く接続詞 `quo`(比較級 `obscurior` を伴うために `ut` の代わりに用いられる)に、連結の接続詞 `-que` が付着したもので、`et ut eo`(そしてそれによって〜となるように)を意味する。
  4. 22.42.4dicere — 歴史的不定詞。主語は `Paulus` であり、直説法未完了過去(`dicebat`)と同等の意味で、対話や状況の緊迫感を生き生きと描写するために用いられている。
  5. 22.42.10distulere — 三人称複数完了形 `distulerunt` の詩的・歴史的代替表記。主語は `di`(神々)である。
  6. 22.42.11profugerent — 接続法未完了過去。§22.42.10 の `ut` から始まる結果節(`forte ita evenit, ut...`)に支配されている。対照的に、続く `deductique... nuntiant` の動詞 `nuntiant` は、文法的な従属関係から解放され、直説法現在(歴史的現在)として記述されている。

この箇所を引用する

リウィウス, ローマ建国以来の歴史 §22.42.1-22.42.12. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0914.phi001.humanitext-lat2:22.42.1-22.42.12

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。