§22.42.1ubi inluxit, subductae primo stationes, deinde propius adeuntibus insolitum silentium admirationem fecit. §22.42.2tum satis comperta solitudine in castris concursus fit ad praetoria consulum nuntiantium fugam hostium adeo trepidam, ut tabernaculis stantibus castra reliquerint, quoque fuga obscurior esset, crebros etiam relictos ignis. §22.42.3clamor inde ortus, ut signa proferri iuberent ducerentque ad persequendos hostis ac protinus castra diripienda.
날이 밝자, 처음에는 초소들이 철수된 것이, 그다음에는 더 가까이 다가갔을 때의 기묘한 침묵이 경악을 자아냈다. 그리하여 진영이 비어 있음이 충분히 확인되자, 병사들은 집정관들의 본영으로 몰려들어, 적의 도주가 너무나 당황스러웠던 나머지 천막들을 그대로 세워둔 채 진영을 버렸으며, 도주를 더 숨기기 위해 수많은 모닥불까지 남겨두었다고 보고했다. 그곳에서 군기를 전진시키라고 명령하고, 적을 추격하여 즉시 진영을 약탈하도록 이끌어 달라는 외침이 일어났다.
et consul alter velut unus turbae militaris erat; §22.42.4Paulus etiam atque etiam dicere providendum praecavendumque esse; postremo, cum aliter neque seditionem neque ducem seditionis sustinere posset, Marium Statilium praefectum cum turma Lucana exploratum mittit. §22.42.5qui ubi adequitavit portis subsistere extra munimenta ceteris iussis ipse cum duobus equitibus vallum intravit, speculatusque omnia cum cura renuntiat insidias profecto esse: §22.42.6ignes in parte castrorum, quae vergat in hostem, relictos; tabernacula aperta et omnia cara in promptu relicta; argentum quibusdam locis temere per vias velut obiectum ad praedam vidisse.
그리고 두 집정관 중 한 명은 마치 군사들의 무리 중 한 명과 같았다. 파울루스는 거듭해서 대비하고 경계해야 한다고 말했으나, 결국 다른 방법으로는 폭동도, 그 폭동의 우두머리도 저지할 수 없게 되자, 루카니아 기병대를 동반한 대장 마리우스 스타틸리우스를 정찰을 위해 파견했다. 그는 성문으로 말을 달려가 다른 이들에게는 성벽 밖에 머물도록 명령한 뒤, 자신은 두 명의 기병과 함께 토성 안으로 들어갔고, 모든 것을 주의 깊게 살핀 후 확실히 함정이라고 보고했다. 적을 향해 있는 진영의 일부에 모닥불이 남겨져 있고, 천막들은 열려 있으며 모든 귀중품이 눈에 띄는 곳에 방치되어 있고, 몇몇 장소에서는 마치 약탈의 미끼로 던져진 것처럼 은식기들이 길거리에 아무렇게나 흩어져 있는 것을 자신이 보았다는 것이었다. 탐욕으로부터 마음을 돌리게 하려고 보고된 이러한 사실들이 오히려 그들의 마음을 불붙였고, 병사들 사이에서 만약 신호가 주어지지 않는다면 장군들 없이 가겠다는 외침이 일어나자, 지도자는 결코 부족하지 않았다.
§22.42.7quae ad deterrendos a cupiditate animos nuntiata erant, ea accenderunt, et clamore orto a militibus, ni signum detur, sine ducibus ituros, haudquaquam dux defuit: nam extemplo Varro signum dedit proficiscendi. §22.42.8Paulus, cum ei sua sponte cunctanti pulli quoque auspicio non addixissent, nuntiari iam efferenti porta signa collegae iussit. §22.42.9quodquamquam Varro aegre est passus, Flamini tamen recens casus Claudique consulis primo Punico bello memorata navalis clades religionem animo incussit.
바로가 즉시 출발 신호를 보냈기 때문이다. 파울루스는 스스로도 주저하고 있던 터에, 성스러운 닭들조차 점괘에서 승인하지 않자, 이미 문 밖으로 군기를 반출하려던 동료에게 이를 전하도록 명령했다. 바로는 이를 달갑지 않게 여겼으나, 플라미니우스의 최근 불행과 제1차 포에니 전쟁 때 집정관 클라우디우스의 전해 내려오는 해전 참패가 그의 마음에 신벌에 대한 두려움을 불어넣었다. 그날 신들 자신이 로마인들에게 닥친 파멸을 막았다기보다는 미루어둔 것에 가까웠다.
§22.42.10di prope ipsi eo die magis distulere quam prohibuere inminentem pestem Romanis: nam forte ita evenit, ut, cum referri signa in castra iubenti consuli milites non parerent, §22.42.11servi duo, Formiani unus, alter Sidicini equitis, qui Servilio atque Atilio consulibus inter pabulatores excepti a Numidis fuerant, profugerent eo die ad dominos;
왜냐하면 공교롭게도 군기를 진영으로 도로 물리라는 집정관의 명령에 병사들이 복종하지 않고 있을 때, 두 명의 노예(한 명은 포르미아이 출신, 다른 한 명은 시디키니인 기병의 노예로, 이들은 세르빌리우스와 아틸리우스 집정관 시절에 식량 조달원들 중에서 누미디아인들에게 붙잡혔던 자들이었다)가 그날 주인들에게로 탈출해 왔기 때문이다.
deductique ad consules nuntiant omnem exercitum Hannibalis trans proximos montes sedere in insidiis. §22.42.12horum opportunus adventus consules imperii potentes fecit, cum ambitio alterius suam primum apud eos prava indulgentia maiestatem solvisset.
그들은 집정관들에게 인도되어 한니발의 전군이 가장 가까운 산 너머에 매복해 있다고 보고했다. 이들의 때맞춘 도착은 집정관들에게 통제력을 되찾아 주었으나, 이미 다른 한 집정관의 인기 영합적 태도가 그릇된 관용으로 병사들 사이에서 자신의 위엄을 먼저 무너뜨린 뒤였다.