Humanitext Reader

リウィウス · ローマ建国以来の歴史 §22.39.1-22.39.22

パウルスに対するファビウスの警告と助言

633 / 1770 箇所 · ラテン語

要旨

Q. ファビウス・マクシムスは、出発を控えた執政官L. アエミリウス・パウルスに対し、同僚のワロがもたらす危険を警告し、ハンニバルに対する唯一の勝策は持久戦であることを説いて、忍耐と慎重さを保つよう勧告する。

§22.39.1“si aut collegam, id quod mallem, tui similem, L. Aemili, haberes aut tu collegae tui esses similis, supervacanea esset oratio mea;
「ルキウス・アエミリウスよ、もし君が、私の望むところであるが、君に似た同僚を持っていたか、あるいは君が君の同僚に似ていたならば、私の演説は不要であっただろう。
§22.39.2nam et duo boni consules etiam me indicente omnia e re publica fideque vestra faceretis et mali nec mea verba auribus vestris nec consilia animis acciperetis.
なぜなら、二人の優れた執政官であるなら、私が指示しなくとも、すべてを国家のため、またあなた方の信義に従って行うであろうし、不善な執政官であるなら、私の言葉を耳に留めることも、その勧告を心に受け入れることもないだろうからだ。
§22.39.3nunc et collegam tuum et te talem virum intuenti mihi tecum omnis oratio est, quem video nequiquam et virum bonum et civem fore, si altera parte claudente re publica malis consiliis idem ac bonis iuris et potestatis erit.
今、君の同僚と、そして君という優れた人物を見つめる私にとって、私のすべての言葉は君に向けられている。 もし国家の片側が不自由であり、悪しき計画が正しき計画と同等の権利と権力を持つことになるならば、君が優れた男であり優れた市民であることも無駄になってしまうだろうと私は見ているからだ。
§22.39.4erras enim, L. Paule, si tibi minus certaminis cum C. Terentio quam cum Hannibale futurum censes;
ルキウス・パウルスよ、もし君が、ガイウス・テレンティウスとの戦いが、ハンニバルとの戦いよりも軽いものになると考えているなら、君は誤っている。
nescio an infestior hic adversarius quam ille hostis maneat te,
私は、あの敵よりも、この対抗者の方が君にとってより敵対的な相手として立ちはだかるのではないかと危惧している。
§22.39.5cum tu cum illo in acie tantum, cum hoc omnibus locis ac temporibus sis certaturus, et adversus Hannibalem legionesque eius tuis equitibus ac peditibus pugnandum tibi sit, Varro dux tuis militibus te sit oppugnaturus.
なぜなら、君はあの男とは戦場においてのみ戦うが、この男とはあらゆる場所、あらゆる時において争うことになり、ハンニバルとその軍団に対しては君の騎兵と歩兵をもって戦わねばならないのに対し、将軍であるワロは君の兵士たちを用いて君を攻撃することになるからだ。
ominis etiam tibi causa absit C. Flamini memoria.
不吉な前兆を避けるためにも、ガイウス・フラミニウスの記憶は遠ざけておこう。
§22.39.6tamen ille consul demum et in provincia et ad exercitum coepit furere;
とはいえ、あの方は執政官になってようやく、任地において、また軍において狂い始めた。
hic, priusquam peteret consulatum, deinde in petendo consulatu, nunc quoque consul, priusquam castra videat aut hostem, insanit.
しかし、この男は執政官職を求める前、次いで執政官職を求めている最中、そして今や執政官となって、陣営や敵を見る前から狂気に陥っている。
§22.39.7et qui tantas iam nunc procellas proelia atque acies iactando inter togatos ciet, quid inter armatam iuventutem censes facturum et ubi extemplo res verba sequitur?
そして、トガをまとった市民たちの間で、戦闘や戦列を誇ることでこれほどの嵐をすでに今引き起こしている男が、武装した若者たちの間で、しかも言葉の後にただちに結果が従う場所で、何をすると思うかね。
§22.39.8atqui si, quod facturum se denuntiat, extemplo pugnaverit, aut ego rem militarem, belli hoc genus, hostem hunc ignoro aut nobilior alius Trasumenno locus nostris cladibus erit.
だが、もし彼が、自分が行うと公言している通りにただちに戦うならば、私が軍事やこの種の戦争、あるいはこの敵について無知であるか、さもなくばトラシメヌス湖よりもさらに悪名高い別の場所が、我々の敗北の地となるだろう。
§22.39.9nec gloriandi tempus adversus unum est, et ego contemnendo potius quam adpetendo gloriam modum excesserim;
一人の人間を相手に自慢している時ではないし、私は栄光を求めることよりもむしろ軽蔑することにおいて度を超してしまったかもしれない。
sed ita res se habet: una ratio belli gerendi adversus Hannibalem est, qua ego gessi.
しかし、事実はこうだ。 ハンニバルに対して戦争を遂行する唯一の方法は、私が執った方法なのだ。
§22.39.10nec eventus modo hoc docet — stultorum iste magister est —;
結果だけがこのことを教えているのではない――結果とは愚者の教師である――。
sed eadem ratio, quae fuit, futura, donec res eaedem manebunt, inmutabilis est.
そうではなく、状況が同じであり続ける限り、かつてそうであったのと同じ理が、将来も不変のものとして存在するのだ。
§22.39.11in Italia bellum gerimus, in sede ac solo nostro;
我々はイタリアで、我々の本拠地と国土で戦争をしている。
omnia circa plena civium ac sociorum sunt;
周囲のすべては市民と盟友で満ちている。
armis viris equis commeatibus iuvant iuvabuntque:
彼らは武器、人員、馬匹、食糧をもって我々を助けてくれたし、これからも助けるだろう。
§22.39.12id iam fidei documentum in adversis rebus nostris dederunt;
彼らはすでに、我が国の逆境においてこの忠誠の証拠を示した。
meliores prudentiores constantiores nos tempus diesque facit;
時間と日々は我々をより優れ、より賢明に、より揺るぎなくする。
Hannibal contra in aliena, §22.39.13in hostili est terra, inter omnia inimica infestaque, procul ab domo, ab patria;
対照的に、ハンニバルは異郷に、敵対的な土地におり、敵意と害意に満ちたあらゆるものの中にあり、家からも祖国からも遠く離れている。
neque illi terra neque mari est pax;
彼には陸の上でも海の上でも平和はない。
nullae eum urbes accipiunt, nulla moenia;
彼を受け入れる都市もなく、城壁もない。
§22.39.14nihil usquam sui videt;
彼はどこにも自分のものを見いださない。
in diem rapto vivit;
日々略奪したもので生きている。
partem vix tertiam exercitus eius habet, quem Hiberum amnem traiecit;
彼がイベルス川を渡らせたあの軍勢のうち、かろうじて三分の一を保持しているにすぎない。
plures fame quam ferro absumpti, nec his paucis iam victus suppeditat.
剣によるよりも飢えによってより多くが失われ、そのわずかな者たちに対しても、もはや食糧は十分ではない。
§22.39.15dubitas ergo, quin sedendo superaturi simus eum, qui senescat in dies, non commeatus, non supplementum, non pecuniam habeat?
それゆえ、日々衰え、食糧も、増援も、資金も持たない彼に対し、我々が留まり続けることによって勝利を収めるだろうということに、君は疑いを持つのか。
§22.39.16quam diu pro Gereoni, castelli Apuliae inopis, tanquam pro Carthaginis moenibus sedet?sed ne adversus te quidem de me gloriabor: Servilius atque Atilius,
彼は、アプリアの貧しい砦であるゲレオーニウムの前で、まるでカルタゴの城壁の前であるかのように、どれほど長く座していることか。 だが、君を相手にさえ、私は自分について誇ることはすまい。
§22.39.17proximi consules, vide quem ad modum eum ludificati sint.
セルウィリウスとアティリウス、直前の執政官たちが、どのように彼を翻弄したかを見るがよい。
haec una salutis est via, L. Paule, quam difficilem infestamque cives tibi magis quam hostes facient.
ルキウス・パウルスよ、これこそが唯一の救いの道なのだ。 そして、市民たちは敵よりもいっそう、この道を君にとって困難で危険なものとするだろう。
§22.39.18idem enim tui quod hostium milites volent, idem Varro consul Romanus quod Hannibal Poenus imperator cupiet.
なぜなら、君の兵士たちは敵の兵士たちと同じことを望み、ローマの執政官ワロはプエニの将軍ハンニバルと同じことを求めるからだ。
duobus ducibus unus resistas oportet.
一人の人間として、二人の将軍に立ち向かわねばならない。
resistes autem, si adversus famam rumoresque hominum satis firmus steteris, si te neque collegae vana gloria neque tua falsa infamia moverit.
だが、もし君が人々の評判や噂に対して十分に確固として立ち、同僚の虚しい栄光にも、君に対する不当な悪評にも動揺しないならば、君は耐え抜くことができる。
§22.39.19veritatem laborare nimis saepe aiunt, extingui numquam: vanam gloriam qui spreverit, veram habebit sine,
真理はあまりにもしばしば苦難に遭うが、決して消滅することはないと言われる。 虚しい栄光を軽蔑した者は、真の栄光を得るだろう。
§22.39.20timidum pro cauto, tardum pro considerate, inbellem pro perito belli vocent.
彼らに言わせておくがよい、慎重さの代わりに臆病と、思慮深さの代わりに遅鈍と、戦争の達人の代わりに意気地なしと呼ぶなら呼ぶがよい。
malo, te sapiens hostis metuat, quam stulti cives laudent.
私は、愚かな市民たちが君を称賛するよりも、賢明な敵が君を恐れることを望む。
omnia audentem contemnet Hannibal, nihil temere agentem metuet nec ego,
無謀にすべてを試みる者をハンニバルは軽蔑するが、何事も軽率に行わない者を彼は恐れるだろう。
§22.39.21ut nihil agatur, moneo, sed ut agentem te ratio ducat, non fortuna;
また私は、何もしないことを勧めているのではない。 君が行動するときに、運ではなく理性が君を導くようにと勧めているのだ。
tuae potestatis semper tu tuaque omnia sint;
常に君自身と君のすべてのものが君の支配下にあるようにせよ。
armatus intentusque sis;
武備を整え、注意を怠らないようにせよ。
neque occasioni tuae desis neque suam occasionem hosti des.
君自身の好機を逃さず、敵に好機を与えることもないようにせよ。
omnia non properanti clara certaque erunt;
急がない者にとっては、すべてのものが明白で確実なものとなる。
§22.39.22festinatio inprovida est et caeca. ”
急ぐことは不慮であり、盲目的であるのだから」

語釈・文法注

  1. 22.39.1id quod mallem — id quod mallem は「私がより望むであろうこと」という意味の挿入的な関係代名詞表現。mallem は接続法未完了過去で、現実には満たされない願望(同僚がパウルスに似ていないこと)に対する控えめな表明、あるいは反実仮想的なニュアンスを持つ。
  2. 22.39.3quem video nequiquam et virum bonum et civem fore — 関係代名詞 quem は「関係詞の連結(nexus relative)」として主節の主動詞 video を導き、それに続く対格不定詞句(fore = futurum esse)の意味上の主語(主格対格)として機能している。
  3. 22.39.3altera parte claudente re publica — 名詞 re publica と現在分詞 claudente(claudere「跛行する、不自由である」の奪格)からなる奪格独立句であり、altera parte(「片側において」)は分詞 claudente を修飾している。全体で「国家が片側において不自由である状態で」という譲歩または条件的な状況を表す。
  4. 22.39.4nescio an — 「…ではないかと思われる」「おそらく…だろう」という意味の慣用表現(英語の I suspect that または perhaps に相当)。間接疑問の形をとるが、不確実ながらも肯定的な強い推測を示し、接続法現在 maneat を従える。
  5. 22.39.12tempus diesque facit — 主語が tempus と dies の複数名詞(-que で接続)であるにもかかわらず、動詞 facit が単数形になっているのは、この二つの語が緊密に結合して「時間の経過」という一つの統合された概念を成しているためである。
  6. 22.39.15dubitas ergo, quin sedendo superaturi simus eum — 否定または疑問の dubitare は接続詞 quin +接続法を従える。superaturi simus は能動未来分詞 superaturi と sum の接続法現在 simus からなる未来記述法(周辺共役法)で、「まさに勝利を収めようとしている」という未来の確実な見込みを強調する。
  7. 22.39.18duobus ducibus unus resistas oportet — 非人称動詞 oportet(「〜せねばならない」)は、接続詞 ut を伴う、あるいは伴わない直接的な接続法(resistas)を従えることができる。ここでは ut なしの接続法現在が直接続いている。
  8. 22.39.19sine... vocent — sine は動詞 sinere(許す、〜させておく)の単数命令形。接続詞 ut を伴わずに直接接続法現在 vocent を従え、「彼らに…と呼ばせておきなさい」という容認・譲歩の命令表現を形成している。

この箇所を引用する

リウィウス, ローマ建国以来の歴史 §22.39.1-22.39.22. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0914.phi001.humanitext-lat2:22.39.1-22.39.22

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。