§22.30.1signo dato conclamatur inde, ut colligantur vasa.
合図が与えられると、直ちに荷物をまとめるようにと一斉に触れ回られた。
profecti et agmine incedentes ad dictatoris castra in admirationem et ipsum et omnes, qui circa erant, converterunt.
彼らは出発し、隊列を組んで独裁官の陣営へと進んでいき、独裁官自身と周囲にいたすべての人々を驚嘆させた。
§22.30.2ut constituta sunt ante tribunal signa, progressus ante alios magister equitum, cum patrem Fabium appellasset circumfusosque militum eius totum agmen patronos consalutasset,
演壇の前に軍旗が立てられると、他の者たちに先んじて進み出た騎兵長官が、ファビウスを「父」と呼び、また彼の全軍が、周りを取り囲んでいる彼の兵士たちを「庇護者」と呼んで一斉に挨拶した。
§22.30.3“parentibus” inquit “meis, dictator, quibus te modo nomine, quod fando possum, aequavi, vitam tantum debeo, tibi cum meam salutem tum omnium horum.
「独裁官殿、私を産んでくれた両親には——今私は言葉でなしうる限りの名辞において、あなたを彼らと同等に扱ったのですが——ただ命だけを負うております。 しかしあなたには、私自身の命のみならず、ここにいるこれらすべての者たちの救済をも負うております。
§22.30.4itaque plebei scitum, quo oneratus sum magis quam honoratus, primus antique abrogoque et, quod tibi mihique exercitibusque his tuis, servato ac conservatori, sit felix, sub imperium auspiciumque tuum redeo et signa haec legionesque restituo.
それゆえ、名誉というよりはむしろ重荷であった平民会決議を、私が率先して否決し、無効といたします。 そして、救われた者と救い手である、あなたと私、そしてあなたのこれらの軍勢にとって、これが幸いなこととなりますように。 私はあなたの指揮権と鳥占権のもとに戻り、これらの軍旗と軍団を返還いたします。
§22.30.5tu, quaeso, placatus me magisterium equitum, hos ordines suos quemque tenere iubeas. ”
どうか怒りを和らげ、私には騎兵長官の職を、彼らにはそれぞれ自分の階級を維持するようお命じください。
§22.30.6tum dextrae interiunctae militesque contione dimissa ab notis ignotisque benigne atque hospitaliter invitati, laetusque dies ex admodum tristi paulo ante ac prope exsecrabili factus.
」そのとき右手が固く握り合わされ、集会が解散されると、兵士たちは知人からも見知らぬ者からも親切に温かく招き入れられた。 こうして、少し前までは極めて悲痛で、ほとんど呪わしいものであった一日が、喜ばしい一日へと変わったのである。
§22.30.7Romae, ut est perlata fama rei gestae, dein litteris non magis ipsorum imperatorum quam volgo militum ex utroque exercitu adfirmata, pro se quisque Maximum laudibus ad caelum ferre.
ローマでは、この出来事の知らせが届き、次いで将軍たち自身の書状だけでなく、両軍の一般兵士たちからの手紙によってもそれが裏付けられると、人々はこぞってマクシムスを賛辞をもって天まで称え上げた。
§22.30.8pari gloria apud Hannibalem hostisque Poenos erat;
ファビウスの名声は、ハンニバルや敵のカルタゴ人たちの間でも同様に高かった。
ac tum demum sentire cum Romanis atque in Italia bellum esse;
彼らはその時になって初めて、自分たちがローマ人と、それもイタリアの地で戦争をしているのだということを実感した。
§22.30.9nam biennio ante adeo et duces Romanos et auilites spreverant, ut vix cum eadem gente bellum esse crederent, cuius terribilem famam a patribus accepissent;
なぜなら、二年前には彼らはローマの将軍たちをも兵士たちをも非常に侮っており、自分たちが父祖からその恐るべき名声を伝え聞いていたあの同じ民族と戦争をしているのだとは、ほとんど信じられないほどだったからである。
§22.30.10Hannibalemque ex acie redeuntem dixisse ferunt, tandem eam nubem, quae sedere in iugis montium solita sit, cum procella imbrem dedisse.
また、戦場から退却するハンニバルが、「山々の頂にわだかまっていたあの雲が、ついに嵐とともに大雨を降らせたな」と言ったと伝えられている。