§22.29.1tum Fabius primo clamore paventium audito, dein conspecta procul turbata acie “ita est,” inquit “celerius quam timui deprendit fortuna temeritatem.
そのとき、ファビウスはまずおののく者たちの最初の叫び声を聞き、次いで遠くで乱れている戦列を目にして、「やはりその通りになった」と言った。 「私が恐れていたよりも早く、運命が無謀さを捕らえたのだ。
§22.29.2Fabio aequatus imperio Hannibalem et virtute et fortuna superiorem videt.
ファビウスと指揮権において同等とされた者が、ハンニバルが勇気においても運命においても自分より勝っているのを目にしている。
sed aliud iurgandi suscensendique tempus erit;
しかし、非難し憤る時間はまた別にあるだろう。
nunc signa extra vallum proferte: victoriam hosti extorqueamus, confessionem erroris civibus.
今は堡塁の外へ軍旗を進めよ。
” §22.29.3iam magna ex parte caesis aliis, aliis circumspectantibus fugam Fabiana se acies repente velut caelo demissa ad auxilium ostendit.
敵からは勝利を、市民からは過ちの告白をもぎ取ろうではないか」すでに大部分が討たれた者もおり、他の者たちは逃げ道をうかがっていたそのとき、ファビウスの戦列が突如として、あたかも天から降ってきたかのように、救援のために姿を現した。
§22.29.4itaque priusquam ad coniectum teli veniret aut manum consereret, et suos a fuga effusa et ab nimis feroci pugna hostis continuit.
それゆえ、投槍の届く距離に達する前に、また白兵戦を交える前に、ファビウスは味方を四散する逃亡から押し留め、敵を過度に激しい戦闘から引き留めた。
qui solutis ordinibus vage dissipati erant, undique confugerunt ad integram aciem;
隊列を乱して散り散りに逃げ惑っていた者たちは、至る所から無傷の戦列へと逃れてきた。
qui plures simul terga dederant, §22.29.5conversi in hostem volventesque orbem nunc sensim referre pedem, nunc conglobati restare.
多くの者が一斉に背を向けていた者たちは、敵に向き直り、円陣を組んで、ある時は徐々に退却し、ある時は集団となって踏みとどまった。
ac iam prope una acies facta erat victi atque integri exercitus inferebantque signa in hostem,
そして、敗北した軍と無傷の軍はすでにほぼ一つの戦列となり、敵に向かって軍旗を進めていた。
§22.29.6cum Poenus receptui cecinit, palam ferente Hannibale ab se Minucium, se ab Fabio victum.
そのとき、カルタゴの将軍は退却の合図を吹かせた。 ハンニバル自身が、自分はミヌキウスを破ったが、自分はファビウスに敗れたのだ、と公然と口にしながら。
§22.29.7ita per variam fortunam diei maiore parte exacta cum in castra reditum esset, §22.29.8Minucius convocatis militibus “saepe ego” inquit “audivi, milites, eum primum esse virum, qui ipse consulat, quid in rem sit, secundum eum, qui bene monenti oboediat;
こうして、一日の大部分が多様な運命を経て過ぎ去り、陣営へと戻ったとき、ミヌキウスは兵士たちを召集してこう言った。 「兵士諸君、私はしばしば次のように聞いてきた。 何が有益であるかを自ら判断できる者が第一級の人物であり、有益な忠告を与える者に従う者が第二級の人物である。
qui nec ipse consulere nec alteri parere sciat, eum extremi ingenii esse.
自ら判断することも、他人に従うことも知らない者は、最低の才能の持ち主であると。
§22.29.9nobis quoniam prima animi ingeniique negata sors est, secundam ac mediam teneamus et, dum imperare discimus, parere prudenti in animum inducamus.
私たちには、心と才能の第一の運命が拒まれたのであるから、第二の、中間の道を取ろうではないか。 そして、指揮することを学ぶ間、賢明な者に従うことを心に決めよう。
§22.29.10castra cum Fabio iungamus: ad praetorium eius signa cum tulerimus, ubi ego eum parentem appellavero, quod beneficio eius erga nos ac maiestate eius dignum est,
ファビウスと陣営を一つにしよう。 彼の本営へと軍旗を運んで行ったなら、そこで私が、彼の私たちに対する恩義と彼の尊厳にふさわしいこととして、彼を『父』と呼ぶであろう。
§22.29.11vos, milites, eos, quorum vos modo arma ac dexterae texerunt, patronos salutabitis, et, si nihil aliud, gratorum certe nobis animorum gloriam dies hic dederit. ”
そのとき兵士諸君、君たちは、つい先ほど自分たちの身を武器と右手によって守ってくれた者たちを『庇護者』と呼んで挨拶するのだ。 そして、他には何も得られないとしても、少なくとも、感謝の念を抱く心の栄誉を、この一日は私たちに与えてくれるであろう」