Humanitext Reader

リウィウス · ローマ建国以来の歴史 §22.3.1-22.3.14

ハニバルの挑発とフラミニウスの出撃強行

597 / 1770 箇所 · ラテン語

要旨

湿地を抜けたハニバルがエトルリアを荒廃させてフラミニウスを誘い出す一方で、激怒したフラミニウスは軍議での反対意見や不吉な予兆を無視して出撃を強行する。

§22.3.1multis hominibus iumentisque foede amissis cum tandem de paludibus emersisset, ubi primum in sicco potuit, castra locat, certumque per praemissos exploratores habuit exercitum Romanum circa Arreti moenia esse.
多くの人間と家畜をみじめにも失った後、ついに湿地から脱出すると、彼は乾いた土地で最初に(設営することが)可能であった場所に陣を張り、先遣された偵察兵によって、ローマ軍がアレティウムの城壁の周囲にいることを確かな情報として得た。
§22.3.2consulis deinde consilia atque animum et situm regionum itineraque et copias ad commeatus expediendos et cetera, quae cognosse in rem erat, summa omnia cum cura inquirendo exsequebatur.
次いで彼は、執政官の計略と意図、地域の状況と行軍路、食糧を調達するための(各地方の)資源、その他、知ることが有益であったすべての事柄について、最大の注意を払って探り、これを調査していった。
§22.3.3regio erat in primis Italiae fertilis, Etrusci campi, qui Faesulas inter Arretiumque iacent, frumenti ac pecoris et omnium copia rerum opulenti;
その地域はイタリアの中でもとりわけ肥沃な、エトルリアの平野であり、それらはファエスラエとアレティウムの間に横たわり、穀物や家畜、そしてあらゆる物資の豊かさに満ちていた。
§22.3.4consul ferox ab consulatu priore et non modo legum aut patrum maiestatis sed ne deorum quidem satis metuens.
執政官は、前回の執政官職以来(すでに)傲慢であり、法律や元老院の威厳だけでなく、神々さえも十分に恐れていなかった。
hanc insitam ingenio eius temeritatem fortuna prospero civilibus bellicisque rebus successu aluerat.
彼の天性に根ざしたこの無謀さを、運命は政治および軍事における順調な成功によって、さらに助長させていた。
§22.3.5itaque satis apparebat nec deos nec homines consulentem ferociter omnia ac praepropere acturum;
したがって、彼が神々にも人間にも相談することなしに、すべてを乱暴かつ急ぎ足で行うであろうということは十分に明白であった。
quoque pronior esset in vitia sua, agitare eum atque inritare Poenus parat,
そして、彼をその欠点へとさらに傾きやすくさせるために、カルタゴの将(ハニバル)は彼を揺さぶり、苛立たせる準備をした。
§22.3.6et laeva relicto hoste Faesulas petens medio Etruriae agro praedatum profectus quantam maximam vastitatem potest caedibus incendiisque consuli procul ostendit.
そして、敵を左手に残してファエスラエを目指し、エトルリア地方のただ中へ略奪のために出発し、虐殺と放火によって、なしうる限りの最大の破壊を遠くから執政官に見せつけた。
§22.3.7Flaminius, qui ne quieto quidem hoste ipse quieturus erat, tum vero, postquam res sociorum ante oculos prope suos ferri agique vidit, suum id dedecus ratus, per mediam iam Italiam vagari Poenum atque obsistente nullo ad ipsa Romana moenia ire oppugnanda,
フラミニウスは、敵が静かにしていても、自分自身は静かにしているつもりはなかったが、同盟国の財産が、ほぼ自分の目の前で略奪され、連れ去られるのを見るに及んで、いよいよ、カルタゴ人が今やイタリアの真ん中をうろつき、誰も抵抗しない中でローマの城壁そのものを攻撃しに行っていることを自分自身の恥辱と考えた。
§22.3.8ceteris omnibus in consilio salutaria magis quam speciosa suadentibus: collegam expectandum, ut coniunctis exercitibus communi animo consilioque rem gererent, §22.3.9interim equitatu auxiliisque levium armorum ab effusa praedandi licentia hostem cohibendum, iratus se ex consilio proripuit signumque simul itineris pugnaeque cum proposuisset, “immo Arreti ante moenia sedeamus inquit;
軍議において、他の全員が、体裁のよいことよりも有益なことを勧め、軍を合流させて、共通の意思と計画をもって事を遂行するために、同僚(の到着)を待つべきであり、その間、騎兵と軽装の補助兵によって、敵の勝手気ままな略奪を抑制すべきだと主張していたが、彼は激怒して軍議から飛び出し、行軍と戦闘の合図を同時に掲げさせると、「いや、我々はアレティウムの城壁の前に座っていようではないか」と言った。
§22.3.10Chic enim patria et penates sunt.
「『ここには我々の祖国と守護神がいるのだからな』。
Hannibal emissus e manibus perpopuletur Italiam vastandoque et urendo omnia ad Romana moenia perveniat, nec ante nos hinc moverimus, quam, sicut olim Camillum a Veis, C. Flaminium ab Arretio patres acciverint.
手元から逃したハニバルにイタリアを蹂躙させ、すべてを荒廃させ、焼き払いながら、ローマの城壁にまで達せさせるがよい。 かつてカミルスをウェイイから召喚したように、元老院議員たちがガイウス・フラミニウスをアレティウムから召喚するまでは、我々がここから動くことはないのだ。
§22.3.11haec simul increpans cum ocius signa convelli iuberet et ipse in equum insiluisset, equus repente corruit consulemque lapsum super caput effudit.
」これらの不満をぶちまけながら、一刻も早く軍旗を引き抜くよう命じ、彼自身が馬に飛び乗ったとき、馬が突然倒れ、滑り落ちた執政官を頭越しに放り投げた。
§22.3.12territis omnibus, qui circa erant, velut foedo omine incipiendae rei insuper nuntiatur signum omni vi moliente signifero convelli nequire.
周囲にいた全員が、いま始めようとする事柄の不吉な前兆であるかのように怯えたが、その上さらに、旗手が全力を尽くして努めているにもかかわらず、軍旗を引き抜くことができない、と報告された。
§22.3.13conversus ad nuntium “num litteras quoque” inquit “ab senatu adfers, quae me rem gerere vetent? abi, nuntia, effodiant signum, si ad convellendum manus prae metu obtorpuerunt. ”
報告者の方を向いて、彼は言った。 「お前は元老院から、私が戦うのを禁じる書状をも持ってきているというのか? 行って、報告しろ、もし引き抜くための手が、恐怖のあまりに麻痺してしまったというのなら、軍旗を掘り起こせとな。
§22.3.14incedere inde agmen coepit primoribus, super quam quod dissenserant ab consilio, territis etiam duplici prodigio, milite in vulgus laeto ferocia ducis, cum spem magis ipsam quam causam spei intueretur.
」それから隊列は前進し始めたが、将校たちは、執政官の方針に反対していたという事実に加え、この二重の奇瑞に怯えていた。 一方で、一般の兵士たちは、希望の根拠よりも希望そのものをただ見ていたため、指揮官の不敵さに喜んでいた。

語釈・文法注

  1. 22.3.1ubi primum in sicco potuit — 動詞 `potuit` の後には `castra locare` が省略されている。`ubi primum` は「〜するとすぐに」を意味し、湿地脱出後に最初の乾いた土地を見つけるや否や即座に陣営を張ったという迅速さを表現している。
  2. 22.3.4non modo legum aut patrum maiestatis sed ne deorum quidem satis metuens — 現在分詞 `metuens` が形容詞的に用いられており、客観的属格として `legum`, `maiestatis`, `deorum` を取っている。フラミニウスの不遜で傲慢な性格を印象づける構造である。
  3. 22.3.5quoque pronior esset — 比較級 `pronior` を伴う目的節を導く接続詞 `quo`(`ut eo` に相当)に、接続詞 `-que` が結合した形。すなわち「そして彼が〜により傾きやすくなるように」を意味する。
  4. 22.3.7suum id dedecus ratus — 完了分詞 `ratus`(`reor`「〜と考える」)に導かれ、続く `per mediam iam Italiam vagari...` 以下の対格不定詞句(主語 `Poenum`)が、彼が「自分の恥辱」とみなした具体的な事態を説明している。
  5. 22.3.8collegam expectandum — 主動詞を欠く対格不定詞(受動未来分詞+`esse` の省略)であり、前文の `suadentibus`(勧めていた)の内容を伝える間接話法。同僚であるもう一人の執政官を待つべきだという義務のニュアンスを示す。
  6. 22.3.10nec ante nos hinc moverimus, quam — `nec ante ... quam`(〜するまでは…ない)の相関構文。`moverimus` は完了接続法(または未来完了直説法)で、未来の不確実な事象に対する強い意志を伴った否定表現である。
  7. 22.3.14super quam quod — 「〜という事実に加えて(〜というばかりでなく)」を意味する慣用表現。`quod dissenserant`(彼らが方針に反対していたこと)という客観的状況に、さらに二重の不吉な予兆(`duplici prodigio`)が重なったことを強調する。

この箇所を引用する

リウィウス, ローマ建国以来の歴史 §22.3.1-22.3.14. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0914.phi001.humanitext-lat2:22.3.1-22.3.14

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。