Humanitext Reader

リウィウス · ローマ建国以来の歴史 §22.28.1-22.28.14

ハンニバルの罠とミヌキウス軍の苦境

622 / 1770 箇所 · ラテン語

要旨

ハンニバルはローマ軍の分裂を喜び、ミヌキウスを誘い出すための待ち伏せを準備する。ローマ軍はハンニバルの囮に掛かって丘を占領しようとするが、待ち伏せに遭って大混乱に陥る。

§22.28.1duplex inde Hannibali gaudium fuit — neque enim quicquam eorum, quae apud hostes agerentur, eum fallebat et perfugis multa indicantibus et per suos explorantem —
それによりハンニバルには二重の喜びが生じた。 というのも、敵の間で行われている事柄のうちで、彼を欺くものは何一つなかったからである。 脱走兵たちが多くのことを告げていたし、また彼自身も味方を通じて探索していたのである。
§22.28.2: nam et liberam Minuci temeritatem se suo modo captaturum et sollertiae Fabii dimidium virium decessisse.
: すなわち、ミヌキウスの自由になった無謀さを自分が自分のやり方で罠にかけることができるだろうということ、そして、ファビウスの知略からは、その兵力の半分が失われたということである。
§22.28.3tumulus erat inter castra Minucii et Poenorum, quem qui occupasset, haud dubie iniquiorem erat hosti locum facturus.
ミヌキウスの陣営とカルタゴ軍の陣営の間に一つの丘があり、それを占領した者は誰であれ、疑いなく敵にとってより不利な場所を作り出すことになるはずであった。
§22.28.4eum non tam capere sine certamine volebat Hannibal, quamquam id operae pretium erat, quam causam certaminis cum Minucio, quem procursurum ad obsistendum satis sciebat, contrahere.
ハンニバルは、その丘を戦闘なしで占領することを(そうすることは十分に価値があることではあったが)望んだというよりはむしろ、ミヌキウスとの戦闘の契機を作り出すことを望んだのである。 彼は、そのミヌキウスが妨害するために飛び出してくるであろうことを十分に知っていた。
§22.28.5ager omnis medius erat prima specie inutilis insidiatori, quia non modo silvestre quicquam sed ne vepribus quidem vestitum habebat,
中間に広がる土地はすべて、一見したところ伏兵を置くには不適なように見えた。 なぜなら、林のようなものは何もなく、それどころか茨にすら覆われていなかったからである。
§22.28.6re ipsa natus tegendis insidiis eo magis, quod in nuda valle nulla talis fraus timeri poterat;
だが実際には、伏兵を隠すのに自然と適した作りになっていた。 開けた谷の中ではそのような策略は全く警戒されないという理由から、なおさらそうであった。
et erant in anfractibus cavae rupes, ut quaedam earum ducenos armatos possent capere.
また、曲がりくねった起伏の中には窪んだ岩穴があり、それらのいくつかは、それぞれ二百人の武装兵を収容できるほどであった。
§22.28.7in has latebras, quot quemque locum apte insidere poterant, quinque milia conduntur peditum equitumque.
これらの隠れ場所に、それぞれの場所を適切に占めることができるだけの数として、歩兵と騎兵の計五千人が潜まされた。
§22.28.8necubi tamen aut motus alicuius temere egressi aut fulgor armorum fraudem in valle tam aperta detegeret, missis paucis prima luce ad; capiendum quem ante diximus tumulum avertit oculos hostium.
しかし、不用意に外に出た者の動きや武器の輝きが、このような開けた谷の中での策略をどこかで露呈させてしまわないように、夜明けに、前に述べたあの丘を占領するために少数の兵を派遣することによって、彼は敵の目をそらさせた。
§22.28.9primo statim conspectu contempta paucitas, ac sibi quisque deposcere pellendos inde hostis ac locum capiendum;
最初に見えるやいなや、その少なさは軽蔑され、誰もが敵をそこから追い払い、その場所を占領することを自分に要求した。
dux ipse inter stolidissimos ferocissimosque ad arma vocat et vanis minis increpat hostem.
指揮官自身も、最も愚かで最も狂暴な者たちに混じって、武器を取るよう呼びかけ、中身のない脅し文句で敵を罵った。
§22.28.10principio levem armaturam dimittit, deinde conferto agmine mittit equites;
初めに彼は軽装兵を送り出し、次いで密集した隊列で騎兵を派遣した。
postremo, cum hostibus quoque subsidia mitti videret, instructis legionibus procedit.
最後に、敵側にも増援が送られるのを見て、軍団を整列させて前進した。
§22.28.11et Hannibal laborantibus suis alia atque alia crescente certamine mittens auxilia peditum equitumque iam iustam expleverat aciem, ac totis utrimque viribus certatur.
ハンニバルもまた、自軍が苦戦しているのを見て、戦闘が激化するにつれて次々と歩兵や騎兵の増援を送り、すでに本格的な戦列を整え終えていた。 そして両軍とも全力を挙げて戦われた。
prima levis armatura Romanorum, praeoccupatum ex inferiore loco succedens tumulum, §22.28.12pulsa detrusaque terrorem in succedentem intulit equitem et ad signa legionum refugit.
ローマ軍の最初の軽装兵は、あらかじめ占領されていた丘に、より低い場所から登っていったが、撃退され、押し戻されて、後に続いて登ってきた騎兵に恐怖をもたらし、軍団の軍旗のところへと逃げ帰った。
§22.28.13peditum acies inter perculsos inpavida sola erat videbaturque, si iusta ac recta pugna esset, haudquaquam inpar futura: tantum animorum fecerat prospere ante paucos dies res gesta;
歩兵の戦列だけは、動揺する者たちの中で唯一ひるむことがなく、もし正規の真っ向からの戦闘であるならば、決して引けを取らないであろうと思われた。 数日前に成功を収めた出来事が、それほどまでに彼らに勇気を与えていたのである。
§22.28.14sed exorti repente insidiatores eum tumultum terroremque in latera utrimque ab tergoque incursantes fecerunt, ut nec animus ad pugnam neque ad fugam spes cuiquam superesset.
しかし、突如現れた伏兵たちが、両側面および背後から襲いかかることによって、そのような混乱と恐怖を引き起こしたため、誰一人として、戦う気力も、逃亡への希望も残らないほどであった。

語釈・文法注

  1. 22.28.1et perfugis multa indicantibus et per suos explorantem — et ... et ... に伴って並列された二つの句が、非対称な構文的構造を持っている。前者の perfugis multa indicantibus は脱格独立句(absolute ablativus)であり、後者の explorantem は主節の目的語 eum を修飾する一致分さ(participium coniunctum)の対格形である。両者はともに、ハンニバルが敵の動向を把握していた原因・背景を説明している。
  2. 22.28.3quem qui occupasset — 関係代名詞の二重使用(double relative)の構造である。qui は条件節(動詞は接続法過去完了 occupasset)の主語であり、quem は occupasset の目的語として先行詞 tumulus を指している。全体として「それを占領した者は誰であれ」という条件を含む名詞節のように機能している。
  3. 22.28.6re ipsa natus tegendis insidiis — 形容詞的に用いられている完了分詞 natus(nascor の分詞)が、目的や適性を表すために、通常の ad + 対格に代わって、動形容詞(gerundive)の与格を伴っている。ここでの tegendis insidiis は与格で、「実際に(地形そのものが)伏兵を隠すのに適した作りになっていた」ことを意味する。
  4. 22.28.11prima levis armatura Romanorum, praeoccupatum ex inferiore loco succedens tumulum, — prima levis armatura が主語であり、現在分詞 succedens(目的語は tumulum)によって修飾されている。praeoccupatum は tumulum を修飾する完了分詞。この主語に対する主動詞 intulit および refugit は、次の節(§22.28.12)に現れ、主語は pulsa detrusaque という分詞による修飾を経た上でこれら主動詞に結びつく。長大な文構造の骨格を把握する上で、節をまたぐ繋がりに注意を要する。

この箇所を引用する

リウィウス, ローマ建国以来の歴史 §22.28.1-22.28.14. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0914.phi001.humanitext-lat2:22.28.1-22.28.14

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。