Humanitext Reader

リウィウス · ローマ建国以来の歴史 §22.18.1-22.18.10

ファビウスのローマ帰還とミヌキウスへの訓戒

612 / 1770 箇所 · ラテン語

要旨

ファビウスは夜間の戦闘を避けて陣地を守り、翌朝のイスパニア兵との交戦後、ハニバルの動きを追って陣営を移す。その後、ファビウスは儀礼のためにローマに召喚される際、騎兵長官ミヌキウスに慎重な持久戦を続けるよう強く含める。

§22.18.1hunc tumultum sensit Fabius; ceterum et insidias esse ratus et ab nocturno utique abhorrens certamine suos munimentis tenuit.
ファビウスはこの騒ぎに気づいたが、罠であると考え、またとりわけ夜間の戦闘を避けて、味方を陣地(防御壁の内側)に留めた。
§22.18.2luce prima sub iugo montis proelium fuit, quo interclusam ab suis levem armaturam facile — etenim numero aliquantum praestabant — Romani superassent, nisi Hispanorum cohors ad id ipsum remissa ab Hannibale supervenisset.
夜明けに、山の尾根の下で戦闘が起こった。 もしハニバルによってまさにそのために送り返されたイスパニア兵の歩兵大隊(コホルス)が不意に到着しなかったならば、ローマ兵たちは、味方から遮断されていた(敵の)軽装兵たちを容易に打ち破っていただろう。 ――というのも、彼らは数においていくらか勝っていたからである。
ea adsuetior montibus §22.18.3et ad concursandum inter saxa rupesque aptior ac levior cum velocitate corporum tum armorum habitu campestrem hostem gravem armis statariumque pugnae genere facile elusit.
その大隊(コホルス)は山々により慣れており、岩や崖の間を走り回るのにより適しており、身体の素早さによっても武器の性質によっても身軽であったため、重い武具を身につけ、戦闘の形態において定位置にとどまる平地(用)の敵を容易にかわした。
§22.18.4ita haudquaquam pari certamine digressi, Hispani fere omnes incolumes, Romani aliquot suis amissis in castra contenderunt.
こうして、決して互角ではない戦闘の後に両軍は離れ、イスパニア兵はほぼ全員が無傷で、ローマ兵は味方の何人かを失って陣営へと急ぎ戻った。
§22.18.5Fabius quoque movit castra transgressusque saltum super Allifas loco alto ac munito consedit.
ファビウスもまた陣営を動かし、峠を越えて、アッリファエの上方の、高く守りの堅い場所に陣を張った。
§22.18.6tum per Samnium Romam se petere simulans Hannibal usque in Paelignos populabundus rediit;
その後、サムニウムを通ってローマを目指していると見せかけて、ハニバルはパエリグニ人の地まで略奪しながら引き返した。
Fabius medius inter, hostium agmen urbemque Romam iugis ducebat nec absistens nec congrediens.
ファビウスは敵の隊列とローマ市の間に位置を取り、尾根づたいに軍を率い、離れることも交戦することもしなかった。
§22.18.7ex Paelignis Poenus flexit iter retroque Apuliam repetens Gereonium pervenit, urbem metu, quia conlapsa ruinis pars moenium erat, ab suis desertam;
パエリグニ人の地から、カルタゴ人は路を転じ、再び後方のプーリア(アプリア)へと戻りながら、ゲレオーニウムに到着した。 この都市は、城壁の一部が崩壊して廃墟となっていたため、恐怖から住民たちによって放棄されていた。
§22.18.8dictator in Larinate agro castra communiit.
独裁官はラリヌムの領地(アゲル・ラリナス)に陣営を築いた。
inde sacrorum causa Romam revocatus, non imperio modo sed consilio etiam ac prope precibus agens cum magistro equitum, §22.18.9ut plus consilio quam fortunae confidat et se potius ducem quam Sempronium Flaminiumque imitetur;
そこから宗教的儀礼のためにローマに召喚されると、職権だけでなく助言や、ほとんど懇願によっても騎兵長官に強く働きかけ、運よりも計画を信頼するように、そしてセンプローニウスやフラミニウスではなく、むしろ自分を指揮官として模範にするようにと求めた。
ne nihil actum censeret extracta prope aestate per ludificationem hostis: medicos quoque plus interdum quiete quam movendo atque agendo proficere; §22.18.10haud parvam rem esse ab totiens victore hoste vinci desisse ac respirasse ab continuis cladibus — haec nequiquam praemonito magistro equitum Romam est profectus.
また、敵を翻弄することで夏がほぼ費やされたからといって、何もなされなかったと考えてはならない、医師たちもまた、時には動かしたり処置したりすることよりも安静にすることによって、より大きな効果を上げることがあるのだから、と言い、何度も勝利してきた敵によって敗北するのをやめたこと、そして相次ぐ敗戦から一息ついたことは、決して小さなことではない(と言い含めた)。 ――これらのことを騎兵長官にむなしくもあらかじめ警告したうえで、彼はローマへと出発した。

語釈・文法注

  1. 22.18.2quo ... Romani superassent, nisi ... supervenisset — 接続法過去完了を用いた過去の反実仮想条件文。主節(帰結節)の "superassent" に対し、条件節が "nisi ... supervenisset" である。割り込み節 "— etenim numero aliquantum praestabant —" が帰結節の途中に挿入されている。
  2. 22.18.3campestrem hostem gravem armis statariumque pugnae genere — "campestrem hostem"(ローマ軍を指す)が対格の被修飾語であり、これに形容詞 "gravem" と "statariumque" が並列してかかっている。前者は奪格 "armis"(武具で重い)を伴い、後者は奪格 "genere"(戦闘の形態において)を伴って修飾している。
  3. 22.18.8non imperio modo sed consilio etiam ac prope precibus agens cum magistro equitum — "agens cum..." は、ここでは「〜と交渉する」「〜に働きかける」の意味。この現在分詞は、召喚されたファビウス(dictator)の行動を記述し、後続の ut 節(§22.18.9)を導く実質的な伝達動詞として機能している。
  4. 22.18.9ut plus consilio quam fortunae confidat ... ne nihil actum censeret ... medicos quoque ... proficere — 直接法での命令や勧告が、間接話法(Oratio Obliqua)へと移行している。前半の "ut ... confidat" および "imitetur" は、主動詞が過去時制(revocatus [est])であるにもかかわらず、現在時制の接続法が用いられており(歴史的現在の影響)、"censeret" では過去時制の接続法(接続法未完了)に移行している。"proficere" と次の節の "esse"(§22.18.10)は、事実の主張を伝える対格不定詞句(間接話法)である。

この箇所を引用する

リウィウス, ローマ建国以来の歴史 §22.18.1-22.18.10. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0914.phi001.humanitext-lat2:22.18.1-22.18.10

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。