§22.14.1ut vero, postquam ad Vulturnum flumen castra sunt posita, exurebatur amoenissimus Italiae ager villaeque passim incendiis fumabant, per iuga Massici montis Fabio ducente, tum prope de integro seditio accensa;
しかし、ウルトゥルヌス川に陣営が置かれた後、イタリアで最も美しい田野が焼き尽くされ、別荘がいたるところで火災で煙を上げている中、ファビウスの引率によりマッシクス山の尾根を通って(軍が進んでいた)とき、そのとき反乱はほとんど一から再燃した。
§22.14.2quieverant enim per paucos dies, quia, cum celerius solito ductum agmen esset, festinari ad prohibendam populationibus Campaniam crediderant.
というのも、軍勢が通常より急速に率いられたため、カンプニアが略奪されるのを防ぐために急行しているのだと彼らは信じており、数日間は静かにしていたからである。
ut vero in extrema iuga Massici montis ventum est, §22.14.3et hostes sub oculis erant Falerni agri colonorumque Sinuessae tecta urentes nec ulla erat mentio pugnae,
しかし、実際にマッシクス山の端の尾根に到達したとき、そして敵は目の前でファレルヌスの領地やシヌエッサの植民者たちの家々を焼き払っており、戦闘についての言及は一切なかったとき、ミヌキウスは言った。
§22.14.4“spectatum huc” inquit Minucius “ut ad rem fruendam oculis, sociorum caedes et incendia, venimus? nec, si nullius alterius nos, ne civium quidem horum pudet, quos Sinuessam colonos patres nostri miserunt, ut ab Samnite hoste tuta haec ora esset,
「私たちは、同盟者たちの虐殺や火災を、まるで目で楽しむべき見世物であるかのように見物するために、ここへ来たのだろうか。 また、もし他の誰に対しても恥ずかしいと思わないにしても、少なくともこれらの市民たちに対してすら、私たちは恥ずかしく思わないのだろうか。 彼らを私たちの父祖は、サムニウム人の敵からこの沿岸を守るために、植民者としてシヌエッサに送ったのである。
§22.14.5quam nunc non vicinus Samnis urit, sed Poenus advena, ab extremis orbis terrarum terminis nostra cunctatione et socordia iam huc progressus?
その沿岸を、いまや近隣のサムニウム人ではなく、外来のカルタゴ人が、世界の極限の境界から、私たちの躊躇と怠慢によって今やここまで進出して、焼き払っているのだ。
§22.14.6tantum pro degeneramus a patribus nostris, ut, praeter quam oram illi Punicas vagari classes dedecus esse imperii sui duxerint, eam nunc plenam hostium Numidarumque ac Maurorum iam factam videamus.
私たちは父祖たちからこれほどまでに堕落してしまったのか。 その結果、かつて彼らが、カルタゴの艦隊がその沿岸を徘徊することさえ自分たちの帝国の不名誉と考えた、その同じ沿岸が、今や敵やヌミディア人やマウリ人で満たされているのを私たちは見ているのだ。
§22.14.7qui modo Saguntum oppugnari indignando non homines tantum sed foedera et deos ciebamus, scandentem moenia Romanae coloniae Hannibalem quieti spectamus.
少し前にはサグントゥムが包囲されていることに憤慨し、人間だけでなく同盟条約や神々をも呼び求めていた私たちが、ローマの植民市の城壁をよじ登っているハニバルを、黙って見つめているのだ。
§22.14.8fumus ex incendiis villarum agrorumque in oculos atque ora venit;
別荘や田野の火災からの煙が、私たちの目や顔に届いている。
strepunt aures clamoribus plorantium sociorum, saepius nostram quam deorum invocantium opem: nos hic pecorum modo per aestivos saltus deviasque callis exercitum ducimus conditi nubibus silvisque.
耳は、神々の援助よりも頻繁に私たちの援助を呼び求めている、泣き叫ぶ同盟者たちの叫び声で鳴り響いている。 それなのに私たちは、ここで家畜のように、夏の牧草地や人里離れた小道を通って、雲や森に隠れながら、軍隊を率いているのだ。
§22.14.9si hoc modo peragrando cacumina saltusque M. Furius recipere a Gallis urbem voluisset, quo hic novus Camillus, nobis dictator unicus in rebus adfectis quaesitus, Italiam ab Hannibale recuperare parat,
もしマルクス・フリウスが、この新しいカミッルス(我々が困難な状況において唯一の独裁官として求めた人物)がハニバルからイタリアを奪還しようと備えているその方法によって、ガリア人から都を奪還しようと望んでいたならば、ローマはガリア人のものになっていただろう。
§22.14.10Gallorum Roma esset, quam vereor ne sic cunctantibus nobis Hannibali ac Poenis totiens servaverint maiores nostri.
そのローマを、私たちの先祖が何度も守ってくれたというのに、私たちがこのように躊躇している間に、ハニバルとカルタゴ人の手に落ちてしまうのではないかと私は恐れている。
§22.14.11sed vir ac vere Romanus, quo die dictatorem eum ex auctoritate patrum iussuque populi dictum Veios allatum est, cum esset satis altum Ianiculum, ubi sedens prospectaret hostem, descendit in aequum atque illo ipso die media in urbe, qua nunc busta Gallica sunt, et postero die citra Gabios cecidit Gallorum legiones.
しかし、真のローマ人たる男は、元老院の権威と民衆の命令によって彼が独裁官に任命されたという知らせがウェイイに届けられたその日、敵を座って見下ろすことができる十分に高いヤニクルムの丘があったにもかかわらず、平地に下り、まさにその日に、現在『ガリア人の墓』がある都の真ん中で、そしてその翌日にはガビイの手前で、ガリア人の軍団を打ち破ったのだ。
§22.14.12quid? post multos annos cum ad Furculas Caudinas ab Samnite hoste sub iugum missi sumus, utrum tandem L. Papirius Cursor iuga Samni perlustrando an Luceriam premendo obsidendoque et lacessendo victorem hostem depulsum ab Romanis cervicibus iugum superbo Samniti inposuit?
何だって? 多くの年の後、私たちがカウディウムの峡谷でサムニウム人の敵によって軛の下をくぐらされたとき、果たしてルキウス・パピリウス・クルソルは、サムニウムの山々を歩き回ることによってではなく、ルケリアを圧迫し、包囲し、勝利した敵を挑発することによって、ローマ人の首から軛を取り除き、高慢なサムニウム人にその軛を課したのではなかったか。
§22.14.13modo C. Lutatio quae alia res quam celeritas victoriam dedit, quod postero die, quam hostem vidit, classem gravem commeatibus, impeditam suomet ipsam instrumento atque adparatu, oppressit?
少し前、ガイウス・ルタティウスに迅速さ以外の何が勝利をもたらしただろうか。 彼は敵を見た翌日に、兵糧で重く、それ自身の装備や資材によって動きの取れなくなっていた艦隊を襲撃したのだから。
§22.14.14stultitia est sedendo aut votis debellari credere posse: arma capias oportet et descendas in aequum et vir cum viro congrediaris;
座っていることや祈りによって戦争を終わらせることができると信じるのは愚かである。 武器を取り、平地に下り、男と男として立ち向かわねばならない。
audendo atque agendo res Romana crevit, non his segnibus consiliis, quae timidi cauta vocant. ”
ローマの国力は、不敵な挑戦と行動によって増大したのであって、臆病者たちが『慎重』と呼ぶ、これら怠惰な作戦によってではない。
§22.14.15haec velut contionanti Minucio circumfundebatur tribunorum equitumque Romanorum multitude, et ad aures quoque militum dicta ferocia evolvebantur: ac si militaris suffragi res esset, hauddubie ferebant Minucium Fabio ducem praelaturos.
」民会で演説するかのようにこれらのことを語るミヌキウスの周りには、護民官やローマの騎兵たちの群れが取り囲み、その激しい言葉は兵士たちの耳にも届いていった。 そして、もし軍隊の投票によって決まる事柄であったならば、彼らがファビウスよりもミヌキウスを指揮官として選んだであろうことは疑いなかった。