Humanitext Reader

リウィウス · ローマ建国以来の歴史 §22.1.1-22.1.20

ハニバルの進軍再開と不吉な前兆への贖罪

595 / 1770 箇所 · ラテン語

要旨

春の訪れとともにハニバルが冬営地を去り、ローマでは執政官セルウィリウスが就任してフラミニウスへの非難が再燃する。さらに、各地で発生した数々の不吉な前兆に対処するため、元老院は様々な宗教的贖罪の儀式や祝祭を命じる。

§22.1.1iam ver adpetebat;
既に春が近づいていた。
itaque Hannibal ex hibernis movit, et nequiquam ante conatus transcendere Appenninum intolerandis frigoribus et cum ingenti periculo moratus ac metu.
それゆえ、ハニバルは冬営地から軍を動かした。 以前、アペニン山脈を越えようと試みて果たせず、耐え難い寒さと絶大な危険と恐怖の中で引き留められていたのであった。
§22.1.2Galli, quos praedae populationumque conciverat spes, postquam pro eo, ut ipsi ex alieno agro raperent agerentque, suas terras sedem belli esse premique utriusque partis exercituum hibernis videre, verterunt retro in Hannibalem ab Romanis odia;
略奪と荒廃への期待から蜂起していたガリア人たちは、自分たちが他人の土地から奪い去り略奪する代わりに、自分たちの土地が戦争の舞台となり、双方の軍隊の冬営によって圧迫されているのを見て取ると、ローマ人に向けられていた憎悪を、逆にハニバルへと向けた。
§22.1.3petitusque saepe principum insidiis ipsorum inter se fraude, eadem levitate, qua consenserant, consensum indicantium, servatus erat et mutando nunc vestem nunc tegumenta capitis errore etiam sese ab insidiis munierat.
そして、彼は首長たちの陰謀によってしばしば狙われたが、陰謀に合意したときと同じ軽薄さでその合意を密告し合う彼ら自身の間の裏切りによって救われ、また、時には衣服を、時には頭の被り物を変えて、見誤らせることによっても陰謀から身を守っていた。
§22.1.4ceterum hic quoque ei timor causa fuit maturius movendi ex hibernis.
しかしながら、この恐怖もまた、彼が通常より早く冬営地から出発する原因となった。
per idem tempus Cn. Servilius consul Romae idibus Martiis magistratum iniit.
同じ頃、執政官グナエウス・セルウィリウスがローマで三月十五日に職に就いた。
§22.1.5ibi cum de re publica rettulisset, redintegrata in C. Flaminium invidia est: duos se consules creasse, unum habere;
そこで彼が国家の状況について諮ると、ガイウス・フラミニウスに対する憎悪が再燃した。 「我々は二人の執政官を選出したのに、手元に置いているのは一人だけだ。
quod enim illi iustum imperium, quod auspicium esse?
彼にはいかなる正当な指揮権が、いかなる鳥占いがあるというのか。
§22.1.6magistratus id a domo, publicis privatisque penatibus, Latinis feriis actis, sacrificio in monte perfecto, votis rite in Capitolio nuncupatis secum ferre;
政務官はそれを、わが家、公私の守護神から、ラティウムの祝祭を執り行い、山での犠牲を完了し、カピトリウムで誓願を滞りなく布告した上で、身に帯びて携えていくものである。
§22.1.7nec privatum auspicia sequi, nec sine auspiciis profectum in externo ea solo nova atque integra concipere posse.
私人の身では鳥占いを伴うことはできず、鳥占いなしに出発した者が、異国の地でそれを新たに、完全に執り行うことはできない」と。
§22.1.8augebant metum prodigia ex pluribus simul locis nuntiata: in Sicilia militibus aliquot spicula, in Sardinia autem in muro circumeunti vigilias equiti scipionem, quem mann tenuerit, arsisse, et litora crebris ignibus fulsisse, et scuta duo sanguine sudasse, §22.1.9et milites quosdam ictos fulminibus, et solis orbem minui visum, et Praeneste ardentes lapides caelo cecidisse, et Arpis parmas in caelo visas pugnantemque cum luna solem, §22.1.10et Capenae duas interdiu lunas ortas, et aquas Caeretes sanguine mixtas fluxisse fontemque ipsum Herculis cruentis manasse respersum maculis, et Antii metentibus cruentas in corbem spicas cecidisse, §22.1.11et Faleriis caelum findi velut magno hiatu visum quaque patuerit ingens lumen effulsisse, et sortes adtenuatas unamque sua sponte excidisse ita inscriptam “Mavors telum suum concutit,” §22.1.12et per idem tempus Romae signum Martis Appia via ac simulacra luporum sudasse, et Capuae speciem caeli ardentis fuisse lanaeque inter imbrem cadentis.
同時に多くの場所から報告された不吉な前兆が、恐怖を増大させていた。 シキリアでは、一部の兵士の槍の穂先が、サルディニアでは、城壁の上を夜番の巡回をしていた騎士の、手に握っていた杖が燃え上がり、海岸がたび重なる火光で輝き、二つの盾が血の汗を流したこと、また、一部の兵士が落雷に打たれ、太陽の円盤が縮んだように見え、プレネステでは燃える石が天から降り、アルピでは空に円盾が現れて太陽が月と戦っているのが見えたこと、また、カペナでは昼間に二つの月が昇り、カエレの川が血の混じった状態で流れ、ヘルクレスの泉自体が血の斑点で覆われて湧き出し、アンティウムでは、刈り入れをしている者たちの籠の中に血まみれの麦の穂が落ちたこと、また、ファレリイでは天が大きな裂け目のように割れるのが見え、開いたところから巨大な光が輝き出たこと、また占いの木札が縮み、そのうちの一枚がひとりでに落ち、そこには『マウォルスがその武器を揺るがしている』と書かれていたこと、また、同じ時期にローマでは、アッピア街道にあるマルス像と、狼たちの像が汗を流し、カプアでは、天が燃え上がり、雨の中に月が落ちてくるような光景が見られたこと。
§22.1.13inde minoribus etiam dictu prodigiis fides habita: capras lanatas quibusdam factas, et gallinam in marem, gallum in feminam sese vertisse.
それから、口にするのも些細な不吉な前兆さえも信じられた。 ある人々の雌山羊に羊のような毛が生え、雌鶏が雄に、雄鶏が雌に変わったというのである。
§22.1.14his, sicut erant nuntiata, expositis auctoribusque in curiam introductis consul de religione patres consuluit.
これらが報告された通りに説明され、報告者たちが議事堂に呼び入れられた後、執政官は宗教的な処置について元老院議員たちの意見を求めた。
§22.1.15decretum, ut ea prodigia partim maioribus hostiis partim lactentibus procurarentur, et uti supplicatio per triduum ad omnia pulvinaria haberetur;
議決された内容は、これらの前兆が、あるものは成長した犠牲獣によって、あるものは乳飲み子の犠牲獣によって贖われること、そしてすべての神座において三日間にわたり祈願式が執り行われることであった。
§22.1.16cetera, cum decemviri libros inspexissent, ut ita fierent, quem ad modum cordi esse divis e carminibus praefarentur.
その他の事柄は、十人委員が書物を調査した上で、その詩行から神々のお気に召すものとして告げられる通りの方法で執り行われることとなった。
§22.1.17decemvirorum monitu decretum est, Iovi primum fulmen aureum pondo quinquaginta neret, et Iunoni Minervaeque ex argento dona darentur, et Iunoni reginae in Aventino Iunonique Sospitae Lanuvii maioribus hostiis sacrificaretur,
十人委員の勧告に基づき、次のように議決された。 まずユピテルに対して五十ポンドの重さの黄金の雷霆が作られること、ユノとミネルウァには銀製の贈り物が捧げられること、アウェンティヌス丘の女王ユノ、およびラヌウィウムの救い主ユノに対しては、成長した犠牲獣によって犠牲が捧げられること。
§22.1.18matronaeque pecunia conlata, quantum conferre cuique commodum esset, donum Iunoni reginae in Aventinum ferrent, lectisterniumque fieret, et ut libertinae et ipsae, unde Feroniae donum daretur, pecuniam pro facultatibus suis conferrent.
また、既婚女性たちが各自の都合のよい額を出し合って、アウェンティヌス丘の女王ユノへ贈り物を届け、神座饗宴が催されること、さらに釈放自由女たちもまた、それによってフェロニアへの贈り物が賄われるよう、それぞれの資力に応じて資金を出し合うこと。
§22.1.19haec ubi facta decemviri Ardeae in foro maioribus hostiis sacrificarunt.
これらが執り行われると、十人委員はアルデアのフォルムにおいて、成長した犠牲獣を捧げて儀式を行った。
postremo Decembri iam mense ad aedem Saturni Romae immolatum est lectisterniumque imperatum — et eum lectum senatores straverunt _ et convivium publicum,
最後に、すでに十二月に入ってから、ローマのサトゥルヌス神殿において犠牲が捧げられ、神座饗宴が命じられ――その神座は元老院議員たちが整えた――また公の宴会も催された。
§22.1.20ac per urbem Saturnalia diem ac noctem clamata, populusque eum diem festum habere ac servare in perpetuum iussus.
そして、市内全域で『サトゥルナリア』という叫びが昼も夜も響き渡り、民衆はその日を祝日として祝い、永遠に遵守するように命じられた。

語釈・文法注

  1. 22.1.2pro eo, ut — 「〜する代わりに、〜するどころか」を表す接続詞的表現。通常は pro eo ut の形で用いられ、ここでは直後の接続法 raperent agerentque を伴って、ガリア人が他人の土地から略奪するはずであった状況と、自らの土地が戦場となる現実との対比を際立たせている。
  2. 22.1.3consensum indicantium — 現在分詞の属格複数形。代名詞 ipsorum を修飾し、実質的に「陰謀への合意を密告する人々」を意味する。この句全体(ipsorum... indicantium)は、名詞 fraude(奪格)にかかる所有属格(あるいは動作主属格)として機能している。
  3. 22.1.6magistratus id — 間接話法(Oratio obliqua)の中の対格不定詞構文(A.C.I.)。magistratus は第4変化名詞の複数対格で不定詞 ferre の意味上の主語であり、id は先行する imperium と auspicium を指す代名詞(中性単数対格)。元老院議員たちの告発の内容が間接的に述べられている。
  4. 22.1.18unde Feroniae donum daretur — 関係副詞 unde(そこから、それによって)に導かれる関係節。接続法未完了過去 daretur は目的「それによってフェロニアへの贈り物が捧げられるように」を表す。先行詞は前文の pecuniam(資金)。

この箇所を引用する

リウィウス, ローマ建国以来の歴史 §22.1.1-22.1.20. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0914.phi001.humanitext-lat2:22.1.1-22.1.20

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。