Humanitext Reader

リウィウス · ローマ建国以来の歴史 §21.43.1-21.43.18

ハンニバルによる兵士への鼓舞と必勝の誓い

574 / 1770 箇所 · ラテン語

要旨

ハンニバルは兵士たちに対して演説を行い、自分たちの置かれた絶体絶命の状況が先ほどの捕虜の決闘に重なることを示して奮起を促す。彼はローマを征服すれば莫大な富が得られると約束し、自身の豊富な経験とローマの執政官の未熟さとを対比させる。

§21.43.1cum sic aliquot spectatis paribus adfectos dimisisset, contione inde advocata ita apud eos locutus fertur:
このようにいくつかの組の決闘を観戦し、心を動かされた兵士たちを解散させると、その後に集会を招集し、彼らの前でこのように語ったと伝えられている。
§21.43.2“si, quem animum in alienae sortis exemplo paulo ante habuistis, eundem mox in aestimanda fortuna vestra habueritis, vicimus, milites;
「兵士たちよ、他人の運命の例を前にして少し前に君たちが抱いたのと eundem [同じ心]を、まもなく自分自身の境遇を推し量る際にも抱くなら、我々は勝利したのだ。
neque enim spectaculum modo illud, sed quaedam veluti imago vestrae condicionis erat.
なぜなら、あの出来事は単なる見世物ではなく、いわば君たちの境遇を写し出す絵のようなものだったからだ。
§21.43.3ac nescio an maiora vincula maioresque necessitates vobis quam captivis vestris fortuna circumdederit:
そして、運命が君たちの捕虜に課したよりも大きな縛めと大きな不可避の運命を、君たちに課したのではないかと私は思う。
§21.43.4dextra laevaque duo maria claudunt nullam ne ad effugium quidem navem habentis, circa Padus amnis maior ac violentior Rhodano, ab tergo Alpes urgent, vix integris vobis ac vigentibus transitae.
右と左からは二つの海が、逃亡のための船さえ持たない君たちを閉じ込めている。 周囲にはローヌ川よりも大きく流れの激しいポー川があり、背後からはアルプス山脈が迫っているが、これは君たちが傷もなく元気であった時でさえ、かろうじて越えられたものなのだ。
§21.43.5hic vincendum aut moriendum, milites, est, ubi primum hosti occurristis.
兵士たちよ、君たちが最初に敵と遭遇するこの場所で、勝利するか死ぬかしなければならない。
et eadem fortuna, quae necessitatem pugnandi imposuit, praemia vobis ea victoribus proponit, quibus ampliora homines ne ab diis quidem immortalibus optare solent.
そして、君たちに戦う必要性を課したのと同じ運命が、勝者となった君たちに、人間が不死の神々にさえそれ以上のものを望むことがないほど大きな褒賞を提示しているのだ。
§21.43.6si Siciliam tantum ac Sardiniam parentibus nostris ereptas nostra virtute recuperaturi essemus, satis tamen ampla pretia essent: quidquid Romani tot triumphis partum congestumque possident, id omne vestrum cum ipsis dominis futurum est.
もし我々が、かつて我々の父祖から奪われたシキリアとサルディニアだけを、我々の勇気によって奪還しようとしているのだとしても、それは十分に大きな報酬であろう。 だが実際には、ローマ人がこれほど多くの凱旋式によって獲得し、蓄積してきた所有物のすべてが、その主人たち自身とともに、すべて君たちのものとなるのだ。
§21.43.7in hanc tam opimam mercedem, agite dum, diis bene iuvantibus arma capite.
この極めて豊かな報酬を目指し、さあ、神々の大いなる助けを得て、武器を取れ。
§21.43.8satis adhuc in vastis Lusitaniae Celtiberiaeque montibus pecora consectando nullum emolumentum tot laborum periculorumque vestrorum vidistis;
これまで君たちは、ルシタニアやケルティベリアの広大な山々で家畜を追いかけ回し、これほど多くの労苦や危険に対していかなる見返りも得ることなく過ごしてきたが、もうそれで十分だ。
§21.43.9tempus est iam opulenta vos ac ditia stipendia facere et magna operae pretia mereri, tantum itineris per tot montes fluminaque et tot armatas gentes emensos.
これほど多くの山々や川、そして多くの武装した部族を通り抜けてこれほど長い旅路を踏破してきた君たちが、今や豊かで実り多い軍務を経験し、その働きにふさわしい大きな報酬を得る時が来たのだ。
§21.43.10hic vobis terminum laborum fortuna dedit;
ここで運命は君たちに労苦の終着点を与えた。
hic dignam mercedem emeritis stipendiis dabit.
ここで、兵役を全うした君たちにふさわしい報酬を与えるであろう。
§21.43.11nec, quam magni nominis bellum est, tam difficilem existimaritis victoriam fore: saepe et contemptus hostis cruentum certamen edidit et incluti populi regesque perlevi momento victi sunt.
また、この戦争がどれほど大きな名声を持つからといって、勝利がそれほど困難なものになるとは思ってはならない。 しばしば、軽んじられていた敵が血みどろの戦いを引き起こし、名高き部族や王たちが極めてわずかなきっかけで敗れ去ったのだ。
§21.43.12nam dempto hoc uno fulgore nominis Romani quid est, cur illi vobis comparandi sint?
というのも、ローマの名というこの一つの輝きを取り去ってしまえば、彼らが君たちと比較されるべきどのような理由があるだろうか。
§21.43.13ut viginti annorum militiam vestram cum illa virtute, cum illa fortuna taceam, ab Herculis columnis, ab Oceano terminisque ultimis terrarum per tot ferocissimos Hispaniae et Galliae populos vincentes huc pervenistis;
君たちの二十年にわたる軍務と、あの勇気、あの幸運については黙っているとしても、君たちはヘラクレスの柱から、大洋から、そして大地の最果ての境界から、ヒスパニアとガリアの極めて獰猛な多くの部族の間を、勝ち進みながらここまで到達したのだ。
§21.43.14pugnabitis cum exercitu tirone, hac ipsa aestate caeso victo circumsesso a Gallis, ignoto adhuc duci suo ignorantique ducem an me in praetorio patris,
君たちが戦う相手は、新兵からなる軍勢であり、まさにこの夏にガリア人によって打ち負かされ、敗北し、包囲されたばかりで、いまだに自分たちの将軍に知られてもおらず、将軍のことも知らない連中なのだ。
§21.43.15clarissimi imperatoris, prope natum, certe eductum, domitorem Hispaniae Galliaeque, victorem eundem non Alpinarum modo gentium sed ipsarum, quod multo maius est, Alpium, cum semenstri hoc conferam duce, desertore exercitus sui?
それとも、極めて高名な指揮官であった私の父の幕舎で、ほとんど生まれ、確かに育ち、ヒスパニアとガリアを征服し、アルプスの諸部族だけでなく、それよりも遥かに偉大なことだが、アルプスそのものをさえ征服したこの私を、自分の軍勢を捨て去った、この「六ヶ月の将軍」と比較せよというのか。
§21.43.16cui si quis demptis signis Poenos Romanosque hodie ostendat, ignoraturum certum habeo, utrius exercitus sit consul.
もし今日、誰かが軍旗を取り去ってカルタゴ人とローマ人を彼に見せたなら、自分がどちらの軍勢の執政官であるのか、彼には分からないだろうと私は確信している。
§21.43.17non ego illud parvi aestimo, milites, quod nemo est vestrum, cuius non ante oculos ipse saepe militare aliquod ediderim facinus, cui non idem ego virtutis spectator ac testis notata temporibus locisque referre sua possim decora.
兵士たちよ、君たちの中に、その目の前で私自身がしばしば何らかの武勲を立てて見せなかった者は一人もおらず、また私自身が彼の勇気の目撃者であり証人として、時期と場所を特定しながらその栄誉ある働きを思い出させてやることができない者も一人もいないという事実を、私は決して軽くは見ていない。
§21.43.18cum laudatis a me miliens donatisque alumnus prius omnium vestrum quam imperator, procedam in aciem adversus ignotos inter se ignorantesque.
私から何千回も称賛され、褒賞を与えられた君たちを伴い、君たちの将軍である前にはまず全員の「里子」であったこの私が、互いを知らず、互いに見知らぬ者たちの軍勢に対して、いざ戦列を進めようではないか。 」

語釈・文法注

  1. §21.43.3nescio an — "nescio an"(私は〜ではないかと思う)は、ラテン語の慣用表現で、疑念を示しつつも「おそらく〜であろう」という肯定的な推測を表す。ここでは、運命がローマの捕虜よりもカルタゴ兵に対してより厳しい条件を課しているという確信に近いニュアンスを含む。
  2. §21.43.4habentis — 対格複数形(-es の代わりに古風な -is 形)。文脈上、先行する "duo maria claudunt" の目的語として省略されている "vos"(対格)を修飾する分詞("habentes" と同義)。
  3. §21.43.14an me — "an me... cum semenstri hoc conferam duce"(それとも私をこの六ヶ月の将軍と比較すべきか)へと続く長い倒置(hyperbaton)と離隔構文の開始点である。"me" にかかる複数の修飾句が §21.43.15 にかけて挿入され、主動詞である接続法疑問 "conferam"(比較すべきか)が最後に現れる。
  4. §21.43.18cum laudatis a me miliens donatisque — 前置詞 "cum" は奪格の名詞を伴うが、ここでは実質的に名詞化された過去分詞 "laudatis ... donatisque"(私によって千回も称賛され、褒賞を与えられた人々)にかかる。この奪格句は直後の主節の主語("ego" / "procedam")を伴う連伴(〜とともに)を表す。

この箇所を引用する

リウィウス, ローマ建国以来の歴史 §21.43.1-21.43.18. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0914.phi001.humanitext-lat2:21.43.1-21.43.18

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。