§21.43.1cum sic aliquot spectatis paribus adfectos dimisisset, contione inde advocata ita apud eos locutus fertur:
이와 같이 몇 쌍의 결투를 구경하고 마음이 움직인 병사들을 해산시킨 후, 집회를 소집하여 그들 앞에서 다음과 같이 말했다고 전해진다.
§21.43.2“si, quem animum in alienae sortis exemplo paulo ante habuistis, eundem mox in aestimanda fortuna vestra habueritis, vicimus, milites;
“병사들이여, 조금 전에 다른 사람의 운명의 본보기 앞에서 가졌던 것과 똑같은 마음을, 머지않아 여러분 자신의 운명을 가늠할 때도 품게 된다면, 우리는 승리한 것이다.
neque enim spectaculum modo illud, sed quaedam veluti imago vestrae condicionis erat.
그것은 단지 볼거리였을 뿐만 아니라, 말하자면 여러분의 처지를 비추어 주는 일종의 거울이었기 때문이다.
§21.43.3ac nescio an maiora vincula maioresque necessitates vobis quam captivis vestris fortuna circumdederit:
그리고 운명이 여러분의 포로들에게 채운 것보다 더 큰 사슬과 더 큰 필연성을 여러분에게 씌운 것은 아닌지 모르겠다.
§21.43.4dextra laevaque duo maria claudunt nullam ne ad effugium quidem navem habentis, circa Padus amnis maior ac violentior Rhodano, ab tergo Alpes urgent, vix integris vobis ac vigentibus transitae.
오른쪽과 왼쪽에서는 두 바다가 탈출을 위한 배 한 척도 없는 여러분을 가로막고 있고, 주변에는 로나강보다 더 크고 물살이 거센 포강이 흐르며, 등 뒤에는 여러분이 아무런 상처 없이 기운이 넘쳤을 때조차 간신히 넘어온 알프스산맥이 압박하고 있다.
§21.43.5hic vincendum aut moriendum, milites, est, ubi primum hosti occurristis.
병사들이여, 여러분이 처음으로 적과 마주친 이 자리에서 이기거나 죽어야만 한다.
et eadem fortuna, quae necessitatem pugnandi imposuit, praemia vobis ea victoribus proponit, quibus ampliora homines ne ab diis quidem immortalibus optare solent.
그리고 여러분에게 싸워야 할 필연성을 부과한 바로 그 운명이, 승리자가 된 여러분에게 인간이 불사의 신들에게조차 그 이상의 것을 바랄 수 없을 만큼 커다란 보상을 제시하고 있다.
§21.43.6si Siciliam tantum ac Sardiniam parentibus nostris ereptas nostra virtute recuperaturi essemus, satis tamen ampla pretia essent: quidquid Romani tot triumphis partum congestumque possident, id omne vestrum cum ipsis dominis futurum est.
만일 우리가 우리 조상들에게서 빼앗긴 시칠리아와 사르디니아만을 우리의 용맹으로 되찾으려 하는 것뿐이라 할지라도, 그것은 이미 충분히 큰 보상일 것이다. 그러나 실제로는 로마인들이 그토록 많은 개선식을 통해 획득하고 축적해 온 소유물 전체가, 그 주인들과 함께 전부 여러분의 것이 될 것이다.
§21.43.7in hanc tam opimam mercedem, agite dum, diis bene iuvantibus arma capite.
이처럼 풍요로운 보상을 얻기 위해, 자, 신들의 크나큰 도우심을 받으며 무기를 잡으라.
§21.43.8satis adhuc in vastis Lusitaniae Celtiberiaeque montibus pecora consectando nullum emolumentum tot laborum periculorumque vestrorum vidistis;
지금까지 여러분은 루시타니아와 켈티베리아의 광활한 산악 지대에서 가축을 뒤쫓으며 그 많은 노고와 위험에 대해 아무런 보답도 보지 못했으니, 이제 그것으로 충분하다.
§21.43.9tempus est iam opulenta vos ac ditia stipendia facere et magna operae pretia mereri, tantum itineris per tot montes fluminaque et tot armatas gentes emensos.
이토록 많은 산과 강, 그리고 수많은 무장한 민족들을 지나며 그 먼 여정을 거쳐온 여러분이 이제는 풍요롭고 부유한 군 복무를 수행하고 노고에 대한 정당한 대가를 얻을 때가 되었다.
§21.43.10hic vobis terminum laborum fortuna dedit;
여기서 운명은 여러분에게 노고의 종착지를 제공했다.
hic dignam mercedem emeritis stipendiis dabit.
여기서 복무를 마친 여러분에게 합당한 보상을 베풀 것이다.
§21.43.11nec, quam magni nominis bellum est, tam difficilem existimaritis victoriam fore: saepe et contemptus hostis cruentum certamen edidit et incluti populi regesque perlevi momento victi sunt.
또한 이 전쟁의 명성이 대단하다고 해서 승리 역시 그만큼 어려울 것이라고 생각하지 말라. 종종 멸시받던 적이 피비린내 나는 전투를 벌이기도 했고, 명성 높은 민족과 왕들이 아주 사소한 계기로 패배하기도 했다.
§21.43.12nam dempto hoc uno fulgore nominis Romani quid est, cur illi vobis comparandi sint?
로마라는 이름의 이 한 가지 광채를 걷어내고 나면, 그들이 여러분과 비교되어야 할 무슨 이유가 있겠는가?
§21.43.13ut viginti annorum militiam vestram cum illa virtute, cum illa fortuna taceam, ab Herculis columnis, ab Oceano terminisque ultimis terrarum per tot ferocissimos Hispaniae et Galliae populos vincentes huc pervenistis;
여러분의 20년에 걸친 군 복무와 그 용맹함, 그 행운에 대해서는 굳이 말하지 않더라도, 여러분은 헤라클레스의 기둥으로부터, 대양과 땅끝 경계로부터, 히스파니아와 갈리아의 수많은 가장 사나운 민족들을 정복해 가며 이곳까지 도달했다.
§21.43.14pugnabitis cum exercitu tirone, hac ipsa aestate caeso victo circumsesso a Gallis, ignoto adhuc duci suo ignorantique ducem an me in praetorio patris,
여러분은 신병들로 이루어진 군대와 싸우게 될 것인데, 그들은 바로 이번 여름에 갈리아인들에게 패하고 정복당하고 포위되었으며, 아직 자신들의 장군에게 알려지지도 않았고 장군을 알지도 못하는 자들이다.
§21.43.15clarissimi imperatoris, prope natum, certe eductum, domitorem Hispaniae Galliaeque, victorem eundem non Alpinarum modo gentium sed ipsarum, quod multo maius est, Alpium, cum semenstri hoc conferam duce, desertore exercitus sui?
아니면, 매우 저명한 사령관이었던 내 아버지의 천막에서, 거의 태어나고 확실하게 자라났으며, 히스파니아와 갈리아의 정복자이자, 알프스의 부족들뿐만 아니라 그보다 훨씬 더 위대한 일인 알프스 산맥 자체의 정복자인 나를, 자신의 군대를 버리고 도망친 이 '6개월짜리 장군'과 비교하겠는가?
§21.43.16cui si quis demptis signis Poenos Romanosque hodie ostendat, ignoraturum certum habeo, utrius exercitus sit consul.
만일 오늘 누군가 군기를 치우고 카르타고인들과 로마인들을 그에게 보여준다면, 그가 어느 쪽 군대의 집정관인지 알지 못할 것이라고 나는 확신한다.
§21.43.17non ego illud parvi aestimo, milites, quod nemo est vestrum, cuius non ante oculos ipse saepe militare aliquod ediderim facinus, cui non idem ego virtutis spectator ac testis notata temporibus locisque referre sua possim decora.
병사들이여, 여러분 가운데 그 눈앞에서 나 자신이 종종 군사적 업적을 세워 보이지 않은 사람이 한 명도 없고, 나 또한 그의 용맹함의 목격자이자 증인으로서 시기와 장소를 짚어가며 그의 영광스러운 행적을 말해줄 수 없는 사람이 한 명도 없다는 사실을 나는 결코 가볍게 여기지 않는다.
§21.43.18cum laudatis a me miliens donatisque alumnus prius omnium vestrum quam imperator, procedam in aciem adversus ignotos inter se ignorantesque.
나에게 수천 번 찬양받고 포상을 받은 여러분과 함께, 여러분의 사령관이기에 앞서 우리 모두의 '기른 아이'였던 내가, 서로를 알지 못하고 서로에게 낯선 자들을 상대로 전투 대형을 갖추어 나아갈 것이다.”