Humanitext Reader

リウィウス · ローマ建国以来の歴史 §21.41.1-21.41.17

スキピオによる迎撃の決断と国家存亡の訴え

572 / 1770 箇所 · ラテン語

要旨

スキピオは、本来の任務地ヒスパニアに向かわずアルプス麓で敵を待ち伏せるに至った自らの決断を説明し、過去の敗北や恩義を忘れてローマに挑むカルタゴの不当性を非難する。そして、この戦いがかつてのような領有権争いではなく、ローマの国家存亡と兵士たちの家族の命運をかけた防衛戦であることを強調する。

§21.41.1non vereor, ne quis me haec vestri adhortandi causa magnifice loqui existimet, ipsum aliter animo adfectum esse.
「私は、誰かが私について、諸君を鼓舞するためにこれらを誇らしげに語っているだけで、私自身は内心ではそれとは異なる気持ちを抱いているのだ、などと思いはしないかと恐れてはいない。
§21.41.2licuit in Hispaniam provinciam meam, quo iam profectus eram, cum exercitu ire meo, ubi et fratrem consilii participem ac periculi socium haberem et Hasdrubalem potius quam Hannibalem hostem et minorem haud dubie molem belli;
すでに私が向かっていた私の任地であるヒスパニア属州へ、私の軍勢とともに行くことも可能であったのだ。 そこであれば、私の兄弟を計画の関与者、危険の共有者として持てただろうし、ハンニバルではなくハスドルバルを敵とし、疑いなくより小さな戦争の重荷を持てただろうに。
§21.41.3tamen, cum praeterveherer navibus Galliae oram, ad famam huius hostis in terram egressus praemisso equitatu ad Rhodanum movi castra.
しかしながら、私が船でガリアの沿岸を通り過ぎていたとき、この敵の噂を聞いて陸地に上陸し、騎兵を先遣した上で、ローダヌス川へと陣営を移動させた。
§21.41.4equestri proelio, qua parte copiarum conserendi manum fortuna data est, hostem fudi;
騎兵戦において、軍勢のその部分で交戦する機会が与えられたのであるが、私は敵を敗走させた。
peditum agmen, quod in modum fugientium raptim agebatur, quia adsequi terra non poteram, regressus ad navis, quanta maxime potui celeritate tanto maris terrarumque circuitu in radicibus prope Alpium huic timendo hosti obvius fui.
逃亡者のように急いで移動させられていた歩兵の列には、陸路では追いつくことができなかったので、船へと引き返し、私ができる限りの最大の速度で、海と陸のこれほどの迂回を経て、アルプスの麓の近くで、この恐るべき敵を待ち受けたのである。
§21.41.5utrum, cum declinarem certamen, inprovidus incidisse videor, an occurrere in vestigiis eius, lacessere ac trahere ad decernendum?
私は、戦いを避けていたときに不注意にも遭遇してしまったように見えるだろうか、それとも、彼の足跡を追って立ち塞がり、挑発し、決戦へと引きずり込もうとしているように見えるだろうか。
§21.41.6experiri iuvat, utrum alio repente Carthaginienses per viginti annos terra ediderit, an idem sint, qui ad Aegates pugnaverunt insulas et quos ab Eryce duodevicenis denariis aestimatos emisistis,
確かめてみるのも一興である。 この二十年の間に、大地が突然別のカルタゴ人たちを生み出したのか、それとも、彼らはアエガテス諸島で戦い、諸君がエリュクスから一人あたり十八デナリウスと査定して解放してやった、あの者たちと同じなのかを。
§21.41.7et utrum Hannibal hic sit aemulus itinerum Herculis, ut ipse fert, an vectigalis stipendiariusque et servus populi Romani a patre relictus.
そして、このハンニバルが、自ら触れ回っているようにヘラクレスの旅路の競争者なのか、それとも、父親によって残された、ローマ市民の貢納者であり課税対象者であり奴隷であるのかを。
§21.41.8quem nisi Saguntinum scelus agitaret, respiceret profecto, si non patriam victam, domum certe patremque et foedera Hamilcaris scripta manu, qui iussus ab consule nostro praesidium deduxit ab Eryce,
もしサグントゥムでの犯罪が彼を駆り立てていなければ、敗北した祖国は顧みないとしても、少なくとも我が家と父、そして、我が執政官の命によってエリュクスから守備隊を撤退させたハミルカルの自筆で書かれた条約を、彼は確かに顧みただろうに。
§21.41.9qui graves inpositas victis Carthaginiensibus leges fremens maerensque accepit, qui decedens Sicilia stipendium populo Romano dare pactus est.
敗北したカルタゴ人たちに課された過酷な条件を憤り、嘆きつつも受け入れ、シキリアを立ち退くにあたってローマ市民に貢納金を支払うことを約束した、あのハミルカルの条約を。
§21.41.10itaque vos ego, milites, non eo solum animo, quo adversus alios hostes soletis, pugnare velim, sed cum indignatione quadam atque ira, velut si servos videatis vestros arma repente contra vos ferentes.
それゆえ兵士諸君、私は、諸君が他の敵に対してそうするような精神だけでなく、ある種の手痛い憤りと怒りをもって戦うことを望む。 あたかも、諸君の奴隷たちが突然、諸君に対して武器を向けているのを見るかのように。
licuit ad Erycem clausos ultimo supplicio humanorum, §21.41.11fame, interficere;
エリュクスに閉じ込められた彼らを、人間に対する究極の罰である飢餓によって殺すことも可能であった。
licuit victricem classem in Africam traicere atque intra paucos dies sine ullo certamine Carthaginem delere:
勝利を収めた艦隊をアフリカに渡らせ、数日のうちに何らの戦闘もなしにカルタゴを破壊することも可能であったのだ。
§21.41.12veniam dedimus precantibus, emisimus ex obsidione, pacem cum victis fecimus, tutelae deinde nostrae duximus, cum Africo bello urgerentur.
だが我々は、懇願する彼らに赦しを与え、包囲から彼らを解放し、敗者と平和条約を結び、さらには彼らがアフリカの戦争で追い詰められたときには、我が保護下にあるものとみなした。
§21.41.13pro his inpertitis furiosum iuvenem sequentes oppugnatum patriam nostram veniunt.
これらの与えられた恩恵に対して、彼らは狂った若者に従って、我が祖国を攻撃するためにやって来ている。
atque utinam pro decore tantum hoc vobis et non pro salute esset certamen.
そして、願わくは、この戦いが諸君にとって名誉のためだけであり、生存のためでなければよかったのだが。
§21.41.14non de possessione Siciliae ac Sardiniae, de quibus quondam agebatur, sed pro Italia vobis est pugnandum.
かつて争われたシキリアやサルディニアの領有についてではなく、イタリアのために、諸君は戦わねばならないのだ。
§21.41.15nec est alius ab tergo exercitus, qui, nisi nos vincimus, hosti obsistat, nec Alpes aliae sunt, quas dum superant, comparari nova possint praesidia.
背後には、我々が勝たねば敵に立ちふさがるような別の軍勢はなく、彼らがそれを越える間に新たな守備隊が準備できるような別のアルプスもない。
hic est obstandum, milites, velut si ante Romana moenia pugnemus.
兵士諸君、ここで立ちふさがらねばならない。 あたかもローマの城壁の前で戦っているかのように。
§21.41.16unus quisque se non corpus suum sed coniugem ac liberos parvos armis protegere putet;
一人ひとりが、自らの身体ではなく、妻や幼い子供たちを武器で守っているのだと考えよ。
nec domesticas solum agitet curas, sed identidem hoc animo reputet, nostras nunc intueri manus senatum populumque Romanum:
また、家庭の心配事だけを心に抱くのではなく、ローマの元老院と市民が、今や我々の手元を注視しているのだと絶えず心の中でよく考えよ。
§21.41.17qualis nostra vis virtusque fuerit, talem deinde fortunam illius urbis ac Romani imperii fore.
我々の力と勇気がどのようなものであるかに応じて、その後のあの都市とローマ帝国の運命が決まるであろう、と。

語釈・文法注

  1. §21.41.1ipsum aliter animo adfectum esse — 動詞 `existimet` の目的語となる対格不定詞句であり、先行する `me haec ... loqui`(私がこれらを語っているということ)と並列関係にある。`ipsum` は `me` を指し、「私自身は内心ではそれとは異なる気持ちを抱いている」という状況を表す。
  2. §21.41.2ubi et fratrem ... haberem — 関係副詞 `ubi` に導かれる関係節内の接続法未完了過去(`haberem`)であり、過去における仮想的な(実現しなかった)状況を描写している。もし当初の予定通りヒスパニアに行っていれば得られたであろう利点を表す。
  3. §21.41.8quem nisi Saguntinum scelus agitaret — 接続関係代名詞 `quem` から始まる反実仮想の条件文(未完了過去)。`nisi ... agitaret, respiceret profecto...`(もしサグントゥムでの犯罪が彼を駆り立てていなければ、彼は確かに顧みただろうに)の形で、過去および現在に及ぶ事実に反する仮定を表す。
  4. §21.41.10ultimo supplicio humanorum — 中性複数属格の名詞的用法 `humanorum`(人間が被る事柄の、人間にとっての)を伴う表現。全体として「人間が被る極限の刑罰(あるいは、極限の災厄)」を意味し、直後の `fame`(飢えによって、奪格)が同格としてその中身を説明している。

この箇所を引用する

リウィウス, ローマ建国以来の歴史 §21.41.1-21.41.17. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0914.phi001.humanitext-lat2:21.41.1-21.41.17

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。