Humanitext Reader

リウィウス · ローマ建国以来の歴史 §21.40.1-21.40.11

疲弊した敵を前にしたスキピオの鼓舞演説

571 / 1770 箇所 · ラテン語

要旨

執政官スキピオはティキヌス川で自軍の兵士に対し、敵のカルタゴ軍はかつてローマに敗北し、アルプス越えで心身ともに疲弊しきった残党にすぎないことを強調し、勝利を確信させる演説を行う。

§21.40.1“si eum exercitum, milites, educerem in aciem, quem in Gallia mecum habui, supersedissem loqui apud vos;
「兵士諸君、もし私が、ガリアで私とともにいたあの軍勢を戦列に引き出しているところであったなら、諸君を前に話すことを差し控えていたであろう。
§21.40.2quid enim adhortari referret aut eos equites, qui equitatum hostium ad Rhodanum flumen egregie vicissent, aut eas legiones, cum quibus fugientem hunc ipsum hostem secutus confessionem cedentis ac detractantis certamen pro victoria habui?
というのも、ローダヌス川で敵の騎兵に実に見事に打ち勝ったあの騎兵たちや、逃亡するまさにこの敵を追跡し、退却し交戦を拒む者の告白を勝利の代わりとした、かつて私とともにいたあのレギオンたちを、今さら鼓舞することに何の意味があろうか。
§21.40.3nunc quia ille exercitus, Hispaniae provinciae scriptus, ibi cum fratre Cn. Scipione meis auspiciis rem gerit, ubi eum gerere senatus populusque Romanus voluit, ego, §21.40.4ut consulem ducem adversus Hannibalem ac Poenos haberetis, ipse me huic voluntario certamini obtuli, novo imperatori apud novos milites pauca verba facienda sunt.
いまや、ヒスパニア属州のために徴募されたあの軍勢は、私の総指揮のもと、私の兄弟グナエウス・スキピオとともに、ローマの元老院と市民がそれを望んだまさにその場所で任務を遂行しているので、私自身は、諸君がハンニバルとカルタゴ人に対する執政官という将軍を持てるように、この自発的な戦いに自ら身を投じた。 したがって、新しい将軍が新しい兵士を前にして、いくつかの言葉を語らねばならない。
§21.40.5ne genus belli neve hostem ignoretis, cum iis est vobis, milites, pugnandum, quos terra marique priore bello vicistis, a quibus stipendium per viginti annos exegistis, a quibus capta belli praemia Siciliam ac Sardiniam habetis.
戦争の種類や敵について諸君が知らないでいることがないように、兵士諸君、諸君が戦わねばならない相手は、前の戦争で諸君が陸と海で打ち破り、二十年間にわたって貢納を要求し、戦争の恩賞として勝ち取ったシキリアとサルディニアを諸君の手中に置いている、まさにあの者たちなのである。
§21.40.6erit igitur in hoc certamine is vobis illisque animus, qui victoribus et victis esse solet.
それゆえ、この戦いにおいて、諸君と彼らの心には、勝者と敗者に備わるのが常であるような精神が宿るであろう。
nec nunc illi, quia audent, sed quia necesse est, pugnaturi sunt;
そして今や、彼らはあえて望むからではなく、そうせざるを得ないからこそ戦おうとしているのだ。
§21.40.7nisi creditis, qui exercitu incolumi pugnam detractavere, eos duabus partibus peditum equitumque in transitu Alpium amissis plus spei nactos esse.
まさか、軍勢が健全であったときに戦いを避けた者たちが、アルプスを越える際に歩兵と騎兵の三分二を失った後で、より多くの希望を得たなどと諸君が信じるのでない限り。
§21.40.8“at enim pauci quidem sunt, sed vigentes animis corporibusque, quorum robora ac vires vix sustinere vis ulla possit. ”
『だがしかし、彼らは少数ではあるが、精神も身体も気力に満ちており、その頑健さと力にはいかなる力も到底立ち向かえない』と(言う者がいるかもしれない)。
§21.40.9effigies immo, umbrae hominum, fame frigore inluvie squalore enecti, contusi ac debilitati inter saxa rupesque;
いやむしろ彼らは、飢えと寒さと汚れと不潔によって弱り果て、岩や崖の間で打ちのめされ衰弱した、人間の亡霊であり影にすぎない。
ad hoc praeusti artus, nive rigentes nervi, membra torrida gelu, quassata fractaque arma, claudi ac debiles equi:
さらに、手足は凍傷にかかり、腱は雪で硬直して動きを失い、四肢は氷で麻痺し、武器は震えて破損し、馬は足が不自由で弱り切っている。
§21.40.10cum hoc equite, cum hoc pedite pugnaturi estis;
諸君が戦おうとしているのは、このような騎兵、このような歩兵とである。
reliquias extremas hostis, non hostem habetis;
諸君が相手にするのは敵の最後の残党であり、敵そのものではない。
ac nihil magis vereor, quam ne, cum vos pugnaveritis, Alpes vicisse Hannibalem videantur.
そして私は、諸君が戦ったとき、アルプスがハンニバルを打ち負かしたかのように見えること以上に恐れることはない。
§21.40.11sed ita forsitan decuit cum foederum ruptore duce ac populo deos ipsos sine ulla humana ope committere ac profligare bellum, nos, qui secundum deos violati sumus, commissum ac profligatum conficere.
しかし、誓約を破った将軍と民族に対して、神々ご自身が、いかなる人間の援助もなしに戦争を開始し大勢を決すること、そして神々に次いで権利を侵害された私たちが、開始され大勢が決した戦争を終わらせることは、おそらくこのようにしてふさわしかったのだろう。 」

語釈・文法注

  1. 21.40.1educerem ... supersedissem — 条件節が未完了過去接続法(educerem)で現在の非事実、帰結節が過去完了接続法(supersedissem)で過去の非事実を表す混合型の条件文。文脈上、もしガリアでの軍勢を「今」引き連れているならば、諸君に語りかけることは「(演説を始める前に)既に差し控えていただろう」という時間的ずれを正確に反映している。
  2. 21.40.5cum iis est vobis ... pugnandum — 動形容詞(ゲルンディウムム)を用いた非人称受動構文。vobis は行為者を表す与格で、「諸君は彼らと戦わねばならない」の意。
  3. 21.40.7duabus partibus — ラテン語の分数表現で、全体から1を引き算した「3分の2」を意味する(3つの部分のうちの2つ)。
  4. 21.40.10Alpes vicisse Hannibalem videantur — videantur(複数形)の主語は Alpes(複数名詞)であり、対格の Hannibalem は不定法 vicisse の目的語。「アルプスがハンニバルを打ち破ったと見なされること」を意味する。

この箇所を引用する

リウィウス, ローマ建国以来の歴史 §21.40.1-21.40.11. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0914.phi001.humanitext-lat2:21.40.1-21.40.11

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。