Humanitext Reader

リウィウス · ローマ建国以来の歴史 §21.35.1-21.35.12

アルプス山頂への到達とイタリアへの困難な下山

566 / 1770 箇所 · ラテン語

要旨

ハンニバルの軍勢はアルプス山嶺に到達し、困難な行軍で疲弊した兵士たちにハンニバルは眼下に広がるイタリアの平原を見せて鼓舞するが、イタリアへの下り坂は険しく滑りやすい難路であった。

§21.35.1postero die iam segnius intercursantibus barbaris iunctae copiae, saltusque haud sine clade, maiore tamen iumentorum quam hominum pernicie, superatus.
\n翌日、異民族たちがもはやそれほど活発には間に入り込んでこなくなったため、軍勢は合流し、峠は、損失(人間よりもむしろ家畜の被害の方が大きかったが)なしではなかったものの、突破された。
§21.35.2inde montani pauciores iam et latrocinii magis quam belli more concursabant modo in primum modo in novissimum agmen, utcumque aut locus opportunitatem daret aut progressi morative aliquam occasionem fecissent.
\n\nそこから先は、山岳民族たちも数を減らし、戦争というよりは略奪のやり方で、ある時は前衛に、ある時は最後尾に襲いかかった。 場所が便宜を与えるか、あるいは、前進した者や遅れた者が何らかの機会を生じさせた度ごとに。
§21.35.3elephanti sicut per artas praecipitesque vias magna mora agebantur, ita tutum ab hostibus, quacumque incederent, quia insuetis adeundi propius metus erat, agmen praebebant.
\n\n象たちは、狭く険しい道を通るために大きな遅れをもって進められたが、他方で、進むところどこでも敵から安全な状態を行軍列にもたらした。 それ(象)に慣れていない敵には、より近くに近づく恐怖があったからである。
§21.35.4nono die in iugum Alpium perventum est per invia pleraque et errores, quos aut ducentium fraus aut, ubi fides iis non esset, temere initae valles a coniectantibus iter faciebant.
\n\n九日目に、大部分は道なき道や、案内人の欺瞞、あるいは彼らを信用できない場合にルートを推測する者たちによって無謀に入り込まれた谷による迷走を経て、アルプスの山嶺に到着した。
§21.35.5biduum in iugo stativa habita, fessisque labore ac pugnando quies data militibus;
\n\n山嶺には二日間の定地陣営が置かれ、労働と戦闘に疲れた兵士たちに休息が与えられた。
iumentaque aliquot, quae prolapsa in rupibus erant, sequendo vestigia agminis in castra pervenere.
また、岩場で滑り落ちていた幾頭かの家畜も、行軍の足跡を追うことによって陣営に到着した。
§21.35.6fessis taedio tot malorum nivis etiam casus occidente iam sidere Vergiliarum ingentem terrorem adiecit.
\n\n非常に多くの苦難の嫌気に疲れ果てていた者たちに、プレアデス明星がすでに没しようとする季節であったため、降雪までもが巨大な恐怖を加えた。
§21.35.7per omnia nive oppleta cum signis prima luce motis segniter agmen incederet, pigritiaque et desperatio in omnium vultu emineret, §21.35.8praegressus signa Hannibal in promunturio quodam, unde longe ac late prospectus erat, consistere iussis militibus Italiam ostentat subiectosque Alpinis montibus Circumpadanos campos,
\n\nすべてが雪に覆われた中を、夜明けとともに軍旗が動かされて行軍がのろのろと進み、全員の顔に倦怠感と絶望が浮かび上がっていたとき、\n\n軍旗の前に進み出たハンニバルは、広く遠くまで見渡せるある突き出た場所で兵士たちを立ち止まらせ、イタリアと、アルプスの山々の下に広がるポー川周辺の平野を示した。
§21.35.9moeniaque eos tum transcendere non Italiae modo sed etiam urbis Romanae; cetera plana, proclivia fore; uno aut summum altero proelio arcem et caput Italiae in manu ac potestate habituros.
\n\nそして、彼らは今やイタリアだけでなくローマ自体の城壁をも越えつつあるのだということ、これからの道は平坦で下り坂になるであろうこと、一回、あるいはせいぜい二回の戦闘で、イタリアの要塞であり首都である場所を掌握し支配下に置くことになるだろうと告げた。
§21.35.10procedere inde agmen coepit iam nihil ne hostibus quidem praeter parva furta per occasionem temptantibus.
\n\nそこから行軍列は前進し始めたが、もはや敵さえも、機会に乗じた小規模な盗み討ち以外には何も企てなかった。
§21.35.11ceterum iter multo, quam in ascensu fuerat, ut pleraque Alpium ab Italia sicut breviora ita adrectiora sunt, difficilius fuit.
\n\nしかし、下りの道は登りのときよりもはるかに困難であった。 アルプスのイタリア側は概して、距離はより短いが、それだけより険しいからである。
omnis enim ferme via praeceps, angusta, §21.35.12lubrica erat, ut neque sustinere se ab lapsu possent nec, qui paulum titubassent, haerere adfixi vestigio suo, aliique super alios et iumenta in homines occiderent.
事実、ほぼすべての道が険しく、狭く、\n\n滑りやすかったため、滑るのをこらえることもできず、少し足を踏み外した者はその場に踏みとどまることもできず、ある者は他者の上に、また家畜は人間の上に倒れかかった。

語釈・文法注

  1. §21.35.1intercursantibus barbaris — 絶対的奪格。主節の主動詞 iunctae (sunt) copiae に対し、原因または状況を示す。
  2. §21.35.4a coniectantibus iter — 現在分詞 coniectantibus の実詞化(「(道を)推し量る者たち」)。前置詞 a とともに奪格で行為者を表し、受動分詞 initae にかかる。
  3. §21.35.6occidente iam sidere Vergiliarum — 絶対的奪格。スバル(プレアデス星団)の明け方の沈入(10月下旬から11月上旬)を指し、アルプス越えの過酷な季節(晩秋・初冬)であることを示す時間的背景を表す。
  4. §21.35.9transcendere — 対格不定詞構文(間接話法)。前節の動詞 ostentat(示す)から導かれる「(〜と言って)示す、説明する」という伝達のニュアンスに依存している。後続の fore や habituros (esse) も同様に間接話法である。
  5. §21.35.11sicut... ita... — 対比を示す相関表現。ここでは「〜であるのと同様に、それだけいっそう〜である」、あるいは譲歩的に「〜ではあるものの、他方では〜である」という意味。イタリア側のアルプスが「距離が短い分、それだけ急勾配である」ことを表す。

この箇所を引用する

リウィウス, ローマ建国以来の歴史 §21.35.1-21.35.12. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0914.phi001.humanitext-lat2:21.35.1-21.35.12

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。