Humanitext Reader

リウィウス · ローマ建国以来の歴史 §21.32.1-21.32.13

スキピオの軍の分散とハンニバルのアルプス登攀

563 / 1770 箇所 · ラテン語

要旨

執政官プブリウス・コルネリウスは、ハンニバルを追撃するのを諦めてゲヌアに引き返すが、兄のグナエウスをヒスパニアへ派遣する。一方、ハンニバルはドルエンティア川を越えてアルプスに到達し、現地部族の不気味な様子に兵士たちが怯える中、夜間の隙を突いて敵の拠る丘陵を占拠する。

§21.32.1P. Cornelius consul triduo fere post, quam Hannibal a ripa Rhodani movit, quadrato agmine ad castra hostium venerat, nullam dimicandi moram facturus;
執政官プブリウス・コルネリウスは、ハンニバルがローヌ川の岸から移動してからほぼ三日後、ただちに交戦するつもりで、方陣を組んで敵の陣営に到着していた。
§21.32.2ceterum ubi deserta munimenta nec facile se tantum praegressos adsecuturum videt, ad mare ac naves rediit, tutius faciliusque ita descendenti ab Alpibus Hannibali occursurus.
しかし、陣地が放棄されているのを見て、これほど先を行く者たちに自分が容易には追いつけないと分かると、海と船のところへ引き返した。 そうして、アルプスから下ってくるハンニバルに、より安全かつ容易に立ち向かおうとしたのである。
§21.32.3ne tamen nuda auxiliis Romanis Hispania esset, quam provinciam sortitus erat, Cn. Scipionem fratrem cum maxima parte copiarum adversus Hasdrubalem misit,
しかし、自分が任地としてくじで引き当てていたプロウィンキアであるヒスパニアが、ローマの支援軍を欠いた無防備な状態にならないよう、彼は軍勢の大部分とともに、兄のグナエウス・スキピオをハスドルバルに対して派遣した。
§21.32.4non ad tuendos tantummodo veteres socios conciliandosque novos sed etiam ad pellendum Hispania Hasdrubalem.
それは、単に古くからの同盟者を守り、新しい同盟者を獲得するためだけでなく、ハスドルバルをヒスパニアから追い払うためでもあった。
§21.32.5ipse cum admodum exiguis copiis Genuam repetit, eo, qui circa Padum erat exercitus, Italiam defensurus.
彼自身は、ポー川周辺にあるあの軍勢によってイタリアを防衛するために、非常にわずかな軍勢とともにゲヌアへと引き返した。
§21.32.6Hannibal ab Druentia campestri maxime itinere ad Alpis cum bona pace incolentium ea loca Gallorum pervenit.
ハンニバルはドルエンティア川から、その地方に住むガリア人たちの平穏な態度に助けられ、主に平坦な道を通ってアルプスへと到着した。
§21.32.7tum, quamquam fama prius, qua incerta in maius vero ferri solent, praecepta res erat, tamen ex propinquo visa montium altitudo nivesque caelo prope inmixtae, tecta informia inposita rupibus, pecora iumentaque torrida frigore, homines intonsi et inculti, animalia inanimaque omnia rigentia gelu, cetera visu quam dictu foediora, terrorem renovarunt.
そのとき、噂(噂というものは、不確かなことが事実以上に大げさに伝えられるのが常であるが)によってあらかじめ心づもりはできていたものの、間近に目にした山々の高さ、天とほとんど交じり合う雪、岩壁の上に建てられた不格好な住居、寒さで干からびた家畜や荷獣、髪や髭を伸ばし放題にした野蛮な人々、生物も無生物もすべてが氷で凍りついている様子、その他、語るよりも見る方がはるかに恐ろしい光景が、彼らの恐怖を再び呼び覚ました。
§21.32.8erigentibus in primos agmen clivos apparuerunt inminentes tumulos insidentes montani, qui, si valles occultiores insedissent, coorti ad pugnam repente ingentem fugam stragemque dedissent.
彼らが最初の坂へと軍を進めていると、頭上にそびえる丘陵を占領している山岳民族の姿が現れた。 もし彼らがもっと隠れた谷間に陣取っていたなら、突然戦闘に立ち上がって、ハンニバル軍に巨大な敗走と大虐殺をもたらしたことであろう。
§21.32.9Hannibal consistere signa iussit;
ハンニバルは進軍を停止するように命じた。
Gallisque ad visenda loca praemissis postquam conperit transitum ea non esse, castra inter confragosa omnia praeruptaque quam extentissima potest valle locat.
そして、地形を偵察するために派遣したガリア人たちから、そこからは通過できないという報告を得ると、すべてが険しく切り立った岩場のただなかにある、できる限り広い谷間に宿営地を設営した。
§21.32.10tum per eosdem Gallos, haud sane multum lingua moribusque abhorrentes, cum se inmiscuissent conloquiis montanorum, edoctus interdiu tantum obsideri saltum, nocte in sua quemque dilabi tecta, luce prima subiit tumulos, ut ex aperto atque interdiu vim per angustias facturus.
そのとき、山岳民族と言語や風習においてそれほど違っておらず、彼らの対話に紛れ込んでくれた同じガリア人たちを通じて、峠が監視されるのは昼間だけで、夜には各自が自分の家へ散り散りに帰っていくことを知らされた。 そこでハンニバルは、あたかも公然と、かつ昼間のうちに狭隘な通路を力ずくで突破せんとするかのように、夜明けとともに丘陵へと近づいた。
§21.32.11die deinde simulando aliud, quam quod parabatur, consumpto cum eodem, quo constiterant,
その後、企てられていることとは異なることを装うことによって一日を費やし、立ち止まったのと同じ場所に宿営地を強固に設営した。
§21.32.12loco castra communissent, ubi primum degressos tumulis montanos laxatasque sensit custodias, pluribus ignibus quam pro numero manentium in speciem factis impedimentisque cum equite relictis et maxima parte peditum, §21.32.13ipse cum expeditis, acerrimo quoque viro, raptim angustias evadit iisque ipsis tumulis, quos hostes tenuerant, consedit.
そして、山岳民族が丘陵から下り、警備が緩んだのを察知するやいなや、残る者の数に比例するより多くの篝火を見せかけのために灯し、荷物と騎兵、そして歩兵の大部分を残したうえで、自身は軽装の、最も勇敢な精鋭たちを率いて、急ぎ狭隘部を通り抜け、敵が占拠していたまさにそれらの丘陵に陣取った。

語釈・文法注

  1. 21.32.2se tantum praegressos adsecuturum — 対格代名詞 se は不定詞 adsecuturum [esse] の意味上の主語(コルネリウス自身)であり、tantum praegressos(「それほど先を行く者たち」、分詞 praegressus の名詞的用法・対格複数)がその直接目的語となる。副詞 tantum は動詞にではなく分詞 praegressos にかかり、「これほどまでに先行した」の意を表す。
  2. 21.32.5eo, qui circa Padum erat exercitus — 先行詞である exercitu が関係節内に引き込まれ、関係代名詞 qui と同じ主格の exercitus となった逆吸引(attractio inversa)の例。本来の構文では、eo exercitu, qui... (ポー川周辺にあるあの軍勢によって)という奪格(手段)となるべき箇所である。
  3. 21.32.8erigentibus in primos agmen clivos — erigentibus は現在分詞 erigo(軍を進める、登らせる)の与格複数。agmen(軍勢)はその直接目的語。この与格は「判断の与格」または「関与の与格」に近く、「彼らが(軍を)進めていると、彼らの目の前に〜が現れた」という状況設定の役割を果たしている。
  4. 21.32.10ut ex aperto atque interdiu vim per angustias facturus — ut と未来分詞 facturus(facio の未来分詞・主格単数、主語のハンニバルを修飾)の組み合わせは、主観的な意図、または「〜するふりをして、〜するかのように」という偽装を表す。ここでは、実際には夜間の奇襲を計画しているにもかかわらず、昼間に強行突破する意志があるかのように見せかける意図を示している。
  5. 21.32.12pluribus ignibus quam pro numero manentium — quam pro は「〜の割合に比して、〜に比例するよりは」を意味する比較表現。manentium は現在分詞 maneo(留まる)の属格複数で、名詞的に「留まる人々(の数)」を指す。少数の留守部隊しか残っていないにもかかわらず、敵を欺くためにその人数以上に多くの火を灯したことを示す。

この箇所を引用する

リウィウス, ローマ建国以来の歴史 §21.32.1-21.32.13. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0914.phi001.humanitext-lat2:21.32.1-21.32.13

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。