Humanitext Reader

リウィウス · ローマ建国以来の歴史 §21.28.1-21.28.12

ガリア人の撃退といかだによる象のローヌ川渡河

559 / 1770 箇所 · ラテン語

要旨

ハンニバルは、背後から急襲したハンノンと挟撃する形でガリア人を撃退し、ローヌ川東岸に陣営を設営した。その後、土で覆った大小のいかだを連結する巧妙な方法によって象たちを安全に渡河させた。

§21.28.1Galli occursant in ripa cum variis ululatibus cantuque moris sui quatientes scuta super capita vibrantesque dextris tela,
ガリア人たちは、各自の習慣に従って様々に咆哮し歌いながら、頭上で盾を打ち鳴らし、右手で武器を振りかざしながら、岸辺で立ち向かってきた。
§21.28.2quamquam et ex adverso terrebat tanta vis navium cum ingenti sono fluminis et clamore vario nautarum militumque, et qui nitebantur perrumpere impetum fluminis et qui ex altera ripa traicientes suos hortabantur;
しかしながら、向こう正面からも、凄まじい川の轟音や、水夫や兵士たち、さらには川の勢いを突き破ろうと努めている者たちや、もう一方の岸から渡河している身内の者たちを励ましている者たちの様々な叫び声とともに、非常に多くの船の群れが彼らを脅かしていた。
§21.28.3et iam satis paventes adverso tumultu terribilior ab tergo adortus clamor castris ab Hannone captis.
正面からの騒乱によってすでに十分に怯えていたガリア人たちに、ハンノンによって陣営が占領されたことで、背後からさらに恐ろしい叫び声が襲いかかった。
mox et ipse aderat, ancepsque terror circumstabat et e navibus tanta vi armatorum in terram evadente et ab tergo inprovisa premente acie.
間もなくハンノン自身も現れ、船から非常に多くの武装兵が陸に上陸しつつある一方で、背後からは予期せぬ戦列が押し寄せていたため、二重の恐怖が彼らを取り囲んだ。
§21.28.4Galli postquam utroque vim facere conati pellebantur, qua patere visum maxime iter, perrumpunt trepidique in vicos passim suos diffugiunt.
ガリア人たちは両方向において抵抗を試みたものの撃退されると、最も開いているように見えた道を通って突破し、恐怖にかられてあちこちにある自分たちの村へと逃げ散った。
Hannibal ceteris copiis per otium traiectis spernens iam Gallicos tumultus castra locat.
ハンニバルは、残りの軍勢を悠々と渡河させ終えると、もはやガリア人の騒動を侮りつつ、陣営を設営した。
§21.28.5elephantorum traiciendorum varia consilia fuisse credo, certe variat memoria actae rei.
象を渡河させる方法については様々な計画があったと私は信じるが、確かにその実行に関する記録は分かれている。
quidam congregatis ad ripam elephantis tradunt ferocissimum ex iis inritatum ab rectore suo, cum refugientem in aquam sequeretur, traxisse gregem, ut quemque timentem altitudinem destitueret vadum, impetu ipso fluminis in alteram ripam rapiente.
ある人々が伝えるところによれば、象たちが岸に集められたとき、それらのうちで最も気性の荒い一頭が、その駆手によって怒らされ、水の中に逃げる駆手を追って進むと、群れ全体を引き連れることになり、深さを恐れる個々の象から浅瀬がなくなると、川の勢いそのものが彼らを向こう岸へと押し流したという。
§21.28.6ceterum magis constat ratibus traiectos;
しかし、いかだによって渡されたというのが、より一致した見解である。
id ut tutius consilium ante rem foret, ita acta re ad fidem pronius est.
それは実行前であればより安全な計画であっただろうし、実行されたこととしては、より真実味がある。
§21.28.7ratem unam ducentos longam pedes quinquaginta latam a terra in amnem porrexerunt, quam, ne secunda aqua deferretur, pluribus validis retinaculis parte superiore ripae religatam pontis in modum humo iniecta constraverunt, ut beluae audacter velut per solum ingrederentur;
彼らは、長さ二百フィート、幅五十フィートのいかだを一枚、陸地から川へと突き出させた。 そして、それを下流へと押し流されないように、上流側の岸に数本の頑丈な係留索でつなぎ留め、土を投げ入れて橋のように覆った。 これは、獣たちがまるで陸の上を行くかのように大胆に歩み入るようにするためであった。
§21.28.8altera ratis aeque lata, longa pedes centum, ad traiciendum flumen apta, huic copulata est;
同じ幅で、長さは百フィートの、川を渡るのに適したもう一枚のいかだが、これに連結された。
tum elephanti per stabilem ratem tamquam viam praegredientibus feminis acti ubi in minorem adplicatam transgressi sunt,
そのとき、象たちは、雌の象たちが先導する中、安定したいかだを道路のように進まされ、連結された、より小さないかだへと移り渡った。
§21.28.9extemplo resolutis, quibus leviter adnexa erat, vinculis ab actuariis aliquot navibus ad alteram ripam pertrahitur.
するとただちに、緩くつなぎ合わされていた索が解かれ、数隻の快速船によって向こう岸へと引き寄せられた。
§21.28.10ita primis expositis alii deinde repetiti ac traiecti sunt.
このようにして最初の象たちが陸揚げされると、次に他の象たちが同様に連れてこられて渡された。
nihil sane trepidabant, donec continenti velut ponte agerentur;
陸続きの、まるで橋のような上を進まされている間は、彼らはまったく恐れなかった。
primus erat pavor, cum soluta ab ceteris rate in altum raperentur;
最初の恐怖は、他からいかだが解かれ、深みへと流されたときに生じた。
§21.28.11ibi urgentes inter se cedentibus extremis ab aqua trepidationis aliquantum edebant, donec quietem ipse timor circumspectantibus aquam fecisset.
そこで彼らはお互いに押し合い、端にいる者たちが水から退こうとしたため、かなりの混乱が生じたが、水を見回しているうちに、恐怖そのものが彼らを静まらせた。
§21.28.12excidere etiam saevientes quidam in flumen; sed pondere ipso stabiles deiectis rectoribus quaerendis pedetemptim vadis in terram evasere.
暴れて川に落ちた象も何頭かいたが、自らの重さのおかげで安定していたため、駆手たちを振り落としながらも、手探りで浅瀬を探しながら陸地へと脱出した。

語釈・文法注

  1. §21.28.2qui nitebantur ... qui ... hortabantur — 先行詞(それぞれ eorum)が省略された関係代名詞 qui による名詞節であり、前節の nautarum militumque をさらに具体的な二つのグループに細分化して説明する役割を果たしている。
  2. §21.28.3castris ab Hannone captis — 名詞 castris と過去分詞 captis による独立奪格構文。「ハンノンによって陣営が占領されたことによって」という、背後からの叫び声(clamor)の原因または状況を提示している。
  3. §21.28.5destitueret vadum — vadum(浅瀬)が主語、quemque timentem(深さを恐れる各々の象)が目的語、destitueret(見捨てる、去る)が動詞。「浅瀬が各々の象を見捨てる」、すなわち「象たちの足がつかなくなる」ことを意味する比喩的・慣用的な表現。
  4. §21.28.6ut tutius consilium ante rem foret, ita — ut... ita... の相関関係において、逆接的な対比(「〜である一方で、〜である」)を表す。前者の節の動詞 foret(= esset)は、仮定法未完了過去で非現実の条件(「もし実行前であったならば、より安全な計画であっただろうが」)を示す。
  5. §21.28.11cedentibus extremis — 現在分詞 cedentibus と名詞としての形容詞 extremis(端にいる者たち)による独立奪格構文。「外側にいる象たちが(水から逃れようとして)身を退いたため」という、混乱(trepidatio)の原因を表す。

この箇所を引用する

リウィウス, ローマ建国以来の歴史 §21.28.1-21.28.12. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0914.phi001.humanitext-lat2:21.28.1-21.28.12

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。