Humanitext Reader

リウィウス · ローマ建国以来の歴史 §21.18.1-21.18.14

カルタゴでの交渉とローマによる宣戦布告

549 / 1770 箇所 · ラテン語

要旨

ローマの使節はカルタゴで宣戦布告の条件を突きつけ、カルタゴの代表は条約の不備を指摘して反論する。最終的に、ローマの使節は戦争か平和かの選択を迫り、カルタゴ側は戦争を受け入れ、両者は戦う決意を表明する。

§21.18.1his ita conparatis, ut omnia iusta ante bellum fierent, legatos maiores natu Q. Fabium M. Livium L. Aemilium C. Licinium Q. Baebium in Africam mittunt ad percunctandos Carthaginienses, publicone consilio Hannibal Saguntum oppugnasset,
これらのことがそのように準備され、戦争の前にすべてのしかるべき手続きが行われるようにした上で、彼らはカルタゴ人たちに、ハンニバルが国家の決定によってサグントゥムを攻撃したのかどうかを問い質すために、長老の使節たち、クィントゥス・ファビウス、マルクス・リウィウス、ルキウス・アエミリウス、ガイウス・リキニウス、クィントゥス・バエビウスをアフリカへ派遣する。
§21.18.2et, si, id quod facturi videbantur, faterentur ac defenderent publico consilio factum, ut indicerent populo Carthaginiensi bellum.
そして、もし彼らが(彼らがそうするであろうと思われたことだが)それを認め、国家の決定によってなされたのだと主張するならば、カルタゴの民に宣戦を布告するためであった。
§21.18.3Romani postquam Carthaginem venerunt cum senatus datus esset et Q. Fabius nihil ultra quam unum, quod mandatum erat, percunctatus esset, tum ex Carthaginiensibus unus:
ローマ人たちがカルタゴに到着し、元老院の謁見が許され、クィントゥス・ファビウスが命令されていた唯一のこと以外には何も尋ねなかったとき、カルタゴ人の一人がこう言った。
§21.18.4“praeceps vestra, Romani, et prior legatio fuit, cum Hannibalem tamquam suo consilio Saguntum oppugnantem deposcebatis;
「ローマ人よ、あなた方の先の使節は性急なものであった。 あなた方が、ハンニバルをあたかも彼個人の決定でサグントゥムを攻撃しているかのように引き渡すよう要求していたときのことである。
ceterum haec legatio verbis adhuc lenior est, re asperior.
しかし、今回の使節は言葉においては今のところより穏やかであるが、実質においてはより厳しい。
tunc enim Hannibal et insimulabatur et deposcebatur;
なぜならあのときは、ハンニバルが告発され、かつ引き渡しを求められていたからである。
§21.18.5nunc ab nobis et confessio culpae exprimitur et ut a confessis res extemplo repetuntur.
今は、我々から罪の告白が力ずくで引き出され、かつ罪を告白した者たちからであるかのように、ただちに賠償が要求されている。
§21.18.6ego autem non privato publicone consilio Saguntum oppugnatum sit quaerendum censeam, sed utrum iure an iniuria.
しかし私は、サグントゥムが個人の決定によってか国家の決定によってか攻撃されたのかが問われるべきなのではなく、正当にか不当にかが問われるべきだと考える。
§21.18.7nostra enim haec quaestio atque animadversio in civem nostrum est, quid nostro aut suo fecerit arbitrio;
なぜなら、彼が我々の意志によってか彼自身の意志によって何をしたのかということは、我々の内的な糾明であり、我が市民に対する処罰だからである。
vobiscum una disceptatio est, licueritne per foedus fieri.
あなた方との唯一の争点は、条約によってそれがなされることが許されていたかどうか、である。
§21.18.8itaque quoniam discerni placet, quid publico consilio, quid sua sponte imperatores faciant, nobis vobiscum foedus est a C. Lutatio consule ictum, in quo cum caveretur utrorumque sociis, nihil de Saguntinis — necdum enim erant socii — cautum est.
したがって、将軍たちが国家の決定で何をし、自発的に何をするかを区別することがお気に召すのであるから、我々とあなた方の間には、ガイウス・ルタティウス執政官によって結ばれた条約がある。 その中で、双方の同盟国のために規定が設けられていたものの、サグントゥム市民については(彼らはまだ同盟国ではなかったからだが)何ら規定されなかった。
§21.18.9at enim eo foedere, quod cum Hasdrubale ictum est, Saguntini excipiuntur.
だがしかし、ハスドルバルと結ばれたあの条約によってサグントゥム市民は除外されている、とあなた方は言うだろう。
adversus quod ego nihil dicturus sum, nisi quod a vobis didici.
これに対して、私は何も言うつもりはない。 ただ私があなた方から学んだこと以外には。
§21.18.10vos enim quod C. Lutatius consul primo nobiscum foedus icit, quia neque ex auctoritate patrum nec populi iussu ictum erat, negastis vos eo teneri;
なぜなら、ガイウス・ルタティウス執政官が最初に我々と結んだ条約について、あなた方は、それが元老院の承認も民衆の命令もなしに結ばれたものであったために、自分たちがそれに縛られることを否定したからである。
itaque aliud de integro foedus publico consilio ictum est.
そのため、改めて別の条約が国家の決定によって結ばれた。
§21.18.11si vos non tenent foedera vestra nisi ex auctoritate aut iussu vestro icta, ne nos quidem Hasdrubalis foedus, quod nobis insciis icit, obligare potuit.
もしあなた方の条約が、あなた方の承認または命令によって結ばれたものでない限り、あなた方を縛らないのであれば、我々をも、ハスドルバルが我々の知らないうちに結んだ条約が拘束することはできなかった。
§21.18.12proinde omittite Sagunti atque Hiberi mentionem facere, et, quod diu parturit animus vester, aliquando pariat.
したがって、サグントゥムとエブロ川に言及することはやめよ。 そして、あなた方の心が長い間はらんでいたものを、ついに産み落とす(出産する)がいい。
§21.18.13tum Romanus sinu ex toga facto “Hic” inquit “vobis bellum et pacem portamus: utrum placet, sumite.
」そのとき、ローマ人はトガでひだを作り、「ここに」と言った、「我々はあなた方に戦争と平和を携えてきている。 どちらがお気に召すか、受け取るがよい。
” sub hanc vocem haud minus ferociter, daret utrum vellet, succlamatum est.
」この言葉の直後に、彼が望む方のどちらでも与えればよい、と同じように激しく叫び返された。
§21.18.14et cum is iterum sinu effuso bellum dare dixisset accipere se omnes responderunt et, quibus acciperent animis, isdem se gesturos.
そして、彼が再びひだを広げて、自分は戦争を与えると述べたとき、彼らは皆、自分たちはそれを受け入れると答え、また、それを受け入れるのと同じ心意気で、それを戦い抜くであろうと答えた。

語釈・文法注

  1. 21.18.1publicone consilio — `-ne` は `publico consilio` に付き、後続の `Hannibal ... oppugnasset` を導く間接疑問の導入となっている。本来は `publicone ... an privato`(公的な決定か、それとも私的な決定か)という二重疑問の形式であるが、ここでは後者が省略されている。
  2. 21.18.2et, si ... faterentur ... ut indicerent ... — `ut indicerent` は、前文の `mittunt` (21.18.1) にかかる目的節であり、使節派遣の第2の目的を示している。`et` によって `ad percunctandos` と並列関係にあると解される。
  3. 21.18.3tum ex Carthaginiensibus unus — 主節の動詞(`inquit` や `locutus est` など)が省略された省略文であり、語りの中で劇的な効果を高めている。
  4. 21.18.4cum ... deposcebatis — 接続詞 `cum` が直説法未完了過去(`deposcebatis`)を伴って「〜のとき」という過去の特定の時点を定義している(cum temporale)。
  5. 21.18.6censeam — 接続法現在で、和らげた肯定の「〜と考える」を意味する(潜在の接続法)。
  6. 21.18.9at enim — 相手側の仮想の反論(「しかし〜ではないか」)を提示する際によく用いられる修辞的な慣用表現である。
  7. 21.18.10quod C. Lutatius consul primo nobiscum foedus icit — 関係代名詞 `quod` の先行詞 `foedus` が関係節の内部に引き込まれており、主節では代名詞 `eo`(`negastis vos eo teneri`)によって受けられている。
  8. 21.18.13daret utrum vellet — 直接話法における命令(`da utrum vis`「望む方を与えよ」)が、過去の主動詞(`succlamatum est`)に連動して未完了過去接続法となった間接命令(あるいは間接話法における独立した命令節)である。
  9. 21.18.14quibus acciperent animis, isdem se gesturos — 原文の `quibus acciperent animis, isdem se gesturos` において、先行詞 `animis` が関係節内に引き込まれ、主節の `isdem` と一致している。`gesturos` は `bellum gerere`(戦争を遂行する)の `gerere` に由来し、省略された `esse` とともに不定詞未来能動を形成し、`bellum` が意味上の目的語として補われる。

この箇所を引用する

リウィウス, ローマ建国以来の歴史 §21.18.1-21.18.14. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0914.phi001.humanitext-lat2:21.18.1-21.18.14

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。