§21.18.1his ita conparatis, ut omnia iusta ante bellum fierent, legatos maiores natu Q. Fabium M. Livium L. Aemilium C. Licinium Q. Baebium in Africam mittunt ad percunctandos Carthaginienses, publicone consilio Hannibal Saguntum oppugnasset,
これらのことがそのように準備され、戦争の前にすべてのしかるべき手続きが行われるようにした上で、彼らはカルタゴ人たちに、ハンニバルが国家の決定によってサグントゥムを攻撃したのかどうかを問い質すために、長老の使節たち、クィントゥス・ファビウス、マルクス・リウィウス、ルキウス・アエミリウス、ガイウス・リキニウス、クィントゥス・バエビウスをアフリカへ派遣する。
§21.18.2et, si, id quod facturi videbantur, faterentur ac defenderent publico consilio factum, ut indicerent populo Carthaginiensi bellum.
そして、もし彼らが(彼らがそうするであろうと思われたことだが)それを認め、国家の決定によってなされたのだと主張するならば、カルタゴの民に宣戦を布告するためであった。
§21.18.3Romani postquam Carthaginem venerunt cum senatus datus esset et Q. Fabius nihil ultra quam unum, quod mandatum erat, percunctatus esset, tum ex Carthaginiensibus unus:
ローマ人たちがカルタゴに到着し、元老院の謁見が許され、クィントゥス・ファビウスが命令されていた唯一のこと以外には何も尋ねなかったとき、カルタゴ人の一人がこう言った。
§21.18.4“praeceps vestra, Romani, et prior legatio fuit, cum Hannibalem tamquam suo consilio Saguntum oppugnantem deposcebatis;
「ローマ人よ、あなた方の先の使節は性急なものであった。 あなた方が、ハンニバルをあたかも彼個人の決定でサグントゥムを攻撃しているかのように引き渡すよう要求していたときのことである。
ceterum haec legatio verbis adhuc lenior est, re asperior.
しかし、今回の使節は言葉においては今のところより穏やかであるが、実質においてはより厳しい。
tunc enim Hannibal et insimulabatur et deposcebatur;
なぜならあのときは、ハンニバルが告発され、かつ引き渡しを求められていたからである。
§21.18.5nunc ab nobis et confessio culpae exprimitur et ut a confessis res extemplo repetuntur.
今は、我々から罪の告白が力ずくで引き出され、かつ罪を告白した者たちからであるかのように、ただちに賠償が要求されている。
§21.18.6ego autem non privato publicone consilio Saguntum oppugnatum sit quaerendum censeam, sed utrum iure an iniuria.
しかし私は、サグントゥムが個人の決定によってか国家の決定によってか攻撃されたのかが問われるべきなのではなく、正当にか不当にかが問われるべきだと考える。
§21.18.7nostra enim haec quaestio atque animadversio in civem nostrum est, quid nostro aut suo fecerit arbitrio;
なぜなら、彼が我々の意志によってか彼自身の意志によって何をしたのかということは、我々の内的な糾明であり、我が市民に対する処罰だからである。
vobiscum una disceptatio est, licueritne per foedus fieri.
あなた方との唯一の争点は、条約によってそれがなされることが許されていたかどうか、である。
§21.18.8itaque quoniam discerni placet, quid publico consilio, quid sua sponte imperatores faciant, nobis vobiscum foedus est a C. Lutatio consule ictum, in quo cum caveretur utrorumque sociis, nihil de Saguntinis — necdum enim erant socii — cautum est.
したがって、将軍たちが国家の決定で何をし、自発的に何をするかを区別することがお気に召すのであるから、我々とあなた方の間には、ガイウス・ルタティウス執政官によって結ばれた条約がある。 その中で、双方の同盟国のために規定が設けられていたものの、サグントゥム市民については(彼らはまだ同盟国ではなかったからだが)何ら規定されなかった。
§21.18.9at enim eo foedere, quod cum Hasdrubale ictum est, Saguntini excipiuntur.
だがしかし、ハスドルバルと結ばれたあの条約によってサグントゥム市民は除外されている、とあなた方は言うだろう。
adversus quod ego nihil dicturus sum, nisi quod a vobis didici.
これに対して、私は何も言うつもりはない。 ただ私があなた方から学んだこと以外には。
§21.18.10vos enim quod C. Lutatius consul primo nobiscum foedus icit, quia neque ex auctoritate patrum nec populi iussu ictum erat, negastis vos eo teneri;
なぜなら、ガイウス・ルタティウス執政官が最初に我々と結んだ条約について、あなた方は、それが元老院の承認も民衆の命令もなしに結ばれたものであったために、自分たちがそれに縛られることを否定したからである。
itaque aliud de integro foedus publico consilio ictum est.
そのため、改めて別の条約が国家の決定によって結ばれた。
§21.18.11si vos non tenent foedera vestra nisi ex auctoritate aut iussu vestro icta, ne nos quidem Hasdrubalis foedus, quod nobis insciis icit, obligare potuit.
もしあなた方の条約が、あなた方の承認または命令によって結ばれたものでない限り、あなた方を縛らないのであれば、我々をも、ハスドルバルが我々の知らないうちに結んだ条約が拘束することはできなかった。
§21.18.12proinde omittite Sagunti atque Hiberi mentionem facere, et, quod diu parturit animus vester, aliquando pariat.
したがって、サグントゥムとエブロ川に言及することはやめよ。 そして、あなた方の心が長い間はらんでいたものを、ついに産み落とす(出産する)がいい。
” §21.18.13tum Romanus sinu ex toga facto “Hic” inquit “vobis bellum et pacem portamus: utrum placet, sumite.
」そのとき、ローマ人はトガでひだを作り、「ここに」と言った、「我々はあなた方に戦争と平和を携えてきている。 どちらがお気に召すか、受け取るがよい。
” sub hanc vocem haud minus ferociter, daret utrum vellet, succlamatum est.
」この言葉の直後に、彼が望む方のどちらでも与えればよい、と同じように激しく叫び返された。
§21.18.14et cum is iterum sinu effuso bellum dare dixisset accipere se omnes responderunt et, quibus acciperent animis, isdem se gesturos.
そして、彼が再びひだを広げて、自分は戦争を与えると述べたとき、彼らは皆、自分たちはそれを受け入れると答え、また、それを受け入れるのと同じ心意気で、それを戦い抜くであろうと答えた。