§2.59.1nihil eorum Volsci nesciebant instabantque eo magis sperantes idem certamen animorum adversus Appium habiturum exercitum Romanum, quod adversus Fabium consulem habuisset.
ウォルスキ族はこれらのことを何一つ知らないわけではなく、ローマの軍隊が、ファビウス執政官に対して抱いたのと同様の、アッピウスに対する精神の闘争を抱くだろうと期待して、それゆえいっそう激しく迫った。
§2.59.2ceterum multo Appio quam Fabio violentior fuit;
しかし、アッピウスに対する反抗はファビウスに対するものよりもはるかに激しかった。
non enim vincere tantum noluit, ut Fabianus exercitus, sed vinci voluit.
なぜなら、彼らはファビウスの軍隊のように単に勝つことを望まなかっただけでなく、敗北することを望んだからである。
productus in aciem turpi fuga petit castra nec ante restitit, quam signa inferentem Volscum munimentis vidit foedamque extremi agminis caedem.
戦列に引き出されると、彼らは見苦しい敗走によって陣営を目指し、ウォルスキ族が防壁に攻め寄せ、後衛の無残な虐殺が行われるのを見るまでは立ち止まらなかった。
§2.59.3tum expressa vis ad pugnandum, ut victor iam a vallo submoveretur hostis, satis tamen appareret capi tantum castra militem Romanum noluisse, alibi gaudere sua clade atque ignominia.
その時、戦うための力が無理に引き出され、勝利を収めつつあった敵はすでに防壁から退けられたが、それでも、ローマの兵士たちはただ陣営が占領されることだけは望まなかったものの、それ以外の場所では自分たちの敗北と不名誉を喜んでいるということが十分に明らかであった。
§2.59.4quibus nihil infractus ferox Appii animus cum insuper saevire vellet contionemque advocaret, concurrunt ad eum legati tribunique monentes, ne ubique experiri vellet imperium, cuius vis omnis in consensu oboedientium esset.
これらによってアッピウスの猛々しい心は少しも挫折せず、その上になおも激怒して民会を召集しようとしたとき、副官たちや護民官たちが彼のもとに駆け寄り、どこででも命令権を試そうとすべきではない、その権力のすべての力は従う者たちの合意にあるのだから、と忠告した。
§2.59.5negare vulgo milites se ad contionem ituros, passimque exaudiri voces postulantium, ut castra ex Volsco agro moveantur.
兵士たちは一様に自分たちは民会には行かないと言い張っており、あちこちで、ウォルスキ族の土地から陣営を移動させるようにと要求する人々の声が聞こえた。
hostem victorem paulo ante prope in portis ac vallo fuisse, ingentisque mali non suspicionem modo sed apertam speciem obversari ante oculos.
少し前に、勝利した敵が門や防壁のすぐ近くまで迫っていたのであり、巨大な災厄の単なる兆候だけでなく、明白な姿が目の前にちらついている、というのである。
§2.59.6victus tandem, quando quidem nihil praeter tempus noxae lucrarentur, remissa contione iter in insequentem diem pronuntiari cum iussisset, prima luce classico signum profectionis dedit.
ついに屈し、罰を引き延ばす時間以外には何も得られないのだからと民会をあきらめて、翌日の行軍を発表するよう命じたとき、彼は夜明けにラッパで出発の合図を与えた。
§2.59.7cum maxime agmen e castris explicaretur, Volsci, ut eodem signo excitati, novissimos adoriuntur.
隊列が陣営からちょうど繰り出そうとしていたとき、ウォルスキ族が、まるで同じ合図によって促されたかのように、最後尾を襲撃した。
a quibus perlatus ad primos tumultus eo pavore signaque et ordines turbavit, ut neque imperia exaudiri neque instrui acies posset.
彼らから最前列へと伝わった動揺は、その恐怖によって軍旗と戦列を混乱させ、命令が聞き取られることも、戦列が整えられることもできなくなった。
nemo ullius nisi fugae memor.
誰もが逃走以外の何事も念頭になかった。
§2.59.8ita effuso agmine per stragem corporum armorumque evasere, ut prius hostis desisteret sequi quam Romanus fugere.
このように乱れた隊列で、死体や武器の散乱する中を彼らは逃げ延びた。 ローマ人が逃げるのをやめるよりも早く、敵が追跡をやめるほどであった。
§2.59.9tandem collectis ex dissipato cursu militibus consul, cum revocando nequiquam suos persecutus esset, in pacato agro castra posuit; advocataque contione invectus haud falso in proditorem exercitum militaris disciplinae,
ついに、四方に散った逃走から兵士たちを呼び集めると、執政官は、呼び戻そうとして無駄に自兵を追いかけた後、平穏な土地に陣営を置いた。
§2.59.10desertorem signorum, ubi signa, ubi arma essent, singulos rogitans, §2.59.11inermes milites, signo amisso signiferos, ad hoc centuriones duplicariosque, qui reliquerant ordines, virgis caesos securi percussit;
そして民会を召集すると、軍事規律を裏切った軍隊に対して、当然のこととして激しく非難し、軍旗をうち捨てた者たちに対し、軍旗はどこにあるのか、武器はどこにあるのかと、一人一人に問い詰め、武器を持たない兵士、軍旗を失った旗手、さらに戦列を離脱した百人隊長や二倍給与兵たちを鞭で打ったのちに斧で斬首した。
cetera multitudo sorte decumus quisque ad supplicium lecti.
残りの大衆は、抽選によって10人に1人が処刑のために選ばれた。