§2.59.1nihil eorum Volsci nesciebant instabantque eo magis sperantes idem certamen animorum adversus Appium habiturum exercitum Romanum, quod adversus Fabium consulem habuisset.
볼스키족은 이러한 사정을 결코 모르는 바가 아니었기에, 로마 군대가 파비우스 집정관에 대해 품었던 것과 같은 대항 정신을 아피우스에 대해서도 품을 것이라 기대하며 더욱 거세게 압박했다.
§2.59.2ceterum multo Appio quam Fabio violentior fuit;
그러나 아피우스에 대한 반발은 파비우스에 대한 것보다 훨씬 더 격렬했다.
non enim vincere tantum noluit, ut Fabianus exercitus, sed vinci voluit.
왜냐하면 그들은 파비우스의 군대처럼 단순히 이기기를 원치 않았을 뿐만 아니라, 아예 패배하기를 바랐기 때문이다.
productus in aciem turpi fuga petit castra nec ante restitit, quam signa inferentem Volscum munimentis vidit foedamque extremi agminis caedem.
전선에 배치되자마자 그들은 비겁한 도주로 진영을 향해 달아났고, 볼스키족이 방벽까지 쳐들어와 후방 대열에 무참한 학살이 일어나는 것을 보고서야 비로소 멈추어 섰다.
§2.59.3tum expressa vis ad pugnandum, ut victor iam a vallo submoveretur hostis, satis tamen appareret capi tantum castra militem Romanum noluisse, alibi gaudere sua clade atque ignominia.
그때서야 억지로 전투력이 발휘되어 승리를 거두던 적을 방벽에서 몰아내기는 했지만, 로마 병사들이 단지 진영이 함락되는 것만을 원치 않았을 뿐, 그 밖의 곳에서는 자신들의 패배와 치욕을 기뻐하고 있음이 충분히 드러났다.
§2.59.4quibus nihil infractus ferox Appii animus cum insuper saevire vellet contionemque advocaret, concurrunt ad eum legati tribunique monentes, ne ubique experiri vellet imperium, cuius vis omnis in consensu oboedientium esset.
이러한 일들로도 아피우스의 사나운 마음은 전혀 꺾이지 않았고, 도리어 더 날뛰며 군대 집회를 소집하려 하자, 부관들과 호민관들이 그에게 달려와 지배권의 모든 힘은 복종하는 자들의 동의에 달려 있으니 모든 곳에서 지배권을 시험하려 들지 말라고 경고했다.
§2.59.5negare vulgo milites se ad contionem ituros, passimque exaudiri voces postulantium, ut castra ex Volsco agro moveantur.
병사들은 한결같이 집회에 가지 않겠다고 선언했고, 곳곳에서 볼스키족의 영토에서 진영을 철수하라고 요구하는 목소리가 들려왔다.
hostem victorem paulo ante prope in portis ac vallo fuisse, ingentisque mali non suspicionem modo sed apertam speciem obversari ante oculos.
조금 전까지 승리한 적이 문과 방벽 코앞까지 닥쳤으며, 거대한 파멸의 징후뿐만 아니라 명백한 실체가 눈앞에 아른거린다는 것이었다.
§2.59.6victus tandem, quando quidem nihil praeter tempus noxae lucrarentur, remissa contione iter in insequentem diem pronuntiari cum iussisset, prima luce classico signum profectionis dedit.
마침내 굴복한 그는 처벌을 미루는 시간 외에는 아무것도 얻지 못할 것임을 깨닫고 집회를 거둔 뒤, 다음 날의 행군을 선포하도록 명령하고서 새벽녘에 나팔로 출발 신호를 보냈다.
§2.59.7cum maxime agmen e castris explicaretur, Volsci, ut eodem signo excitati, novissimos adoriuntur.
대열이 진영에서 막 빠져나오고 있을 때, 볼스키족은 마치 동일한 신호에 자극을 받기라도 한 듯 후미를 습격했다.
a quibus perlatus ad primos tumultus eo pavore signaque et ordines turbavit, ut neque imperia exaudiri neque instrui acies posset.
그들로부터 전방으로 전달된 소란은 엄청난 공포로 군기와 대열을 뒤흔들어놓아, 명령을 들을 수도 전열을 정비할 수도 없게 만들었다.
nemo ullius nisi fugae memor.
어느 누구도 도망치는 것 외에는 아무것도 생각하지 않았다.
§2.59.8ita effuso agmine per stragem corporum armorumque evasere, ut prius hostis desisteret sequi quam Romanus fugere.
이처럼 흩어진 대열로 시체와 무기의 잔해 사이를 뚫고 달아났는데, 로마인들이 도망치기를 멈추기도 전에 적들이 추격을 포기할 정도였다.
§2.59.9tandem collectis ex dissipato cursu militibus consul, cum revocando nequiquam suos persecutus esset, in pacato agro castra posuit;
마침내 사방으로 흩어져 달아나던 병사들을 불러 모은 집정관은, 그들을 되돌리려고 헛되이 뒤쫓은 끝에 평온한 지역에 진영을 설치했다.
advocataque contione invectus haud falso in proditorem exercitum militaris disciplinae, §2.59.10desertorem signorum, ubi signa, ubi arma essent, singulos rogitans,
그리고 집회를 소집하여 군사 규율을 배신한 군대를 향해 당연한 분노를 쏟아내며, 군기를 버리고 도망친 자들에게 군기는 어디에 있으며 무기는 어디에 있느냐고 한 사람씩 캐물었다.
§2.59.11inermes milites, signo amisso signiferos, ad hoc centuriones duplicariosque, qui reliquerant ordines, virgis caesos securi percussit;
무기를 잃은 병사들, 군기를 분실한 기수들, 그리고 대열을 이탈한 백인대장들과 배액 수당병들을 매질한 후 도끼로 목을 베었다.
cetera multitudo sorte decumus quisque ad supplicium lecti.
나머지 대다수의 병사들에게는 제비뽑기로 열 명 중 한 명씩을 골라 처형에 처했다.