§2.52.1urbi cum pace laxior etiam annona rediit et advecto ex Campania frumento et, postquam timor sibi cuique futurae inopiae abiit, eo, quod abditum fuerat, prolato.
街には平和とともに、食糧価格の低下も戻ってきた。 カンパニアから穀物が輸入されたこと、また将来の不足に対する各自の不安が去った後、隠されていた穀物が持ち出されたことによるものであった。
§2.52.2ex copia deinde otioque lascivire rursus animi et pristina mala, postquam foris deerant, domi quaerere.
その後、豊かさと余暇から、人々の心は再び放縦になり、国外で災い(戦争)がなくなると、国内でかつての災い(内紛)を求め始めた。
§2.52.3tribuni plebem agitare suo veneno, agraria lege; in resistentes incitare patres nec in universos modo, sed in singulos.
護民官たちは独自の毒である土地法によって平民を扇動し、抵抗する貴族たちに対して、全体としてだけでなく個々人に対しても平民を煽り立てた。
Q. Considius et T. Genucius, auctores agrariae legis, T. Menenio diem dicunt.
土地法の提唱者であるクイントゥス・コンシディウスとティトゥス・ゲヌキウスは、ティトゥス・メネニウスを告発した。
invidiae erat amissum Cremerae praesidium, cum haud procul inde stativa consul habuisset;
クレメラでの守備隊の喪失が反感の原因となっていた。 そこから遠くない場所に執政官であった彼が常設陣営を構えていたからである。
§2.52.4ea oppressit, cum et patres haud minus quam pro Coriolano adnisi essent, et patris Agrippae favor hauddum exolevisset.
貴族たちがコリオラヌスのために努めたのと劣らず努力し、また彼の父アグリッパへの敬愛がまだ失われていなかったにもかかわらず、その反感が彼を破滅させた。
§2.52.5in multa temperarunt tribuni;
護民官たちは罰金において手加減をした。
cum capitis anquisissent, duo milia aeris damnato multam dixerunt.
死刑を求めて告発していたにもかかわらず、有罪となった彼に2千アス(銅貨)の罰金を科したのである。
ea in caput vertit.
しかし、それが結局のところ彼の命を奪うことになった。
negant tulisse ignominiam aegritudinemque; inde morbo absumptum esse.
彼は不名誉と心痛に耐えかね、そのために病気で世を去ったのだと言われている。
§2.52.6alius deinde reus Sp. Servilius, ut consulatu abiit, C. Nautio et P. Valerio consulibus, initio statim anni ab L. Caedicio et T. Statio tribunis die dicta non, ut Menenius, precibus suis aut patrum, sed cum multa fiducia innocentiae gratiaeque tribunicios impetus tulit.
その後、もう一人の被告人としてスプリウス・セルウィリウスが、執政官職を退いた後、ガイウス・ナウティウスとプブリウス・ウァレリウスが執政官である年の最初に、直ちに護民官ルキウス・カエディキウスとティトゥス・スタティウスによって告発されたが、メネニウスのように自分自身や貴族たちの哀願によるのではなく、自らの無実と人望に対する強い信頼をもって、護民官たちの攻撃に立ち向かった。
§2.52.7et huic proelium cum Tuscis ad Ianiculum erat crimini.
この男にとっても、ヤニクルムでのエトルリア人との戦闘が罪状とされていた。
sed fervidi animi vir, ut in publico periculo ante, sic tum in suo, non tribunos modo, sed plebem oratione feroci refutando exprobrandoque T. Meneni damnationem mortemque, cuius patris munere restituta quondam plebs eos ipsos, quibus tum saeviret, magistratus, eas leges haberet, periculum audacia discussit.
しかし、激しい気性の人であった彼は、かつて国家の危機においてそうであったように、今度は自分自身の危機においても、護民官たちだけでなく平民をも、激しい演説によって論破した。 そして、かつてその父親の功績によって平民が復帰し、今や彼らが荒れ狂う相手であるその政務官たちやそれらの法律を持つに至ったというのに、そのティトゥス・メネニウスを告発し死に追いやったことを咎め、その大胆さによって危険を払いのけた。
iuvit et Verginius collega,
同僚のウェルギニウスもまた彼を助けた。
§2.52.8testis productus, participando laudes;
彼は証人として引き出され、栄誉を分かち合うことによって助けた。
magis tamen Menenianum — adeo mutaverant animi — profuit iudicium.
しかしそれ以上に、人々の心がそれほど変わっていたため、メネニウスの裁判(の結果)が役に立ったのである。