Humanitext Reader

リウィウス · ローマ建国以来の歴史 §2.51.1-2.51.9

ヤニクルムの攻防とウェーイー軍の撃滅

112 / 1770 箇所 · ラテン語

要旨

ファビウス一族の全滅の後、ローマ軍は執政官たちの指揮下でエトルリア人およびウェーイー人と戦う。一時的な苦戦や無謀な突撃もあったが、最終的には敵を待ち伏せと挟み撃ちによって破り、ウェーイーとの戦争を終息させる。

§2.51.1cum haec accepta clades est, iam C. Horatius et T. Menenius consules erant.
この敗北が知らされたとき、すでにガイウス・ホラティウスとティトゥス・メネニウスが執政官であった。
Menenius adversus Tuscos victoria elatos confestim missus.
メネニウスは、勝利に沸き立つエトルリア人に対抗するために直ちに派遣された。
§2.51.2tum quoque male pugnatum est, et Ianiculum hostes occupavere;
そのときもまた、戦況は思わしくなく、敵はヤニクルムを占領した。
obsessaque urbs foret super bellum annona premente — transierant enim Etrusci Tiberim —, ni Horatius consul | ex Volscis esset revocatus.
そして、もし執政官ホラティウスが | ウォルスキ族のもとから呼び戻されていなかったならば、戦争に加えて食糧不足が押し寄せる中で、都市は包囲されていたであろう。 エトルリア人がティベリス川を渡っていたからである。
adeoque id bellum ipsis institit moenibus, ut primo pugnatum ad Spei sit aequo Marte, iterum ad portam Collinam.
そして、その戦争は城壁そのものに非常に迫っていたので、最初は希望の神殿の近くで互角の戦いが行われ、二度目はコッリナ門の近くで行われた。
§2.51.3ibi quamquam parvo momento superior Romana res fuit, meliorem tamen militem recepto pristino animo in futura proelia id certamen fecit.
そこでは、ローマ側の優勢はごくわずかな差にすぎなかったが、それでもこの戦闘は、兵士たちにかつての気概を取り戻させ、将来の戦闘に向けて彼らをより精強にした。
A. Verginius et Sp. Servilius consules fiunt.
アウルス・ウェルギニウスとスプリウス・セルウィリウスが執政官になる。
§2.51.4post acceptam proxima pugna cladem Veientes abstinuere acie;
前回の戦闘での敗北の後、ウェーイー人は会戦を避けた。
populationes erant, et velut ab arce Ianiculo passim in Romanum agrum impetus dabant;
略奪が行われ、彼らはあたかもヤニクルムの砦からであるかのように、ローマの領地へあちこちから襲撃を仕掛けた。
§2.51.5non usquam pecora tuta, non agrestes erant.
どこでも家畜は安全ではなく、農民も安全ではなかった。
capti deinde eadem arte sunt, qua ceperant Fabios.
その後、彼らは自分たちがファビウス一族を捕らえたのと同じ計略によって捕らえられた。
secuti dedita opera passim ad inlecebras propulsa pecora praecipitavere in insidias.
すなわち、あちこちにおとりとして追いやられた家畜を意図的に追跡した彼らは、待ち伏せの中に自ら飛び込んだのである。
§2.51.6quo plures erant, maior caedes fuit.
敵の数が多ければ多いほど、虐殺はより大きくなった。
ex hac clade atrox ira maioris cladis causa atque initium fuit.
この敗北から生じた激しい怒りが、さらなる大敗の原因であり、また始まりとなった。
traiecto enim nocte Tiberi castra Servili consulis adorti sunt oppugnare.
実際、彼らは夜間にティベリス川を渡り、執政官セルウィリウスの陣営を攻撃しにかかった。
inde fusi magna caede in Ianiculum se aegre recepere.
そこから彼らは大損害を被って敗走させられ、ヤニクルムへと辛うじて退却した。
§2.51.7confestim consul et ipse transit Tiberim, castra sub Ianiculo communit.
直ちに執政官自身もティベリス川を渡り、ヤニクルムの麓に陣営を強固に築いた。
postero die luce orta nonnihil et hesterna felicitate pugnae ferox, magis tamen quod inopia frumenti quamvis in praecipitia, dum celeriora essent, agebat consilia, temere adverso Ianiculo ad castra hostium aciem erexit foediusque inde pulsus, §2.51.8quam pridie pepulerat, interventu collegae ipse exercitusque est servatus.
翌日、夜が明けると、前日の戦闘の成功によって多少は勢いづいていたが、それ以上に、食糧の不足が、迅速である限りはいかに危険なものであっても彼に計画を強いていたため、無謀にもヤニクルムの坂を登って敵の陣営へと軍を進め、そこから、前日に彼が敵を敗走させたのよりも無残に撃退されたが、同僚の介入によって、彼自身と軍隊は救われた。
§2.51.9inter duas acies Etrusci, cum in vicem his atque illis terga darent, occidione occisi.
二つの軍勢の間に挟まれたエトルリア人は、代わる代わるこちらとあちらに背を向けて逃げるうちに、完全に殲滅された。
ita oppressum temeritate felici Veiens bellum.
こうして、幸運な無謀さによってウェーイーとの戦争は終息した。

語釈・文法注

  1. §2.51.2obsessaque urbs foret... ni Horatius consul ex Volscis esset revocatus — 反実仮想条件文。帰結節の動詞 `foret` は `esset` の代替形であり、接続法過去完了 `obsessa esset` と同じく過去の事実に反する仮定を表す。挿入された `annona premente` は独立奪格であり、理由または付帯状況(「食糧不足がのしかかる中で」)を表す。
  2. §2.51.5secuti dedita opera passim ad inlecebras propulsa pecora praecipitavere in insidias — `secuti`(〜を追跡した)は完了能動分詞(デポネント動詞 `sequor`)で、文の主語であるウェーイー人(Veientes)を修飾する。`praecipitavere` は `praecipitaverunt` の短縮形で、ここでは自動詞的あるいは再帰代名詞 `se` を省略した形(「自ら飛び込んだ」)として機能している。`propulsa pecora`(追いやられた家畜)が `secuti` の直接目的語である。
  3. §2.51.7postero die luce orta nonnihil et hesterna felicitate pugnae ferox... — 構造が複雑な一文。骨格となる主節は `consul (Servilius) ... temere adverso Ianiculo ad castra hostium aciem erexit`(執政官は無謀にもヤニクルムの坂を登って敵陣へと軍を進めた)。`ferox`(意気盛んな)は主語を修飾し、さらに原因を表す `quod... agebat consilia`(〜が彼に計画を強いていたため)が続く。`dum celeriora essent` は制限節(「それらがより迅速である限りは」)。`adverso Ianiculo` はルートを示す奪格で、「ヤニクルムを上って(逆らって)」の意。

この箇所を引用する

リウィウス, ローマ建国以来の歴史 §2.51.1-2.51.9. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0914.phi001.humanitext-lat2:2.51.1-2.51.9

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。