Humanitext Reader

リウィウス · ローマ建国以来の歴史 §2.50.1-2.50.11

ウェーイー軍の伏兵とファビウス一族の全滅

111 / 1770 箇所 · ラテン語

要旨

ファビウス一族はウェーイー軍の罠に誘い込まれ、高地で踏みとどまって防戦したものの、別働隊によって背後を突かれ、一人を除いて全滅する。

§2.50.1rursus cum Fabiis erat Veienti populo sine ullo maioris belli apparatu certamen, nec erant incursiones modo in agros aut subiti impetus in incursantes, sed aliquotiens aequo campo conlatisque signis certatum, gensque una populi Romani saepe ex opulentissima, §2.50.2ut tum res erant, Etrusca civitate victoriam tulit.
再び、ウェーイーの民にとって、ファビウス一族との間には、より大きな戦争の本格的な準備を伴わない闘争が生じた。 それは田野への略奪や、略奪者への突然の襲撃にとどまらず、何度か平原において正面から軍旗を交えて戦われ、ローマ人民のたった一つの氏族が、当時の状況からすればきわめて富裕なエトルリアの都市国家から、しばしば勝利を収めた。
§2.50.3id primo acerbum indignumque Veientibus est visum;
このことは、最初はウェーイー人にとって苦痛であり耐え難い恥辱と思われた。
inde consilium ex re natum insidiis ferocem hostem captandi;
そこから、状況に応じて、待ち伏せによってこの獰猛な敵を罠に陥れるという計画が立てられた。
gaudere etiam multo successu Fabiis audaciam crescere.
また、度重なる成功によってファビウス一族の大胆さが増していくのを、彼らは喜んだ。
§2.50.4itaque et pecora praedantibus aliquotiens, velut casu incidissent, obviam acta, et agrestium fuga vasti relicti agri, et subsidia armatorum ad arcendas populationes missa saepius simulato quam vero pavore refugerunt.
それゆえ、略奪する者たちの前に、まるで偶然遭遇したかのように家畜が何度か追いやられ、また農民の逃亡によって畑は無人のまま残され、また略奪を阻むために派遣された武装兵の増援部隊は、本当の恐怖からというよりは、しばしば偽りの恐怖によって退却した。
§2.50.5iamque Fabii adeo contempserant hostem, ut sua invicta arma neque loco neque tempore ullo crederent sustineri posse.
そして今やファビウス一族は、自分たちの無敵の武力にいかなる場所でもいかなる時でも対抗できる者などいないと信じるほどに、敵を侮りきっていた。
haec spes provexit, ut ad conspecta procul a Cremera magno campi intervallo pecora, quamquam rara hostium apparebant arma, decurrerent.
この期待が彼らを駆り立て、クレメラから遠く離れた、広い平原を挟んだ先に見える家畜群をめがけて、敵の武具がまばらに見えているにもかかわらず、駆け下りていかせた。
§2.50.6et cum inprovidi effuso cursu insidias circa ipsum iter locatas superassent palatique passim vaga, ut fit pavore iniecto, raperent pecora, subito ex insidiis consurgitur, et adversi et undique hostes erant.
そして、不注意な彼らが全速力で走り、道自体の周辺に配置されていた待ち伏せの場所を通り過ぎ、あちこちに散らばって、恐怖に襲われた際によくあるように逃げ惑う家畜を捕らえていたとき、突然、待ち伏せから敵が一斉に立ち上がり、正面にも、そして四方八方にも敵が現れた。
§2.50.7primo clamor circumlatus exterruit, dein tela ab omni parte accidebant;
最初は、周囲から巻き起こる叫び声が彼らを恐怖に陥れ、次いで、あらゆる方角から武器が降り注いだ。
coeuntibusque Etruscis iam continenti agmine armatorum saepti, quo magis se hostis inferebat, cogebantur breviore spatio et ipsi orbem colligere, quae res
そしてエトルリア人が集結し、今や途切れのない武装兵の隊列によって包囲されたため、敵が突撃してくればくるほど、彼ら自身もより狭い場所で円陣を組むことを余儀なくされた。
§2.50.8et paucitatem eorum insignem et multitudinem Etruscorum multiplicatis in arto ordinibus faciebat.
このことが、彼らの少なさを著しく際立たせ、逆にエトルリア人の多さを、狭い空間に幾重にも重なった隊列によって際立たせることになった。
tum omissa pugna, §2.50.9quam in omnes partes parem intenderant, in unum locum se omnes inclinant.
そこで彼らは、それまであらゆる方向に均等に向けていた戦闘をやめて、全員が一つの場所へと殺到した。
eo nisi corporibus armisque rupere cuneo viam.
そこへ、肉体と武器の力に頼って、楔形の陣を組んで道を切り開いた。
§2.50.10duxit via in editum leniter collem.
その道は、緩やかに傾斜した高い丘へと続いていた。
inde primo restitere;
そこにとどまり、彼らは最初は踏みとどまった。
mox, ut respirandi superior locus spatium dedit recipiendique a pavore tanto animum, pepulere etiam subeuntes;
やがて、高地のおかげで息を整え、あれほどの恐怖から我に返る余裕ができると、登ってくる敵さえも押し戻した。
vincebatque auxilio loci paucitas, ni iugo circummissus Veiens in verticem collis evasisset.
こうして、地形の利を得て少数の側が勝利を収めようとしていた。 もし、尾根を迂回したウェーイー軍が丘の頂上に達していなかったならば。
§2.50.11ita superior rursus hostis factus.
このようにして敵が再び優位に立った。
Fabii caesi ad unum omnes praesidiumque expugnatum.
ファビウス一族は一人残らず全員が斬り殺され、砦は陥落した。
trecentos sex perisse satis convenit, unum prope puberem aetate relictum, stirpem genti Fabiae dubiisque rebus populi Romani saepe domi bellique vel maximum futurum auxilium.
三百六人が命を落としたということは広く一致して伝えられており、ただ一人、成人に達するかどうかという年齢の少年だけが生き残った。 彼はファビウス氏族の血統を保ち、後にローマ人民の危難の際、平時にも戦時にも、しばしば最大の救いとなる人物であった。

語釈・文法注

  1. 2.50.2ex opulentissima, ut tum res erant, Etrusca civitate — opulentissima は女性単数奪格の名詞 civitate を修飾する形容詞の最上級。ut tum res erant(当時の状況からすれば)は、当時のエトルリアの国力の高さを注記する挿入節である。
  2. 2.50.3gaudere etiam multo successu Fabiis audaciam crescere — gaudere は歴史的不定詞(直説法未完了過去と同等)であり、主語は前文の Veientes。その目的語として、audaciam を対格主語、crescere を不定詞とする対格不定詞構文(A.C.I.)が続いている。Fabiis は影響の与格である。
  3. 2.50.4et pecora praedantibus aliquotiens, velut casu incidissent, obviam acta, et agrestium fuga vasti relicti agri, et subsidia armatorum ad arcendas populationes missa saepius simulato quam vero pavore refugerunt — et... et... et... によって3つの節が対等に接続されているが、第1節(pecora... obviam acta [sunt])および第2節(agri... relicti [sunt])では動詞 sunt が省略されている。第3節の subsidia のみが、文末の主動詞 refugerunt の主語として機能している。
  4. 2.50.10vincebatque auxilio loci paucitas, ni iugo circummissus Veiens in verticem collis evasisset — 主節の直説法未完了過去(vincebat)と、ni 節の接続法過去完了(evasisset)が組み合わされた、歴史的叙述における緊迫した条件構文(反実仮想の破格)。「まさに勝利を収めようとしていた、もし〜でなかったならば」と、事態が極限まで進んでいたことを臨場感をもって表す。

この箇所を引用する

リウィウス, ローマ建国以来の歴史 §2.50.1-2.50.11. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0914.phi001.humanitext-lat2:2.50.1-2.50.11

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。