§2.47.1proelio ex parte una restituto nihilo segnius in cornu altero Cn. Manlius consul pugnam ciebat, ubi prope similis fortuna est versata.
一角で戦いが立て直されると、他方の翼でも執政官グナエウス・マンリウスがいささかも劣らず活発に戦闘を指揮していたが、そこでもほぼ同様の運命が展開した。
§2.47.2nam ut altero in cornu Q. Fabium, sic in hoc ipsum consulem Manlium iam velut fusos agentem hostis et inpigre milites secuti sunt et, ut ille gravi vulnere ictus ex acie cessit, interfectum rati gradum rettulere;
というのも、あちらの翼でクィントゥス・ファビウスを追ったように、こちらの翼でも、今やあたかも敗走するかのように敵を追っていた執政官マンリウス自身に兵士たちは精力的に従ったのであるが、彼が重傷を負って戦列から退くと、彼が殺されたものと思って歩みを戻し、後退したからである。
§2.47.3cessissentque loco, ni consul alter cum aliquot turmis equitum in eam partem citato equo advectus, vivere clamitans collegam, se victorem fuso altero cornu adesse, rem inclinatam sustinuisset.
もし、もう一人の執政官が数隊の騎兵とともにその方向へ馬を急がせて駆けつけ、同僚は生きており、もう一方の翼を破って勝者となった自分がここにいると大声で叫び、傾きかけた形勢を支えなかったならば、彼らはその場所から退却していただろう。
§2.47.4Manlius quoque ad restituendam aciem se ipse coram offert.
マンリウスもまた、戦列を立て直すために自ら姿を現した。
duorum consulum cognita ora accendunt militum animos.
二人の執政官の見知った顔が、兵士たちの心を燃え立たせる。
simul et vanior iam erat hostium acies, dum abundante multitudine freti subtracta subsidia mittunt ad castra oppugnanda.
同時に、敵の戦列はすでに弱まっていた。 彼らは自らの有り余る多勢を頼みにして、予備兵力を引き抜いて陣営を攻撃するために送り込んでいたからである。
§2.47.5in quae haud magno certamine impetu facto, dum praedae magis quam pugnae memores tererent tempus, triarii Romani, qui primam inruptionem sustinere non potuerant, missis ad consules nuntiis, quo loco res essent, conglobati ad praetorium redeunt et sua sponte ipsi proelium renovant.
そこへ大した抵抗もなく突撃が行われ、彼らが戦闘よりも略奪に気を取られて時間を浪費している間に、最初の乱入を支えることができなかったローマのトリアリイたちが、事態がどのような状況にあるかを伝えるために執政官たちのもとへ使者を送った上で、集結して本営へと戻り、自発的に自ら戦闘を再開した。
§2.47.6et Manlius consul revectus in castra ad omnes portas milite opposito hostibus viam clauserat.
また、執政官マンリウスは陣営へと馬で戻り、すべての門に兵を配置して敵の退路を塞いでいた。
ea desperatio Tuscis rabiem magis quam audaciam accendit.
その絶望が、エトルリア人たちに、大胆さというよりは狂気を燃え立たせた。
nam cum incursantes, quacumque exitum ostenderet spes, vano aliquotiens impetu issent, globus iuvenum unus in ipsum consulem insignem armis invadit.
というのも、彼らが突進しながら、希望が出口を示してくれるあらゆる場所へと、何度か無駄な突撃を試みた後、若者たちの一団が、武具によってひときわ目立つ執政官自身へと襲いかかったからである。
§2.47.7prima excepta a circumstantibus tela; sustineri deinde vis nequit.
最初の投げ槍は周囲にいた者たちによって受け止められたが、その後、その猛勢は支えきれなくなった。
consul mortifero vulnere ictus cadit, fusique circa omnes.
執政官は致命傷を負って倒れ、彼の周囲の者たちはみな敗走した。
§2.47.8Tuscis crescit audacia; Romanos terror per tota castra trepidos agit, et ad extrema ventum foret, ni legati rapto consulis corpore patefecissent una porta hostibus viam.
エトルリア人たちの勇気は増し、恐怖がローマ兵を陣営全体でうろたえさせ、もし副官たちが執政官の遺体を急いで運び去り、一つの門から敵に退路を開いてやらなかったならば、極限の状態に至っていたであろう。
§2.47.9ea erumpunt; consternatoque agmine abeuntes in victorem alterum incidunt consulem.
彼らはその門から飛び出し、周転狼狽した隊列で去っていく途中で、もう一人の勝者たる執政官に遭遇した。
ibi iterum caesi fusique passim.
そこで彼らは再び、いたるところで斬り伏せられ、敗走させられた。
victoria egregia parta, tristis tamen duobus tam claris funeribus.
見事な勝利が収められたが、二つの非常に名高い死によって、悲しいものであった。
§2.47.10itaque consul decernente senatu triumphum, si exercitus sine imperatore triumphare possit, pro eximia eo bello opera facile passurum respondit;
したがって執政官は、元老院が凱旋式を議決しようとした時、もし軍隊が司令官なしに凱旋式を行うことができるならば、その戦争における優れた功績に対して容易にそれを許すだろうと答えた。
se, familia funesta Q. Fabi fratris morte, re publica ex parte orba, consule altero amisso, publico privatoque deformem luctu lauream non accepturum.
そして、自身は、弟クィントゥス・ファビウスの死によって一家が喪に服し、もう一人の執政官を失って国家が部分的に指導者を欠いた状態で、公私にわたる喪によって損なわれた月桂冠を受け取るつもりはないと答えた。
§2.47.11omni acto triumpho depositus triumphus clarior fuit;
挙行されたいかなる凱旋式よりも、辞退された凱旋式の方がより輝かしいものであった。
adeo spreta in tempore gloria interdum cumulatior redit.
それほどまでに、時に応じて退けられた栄光は、時にはいっそう豊かになって戻ってくるものである。
funera deinde duo deinceps collegae fratrisque ducit, idem in utroque laudator, cum concedendo illis suas laudes ipse maximam partem earum ferret.
その後、彼は同僚と弟の二つの葬儀を相次いで執り行い、自らその両方において追悼演説者となったが、彼らに自らの受けるべき称賛を譲ることによって、彼自身がその称賛の最大の部分を手に入れることになった。
§2.47.12neque inmemor eius, quod initio consulatus inbiberat, reconciliandi animos plebis, saucios milites curandos dividit patribus.
そして、執政官職の初めに心に決めていた、平民の心を和らげるという方針を忘れず、負傷した兵士たちを治療のために貴族たちに分配した。
Fabiis plurimi dati nec alibi maiore cura habiti.
ファビウス家には最も多くの者が割り当てられ、他のどこよりも大きな配慮をもって手厚く看護された。
inde populares iam esse Fabii nec hoc ulla re nisi salubri rei publicae arte.
ここから、ファビウス家は今や民衆に愛される存在となり、しかもこれは、国家にとって有益な手段以外の何ものによってもなされなかった。